Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

दूषणवधः

The Slaying of Dūṣaṇa and the Rout of Khara’s Host

स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः।विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः।।।।

sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |

viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ ||

स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां दूषणो भुवि पपात—विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वी महागज इव।

etasminin this
etasmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular: in this)
antarein the meantime
antare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular: interval/time)
kruddhāḥangry
kruddhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootkrudh (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; √krudh (angered)
trayaḥthree
trayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural: three)
senā-agrayāyinaḥvanguard leaders
senā-agrayāyinaḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootsenā (प्रातिपदिक) + agrayāyin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; समास: सेनायाः अग्रे यायिनः (those who go at the front; vanguard leaders)
saṃhṛtyahaving assembled
saṃhṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootsam-hṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive), √hṛ with उपसर्ग ‘sam-’: having gathered/collected (together)
abhyadravanrushed toward
abhyadravan:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-dru (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; √dru with ‘abhi-’
rāmamRāma
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
mṛtyu-pāśa-avapāśitāḥensnared by death's noose
mṛtyu-pāśa-avapāśitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक) + pāśa (प्रातिपदिक) + ava-pāśita (कृदन्त, √pāś/paś?)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; समास: मृत्युपाशेन अवपाशिताः (bound/ensnared by the noose of death); ‘avapāśita’ = past participle ‘bound with a noose’
mahā-kapālaḥMahākapāla
mahā-kapālaḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + kapāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/नाम: महान् कपालः (proper name)
sthūla-akṣaḥSthūlākṣa
sthūla-akṣaḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootsthūla (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/नाम: स्थूलः अक्षः/नेत्रम् यस्य (proper name)
pramāthīPramāthī
pramāthī:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootpramāthin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (proper name)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
mahā-balaḥmighty
mahā-balaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: महान् बलः यस्य (very strong)

Dusana fell down on the ground with broken hands like a proud elephant with both his tusks shattered.

D
Dūṣaṇa

FAQs

The pride of wrongdoing is fragile: when dharma confronts violence, the seeming strength of the aggressor breaks, like tusks that once signified dominance.

Dūṣaṇa collapses after being disabled by Rāma’s arrows.

Rāma’s steadfast courage that overcomes intimidating force (a ‘mighty elephant’ image) without losing control.