Shloka 2

शबरी-आश्रम-प्रवेशः

Rama and Lakshmana at Sabari’s Hermitage

Devanagari script

तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रकल्पफलान्द्रुमान्।वीक्षन्तौ जग्मतुर्ध्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ।।।।

Transliteration

tau śaileṣv ācitānekān kṣaudra-kalpa-phalān drumān | vīkṣantau jagmatur draṣṭuṃ sugrīvaṃ rāma-lakṣmaṇau ||

Translation

शैलेषु बहुभिराचितान् क्षौद्रकल्पफलान् द्रुमान् वीक्षन्तौ, सुग्रीवं द्रष्टुं रामलक्ष्मणौ जग्मतुः॥

Word by Word

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)

• शैलेषु: on the mountains
• शैलेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन (Plural)

• आचितान्: covered/filled
• आचितान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: आ-चि (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying)

• अनेकान्: many
• अनेकान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम्

• क्षौद्र-कल्प-फलान्: having honey-like fruits
• क्षौद्र-कल्प-फलान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: क्षौद्र (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative): क्षौद्रकल्पानि फलानि येषाम् (honey-like fruits); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम्

• द्रुमान्: trees
• द्रुमान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• वीक्षन्तौ: while seeing/observing
• वीक्षन्तौ: Karta (कर्ता/Agent, participial)
• Type: Verb
• Root: वि-ईक्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle/शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; क्रियाविशेषणभावेन (as concomitant action)

• जग्मतुः: went
• जग्मतुः: Kriya (क्रिया/Finite verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (Dual), परस्मैपदम्

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थे (purpose)

• सुग्रीवम्: Sugriva
• सुग्रीवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• रामलक्ष्मणौ: Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणौ: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative): रामश्च लक्ष्मणश्च; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

Context

The men I served have ascended heaven on aerial chariots of incomparable radiance the moment you touched Chitrakuta.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Steady purpose aligned with dharma: Rama proceeds toward rightful alliance and action, not being distracted by comforts of the forest.

What is the narrative situation?

Rama and Lakshmana travel onward, observing the forested mountain scenery, as they go to meet Sugriva.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s resolve and clarity of aim (dhṛti): moving forward toward the next rightful step in the mission.