HomeRamayanaBala KandaSarga 50Shloka 18
Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

यज्ञवाटप्रवेशः जनक-विश्वामित्रसंवादश्च

Arrival at the Sacrificial Ground and Janaka’s Reception

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।।1.50.17।।गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ।पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ।।1.50.18।।अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ।यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।।1.50.19।।कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने।

rāmas tu muniśārdūlam uvāca saha lakṣmaṇaḥ |

sādhvī yajñasamṛddhir hi janakasya mahātmanaḥ ||

रामः सहलक्ष्मणो मुनिशार्दूलं विश्वामित्रमुवाच—“महात्मनः जनकस्य यज्ञसमृद्धिर्हि साध्वी, मुनिवर।”

वर-आयुध-धरौbearing excellent weapons
वर-आयुध-धरौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुव्रीहिः (varāṇi āyudhāni dharataḥ)
वीरौtwo heroes
वीरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
कस्यwhose
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; प्रश्नवाचक (whose)
पुत्रौtwo sons
पुत्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + muni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः (mahān muniḥ)
भूषयन्तौadorning
भूषयन्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootbhūṣ (भूष् धातु) + śatṛ (शतृ)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; (adorning)
इमम्this
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
देशम्land/region
देशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चन्द्र-सूर्यौthe moon and the sun
चन्द्र-सूर्यौ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + sūrya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
इवlike
इव:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootambara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परस्परस्यof each other
परस्परस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootparaspara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (of each other)
सदृशौsimilar
सदृशौ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootsadṛśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (they are similar)
प्रमाण-इङ्गित-चेष्टितैःin stature, expressions, and movements
प्रमाण-इङ्गित-चेष्टितैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक) + iṅgita (प्रातिपदिक) + ceṣṭita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः (pramāṇa+iṅgita+ceṣṭita)
काक-पक्ष-धरौwearing side-locks (kākapakṣa)
काक-पक्ष-धरौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāka (प्रातिपदिक) + pakṣa (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुव्रीहिः (kākapakṣaṃ dharataḥ = having hair-locks at the temples)
वीरौtwo heroes
वीरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु) + tumun (तुमुन्)
Formतुमुनन्त (infinitive), इच्छार्थक-क्रियापदस्य कर्म (to hear)
इच्छामिI wish/desire
इच्छामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootiṣ (इष् धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
तत्त्वतःtruly/in detail
तत्त्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottattvatas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: truly/in reality)

"O Sage (Viswamitra), be blessed. Who are these two young men with the prowess of the celestials the gait of an elephant or a lion? They resemble a tiger or a bull in courage. They have large eyes like lotuspetals. They are armed with scimitars bows and quivers. With their approaching youth, they resemble the Aswinikumaras in beauty. They look like gods who have descended on earth from heaven out of their free will. Whose sons are they? How did they come here on foot? And for what purpose?

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
V
Viśvāmitra
J
Janaka
Y
yajña (sacrifice)

FAQs

Dharma includes truthful speech and appreciation of righteous effort: Rāma acknowledges the excellence of Janaka’s sacred undertaking without exaggeration.

While at Mithilā, Rāma informs Viśvāmitra that Janaka’s sacrificial arrangements are well made and properly conducted.

Satya (truthful, measured speech) and respect for dharmic kingship—Rāma recognizes Janaka’s disciplined ritual leadership.