Shloka 15

सीताविलापः रावणनिन्दा च

Sita’s Lament and Condemnation of Ravana

Devanagari script

न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्।।3.53.15।।उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्।

Transliteration

na hy ahaṃ tam apaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam |

utsahe śatruvaśagā prāṇān dhārayituṃ ciram || 3.53.15 ||

Translation

विबुधोपमं भर्तारं तम् अपश्यन्ती, शत्रुवशगा अहं चिरं प्राणान् धारयितुं नोत्सहे।

Word by Word

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), emphasis/indeed

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; 1st person pronoun

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपश्यन्ती: (while) not seeing
• अपश्यन्ती: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अप + दृश् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (Present active participle/शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "not seeing" (with implied negation context)

• भर्तारम्: husband
• भर्तारम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विबुधोपमम्: godlike
• विबुधोपमम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विबुध + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (उपमान-समास: "विबुधैः उपमः"), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies भर्तारम्

• उत्सहे: I am able (here: am not able)
• उत्सहे: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + सह् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, आत्मनेपद; with negation: "I am not able"

• शत्रुवशगा: at an enemy's mercy
• शत्रुवशगा: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत्रु + वश + ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (षष्ठी: "शत्रोः वशे गता"), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate of अहम्

• प्राणान्: life-breaths/life
• प्राणान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• धारयितुम्: to sustain/hold
• धारयितुम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive)

• चिरम्: for long
• चिरम्: कालाधिकरण (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Context

I will not be eager to hold on to my life for long to live at the mercy of the enemy without being able to see my god-like husband.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Rāvaṇa (as śatru, enemy)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthfulness of commitment (satya) within dharma: Sītā declares unwavering fidelity and rejects life sustained by submission to adharma.

What is the narrative situation?

As she is taken away, Sītā tells Rāvaṇa she cannot endure prolonged captivity away from Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Pativratā-dharma (steadfast marital fidelity) and spiritual resolve: her identity remains anchored in righteousness despite coercion.