Shloka 16

खरस्य सैन्योद्योगः

Khara Mobilizes the Janasthana Host

Devanagari script

तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम्।हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम्।।3.22.14।।मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैश्शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः।मङ्गलैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिरभिसंवृतम्।।3.22.15।।ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविराजितम्।सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरो रथम्।।3.22.16।।

Transliteration

dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |

sadaśvayuktaṃ so ’marṣād ārurōha kharo ratham || 3.22.16 ||

Translation

ध्वज-निस्त्रिंश-समायुक्तं किङ्किणी-श्रेणि-विराजितम्। सदश्व-युक्तं रथं सोऽमर्षात् खरोऽधिरुरोह॥

Word by Word

• ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नम्: equipped with flags and swords
• ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: ध्वज + निस्त्रिंश + सम्पन्न (प्रातिपदिक; सम् + पद्-धातु से ‘सम्पन्न’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रथम्-शब्दस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः (ध्वजैः निस्त्रिंशैः च सम्पन्नम् = furnished with flags and swords)

• किङ्किणीकविराजितम्: adorned with bells
• किङ्किणीकविराजितम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: किङ्किणी + कविराजित (प्रातिपदिक; वि + राज्-धातु से ‘विराजित’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रथम्-शब्दस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः (किङ्किणीभिः विराजितम् = adorned with small bells)

• सदश्वयुक्तम्: yoked with fine horses
• सदश्वयुक्तम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सद् (good) + अश्व + युक्त (प्रातिपदिक; युज्-धातु से ‘युक्त’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रथम्-शब्दस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः (सदश्वैः युक्तम् = yoked with fine horses)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम — ‘he’

• अमर्षात्: from impatience
• अमर्षात्: अपादान (Apādāna/अपादान; cause-source)
• Type: Noun
• Root: अमर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th, Ablative), एकवचन; हेत्वर्थक (cause) — ‘from/owing to impatience’

• आरुरोह: mounted
• आरुरोह: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु) (आङ्-उपसर्ग) → आरुरोह
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् — ‘mounted’

• खरः: Khara
• खरः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपदम्

• रथम्: the chariot
• रथम्: कर्म (Karma; object of आरुरोह)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम्

Context

Then the impatient Khara mounted the chariot that looked like the peak of mount Meru. It was decorated with pure gold, had golden wheels, poles studded with vaidurya. The carriage of the chariot was engraved with golden figures of fishes, flowers, trees, the Sun, stars, flocks of auspicious birds, flags and swords. Shining with small bells, it was yoked to fine horses.

Characters & Entities

• Khara
• chariot
• flags
• swords

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights amarṣa (hot impatience/resentment) as a driving force; dharma warns that anger and wounded pride, when they govern decisions, lead to harmful and unjust action.

What is the narrative situation?

Khara finally mounts the fully prepared chariot, signaling the transition from preparation to mobilization.

Which character virtue is emphasized?

Decisiveness is shown, but colored by vice—impulsive indignation rather than disciplined judgment.