Shloka 58

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

Devanagari script

अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम्।अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम्।।4.42.1।।

Transliteration

tataḥ suṣeṇa-pramukhāḥ plavaṅgamāḥ sugrīva-vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya | āmantrya sarve plavagādhipaṃ te jagmur diśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām ||

Translation

ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गमाः सुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य। आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम्॥

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदर्थ-सम्बन्ध (adverb: then/thereafter)

• सुषेणप्रमुखाः: having Sushena as leader
• सुषेणप्रमुखाः: Karta (कर्ता; समूह-कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुषेण + प्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुषेणः प्रमुखः येषाम्/सुषेणः प्रमुखः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन (Plural); विशेषण of ‘प्लवङ्गमाः’

• प्लवङ्गमाः: monkeys/vanaras
• प्लवङ्गमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन (Plural)

• सुग्रीववाक्यम्: Sugriva's words
• सुग्रीववाक्यम्: Karma (कर्म; ‘निशम्य’ का विषय)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सुग्रीवस्य वाक्यम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular)

• निपुणम्: skillful/wise
• निपुणम्: Karma (कर्म; वाक्यम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निपुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular); विशेषण of ‘वाक्यम्’

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having heard/listened’

• आमन्त्र्य: having taken leave (after addressing)
• आमन्त्र्य: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-मन्त्र् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having taken leave/after addressing’

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता; प्लवङ्गमाः के?)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन (Plural)

• प्लवगाधिपम्: lord of the monkeys (Sugriva)
• प्लवगाधिपम्: Karma (कर्म; ‘आमन्त्र्य’ का कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्लवग + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्लवगानाम् अधिपः); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता; जग्मुः के?)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन (Plural); ‘they’

• जग्मुः: went
• जग्मुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person); बहुवचन (Plural); परस्मैपद

• दिशम्: to the direction
• दिशम्: Karma (कर्म; गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: दिश्/दिशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular)

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म; दिशम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular); विशेषण of ‘दिशम्’

• वरुणाभिगुप्ताम्: protected by Varuna
• वरुणाभिगुप्ताम्: Karma (कर्म; दिशम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वरुण + अभि-गुप्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वरुणेन अभिगुप्ता); ‘अभि-गुप्त’ = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) used adjectivally; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (Singular); विशेषण of ‘दिशम्’

Context

Sushena and other leaders heard the expert advice of Sugriva, and took leave of him.They went towards the western direction ruled by Varuna.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē dvicatvāriṅśassargaḥ৷৷Thus ends the fortysecond Sarga in the Kishkinda Kanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Suṣeṇa
• Sugriva
• Varuṇa
• vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is disciplined cooperation: hearing counsel carefully, taking proper leave, and carrying out assigned duty with respect to rightful leadership.

What is the narrative situation?

After receiving Sugrīva’s directives, Suṣeṇa and the other vanara leaders depart to begin their assigned search route.

Which character virtue is emphasized?

Vinaya (respectful conduct) and kartavya-niṣṭhā (steadfastness in duty).