Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

स्वयम्प्रभा-विमोचनम् — Svayamprabha Leads the Vanaras Out

Time-Limit Crisis and Counsel

एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः।एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः।।।।स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा।।।।

eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatākulaḥ |

eṣa prasravaṇaś śailas sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ ||

svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |

ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayamprabhā ||

एष श्रीमान् विन्ध्यो गिरिः नानाद्रुमलताकुलः; एष प्रस्रवणश्शैलः; अयं सागरो महोदधिः। वानरर्षभाः, वोऽस्तु स्वस्ति; अहं भवनं गमिष्यामि। इत्युक्त्वा स्वयम्प्रभा तद्बिलं श्रीमत् पुनः प्रविवेश।

एषःthis
एषः:
विधेय (Deictic/Subject-pointer)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (deictic pronoun)
विन्ध्यःVindhya
विन्ध्यः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)
गिरिःmountain
गिरिः:
सम्बन्ध (Apposition)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रीमान्splendid
श्रीमान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with गिरिः/विन्ध्यः)
नानाद्रुमलताकुलःfilled with various trees and creepers
नानाद्रुमलताकुलः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + द्रुम (प्रातिपदिक) + लता (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (various trees-and-creepers + filled); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एषःthis
एषः:
विधेय (Deictic)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रस्रवणःPrasravaṇa
प्रस्रवणः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootप्रस्रवण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper name)
शैलःhill
शैलः:
सम्बन्ध (Apposition)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सागरःocean
सागरः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
विधेय (Deictic)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महोदधिःgreat ocean
महोदधिः:
सम्बन्ध (Apposition)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (great + ocean); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'This Vindhya mountain has a rich collection of trees and bushes. This is Prasravana hill and this is the great ocean.O monkeys. Good luck to you. (Now) I am going back home'. Having said so, Svayamprabha entered the splendid cave.

S
Svayamprabhā
V
Vindhya mountain
S
Sāgara (sea)
M
Mahodadhi (great ocean)
V
Vānaras

FAQs

Dharma as truthful guidance and benevolence: Svayamprabhā points out the true geography and offers a blessing, enabling the seekers to resume their rightful mission.

After rescuing the vānaras, Svayamprabhā identifies their location (Vindhya/Prasravaṇa and the ocean) and then returns to her own abode (the cave).

Svayamprabhā’s integrity and detachment: she helps, blesses, and withdraws—showing service without clinging or expectation.