Adhyaya 4
Description of Uttara-Kuru and the Meru-Flank Regions (Bhadrāśva, Sudarśana Jambū, Solar Attendants)
ऋषिभिः प्रेरितः सूतः मेरोः उत्तरपार्श्वं वर्णयति। तत्रोत्तरकुरु-देशः सिद्धसेवितः पुण्यभूमिः, सुगन्धि-सदा-पुष्पित-वृक्षैः शोभितः; क्षीरीण-वृक्षाश्च सन्ति येषां क्षीरं सुधासमं, तदुत्पन्नानि च वस्त्राभरणादीनि मनोऽभीष्टफलप्रदानि भवन्ति। अत्र कर्मफलानुरूपा मानवानां स्थितिः कथ्यते—स्वर्गलोकात् पतिताः केचन तत्र सुन्दराः कुलीनाश्च मनुष्याः जायन्ते, युग्मभावेन सौहार्दयुक्ताः, रोगरहिताः दीर्घायुषः, नित्ययौवनवन्तश्च। भद्राश्वे भद्राशाल-वने कृष्णाम्ररसपानात् तेषां यौवनं न क्षीयते इति। नील-निषधयोर्मध्ये महाजम्बूवृक्षः सुदर्शनः स्थित इति, तस्माज्जम्बूद्वीप इति नामप्रसिद्धिः कथ्यते। अन्ते ब्रह्मलोकात् पतिताः केचन ब्रह्मघोषकाः सन्तः सूर्यस्य परिचराः भवन्ति; ते सूर्यं प्रविश्य तस्य तापेन पश्चात् चन्द्रं प्रविशन्तीति विश्वरचनावृत्तान्तः समाप्यते।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । मेरोरथोत्तरं पश्चात्पूर्वमाचक्ष्व सूततः । निखिलेन महाबुद्ध माल्यवंतं च पर्वतम्
ऋषय ऊचुः—हे सूत, मेरोरथोत्तरं पश्चिमपूर्वयोः क्रमात् समाचक्ष्व। हे महाबुद्धे, माल्यवन्तं पर्वतं च निखिलेन वर्णय॥
Verse 2
सूत उवाच । दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । उत्तराः कुरवो विप्राः पुण्याः सिद्धनिषेविताः
सूत उवाच—नीलपर्वतस्य दक्षिणतः तथा मेरोरुत्तरपार्श्वे विप्राः उत्तराः कुरवो नाम देशः पुण्यः सिद्धनिषेवितश्च वर्तते।
Verse 3
तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । पुष्पाणि च सुगंधीनि रसवंति फलानि च
तत्र वृक्षाः मधुरफलाः सन्ति, नित्यं पुष्पफलसमृद्धाः; तेषां पुष्पाणि सुगन्धीनि, फलानि च रसवन्ति।
Verse 4
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुर्थोऽध्यायः
इति श्रीपाद्ममहापुराणे स्वर्गखण्डे चतुर्थोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 5
प्रक्षरंति सदा क्षीरं तत्र सर्वेऽमृतोपमम् । वस्त्राणि च प्रसूयंते फलेष्वाभरणानि च
तत्र सर्वे वृक्षाः सदा क्षीरं प्रक्षरन्ति, अमृतोपमं; वस्त्राणि च प्रसूयन्ते, फलेषु चाभरणानि जायन्ते।
Verse 6
सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकांचनवालुका । सर्वर्तुसुखसंस्पर्शा निष्फलाश्च तपोधनाः
सर्वा भूमिः मणिमयी, सूक्ष्मकाञ्चनवालुकायुक्ता; सर्वर्तुषु सुखस्पर्शा। तथापि, हे तपोधनाः, तत्र वृक्षाः निष्फलाः सन्ति।
Verse 7
देवलोकच्युताः सर्वे जायंते तत्र मानवाः । शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वसुप्रियदर्शनाः
तत्र देवलोकात् च्युताः सर्वे मानवत्वेन जायन्ते; शुक्लाभिजनसम्पन्नाः सर्वेषां सुप्रियदर्शनाः।
Verse 8
मिथुनानि च जायंते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबंत्यमृतसंनिभम्
तत्र मिथुनानि जायन्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः; ते क्षीरिणः स्वक्षीरममृतसंनिभं पिबन्ति।
Verse 9
मिथुनं जायते काले समंताच्च प्रवर्द्धते । तुल्यरूपगुणोपेतं समवेशं तथैव च
काले मिथुनं जायते समन्ताच्च प्रवर्धते; तुल्यरूपगुणोपेतं समवेशं तथैव च।
Verse 10
एकमेवानुरूपं च चक्रवाकसमं द्विजाः । निरामयाश्च ते लोका नित्यं मुदितमानसाः
एकमेवानुरूपं च चक्रवाकसमं द्विजाः; निरामयाश्च ते लोका नित्यं मुदितमानसाः।
Verse 11
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । जीवंति ते महाभागा न चान्योन्यं जहत्युत
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च जीवन्ति ते महाभागा; न चान्योन्यं जहत्युत।
Verse 12
भारुंडा नाम शकुनास्तीक्ष्णतुंडा महाबलाः । तान्निर्हरंतीहमृतान्दरीषु प्रक्षिपंति च
भारुण्डा नाम शकुनाः तीक्ष्णतुण्डा महाबलाः। तेऽत्र मृतान् निःहरन्ति, दरीषु च प्रक्षिपन्ति॥
Verse 13
उत्तराःकुरवो विप्रा व्याख्यातास्ते समासतः । मेरुपार्श्वमहं पूर्वं प्रवक्ष्यामि यथातथम्
उत्तराः कुरवो विप्राः समासतः प्रकीर्तिताः। इदानीं मेरुपार्श्वदेशं पूर्वं यथातथं वक्ष्ये॥
Verse 14
तस्य मूर्द्धाभिषेकस्तु भद्राश्वस्य तपोधनाः । भद्रशालवनं यत्र कालाम्राश्च महाद्रुमाः
तस्य मूर्धाभिषेकः भद्राश्वस्य तपोधनाः। भद्रशालवने यत्र कालाम्राश्च महाद्रुमाः॥
Verse 15
कालाम्रास्तु महाभागा नित्यंपुष्पफलाः शुभाः । द्रुमाश्च योजनोत्सेधाः सिद्धचारणसेविताः
कालाम्राः महाभागाः नित्यपुष्पफलाः शुभाः। अन्ये च द्रुमाः योजनोत्सेधाः सिद्धचारणसेविताः॥
Verse 16
तत्र ते पुरुषाः श्वेतास्तेजोयुक्तमहाबलाः । स्त्रियः कुमुदवर्णाश्च सुंदर्यः प्रियदर्शनाः
तत्र पुरुषाः श्वेताः तेजोयुक्ता महाबलाः। स्त्रियश्च कुमुदवर्णाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः॥
Verse 17
चंद्रवर्णाश्चतुर्वर्णाः पूर्णचंद्रनिभाननाः । चंद्रशीतलगात्राश्च नृत्यगीतविशारदाः
चन्द्रवर्णाः चतुर्वर्णाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः। चन्द्रशीतलगात्राश्च नृत्यगीतविशारदाः॥
Verse 18
दशवर्षसहस्राणि तत्रायुर्द्विजसत्तमाः । कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः
दशवर्षसहस्राणि तत्रायुर्द्विजसत्तमाः। कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः॥
Verse 19
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु । सुदर्शनो नाम महान्जंबूवृक्षः सनातनः
दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु। सुदर्शनो नाम महान् जम्बूवृक्षः सनातनः॥
Verse 20
सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः । तस्य नाम्ना समाख्यातो जंबूद्वीपः सनातनः
सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः। तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपः सनातनः॥
Verse 21
योजनानां सहस्रं च शतं च द्विजसत्तमाः । तथा माल्यवतः शृंगे पूर्वे पूर्वानुगांतकाः
योजनानां सहस्रं च शतं च द्विजसत्तमाः। तथा माल्यवतः शृङ्गे पूर्वे पूर्वानुगान्तकाः॥
Verse 22
योजनानां सहस्राणि पंचाशन्माल्यवान्द्विजाः । महारजतसंकाशा जायंते तत्र मानवाः
तत्र द्विजाः, मानवाः पंचाशत्सहस्रयोजनविस्तीर्णमाल्यवन्तो महारजतसंकाशप्रभया दीप्ताः जायन्ते।
Verse 23
ब्रह्मलोकच्युताः सर्वे सर्वे च ब्रह्मवादिनः । तपस्तप्यंति ते दिव्यं भवंति ह्यूर्ध्वरेतसः
ते सर्वे ब्रह्मलोकच्युताः, सर्वे च ब्रह्मवादिनः; दिव्यं तपः तप्यन्ति, ऊर्ध्वरेतसो भवन्ति च।
Verse 24
रक्षणार्थं तु भूतानां प्रविशंति दिवाकरम् । षष्टिस्तानि सहस्राणि षष्टिरेव शतानि च
भूतानां रक्षणार्थं ते दिवाकरं प्रविशन्ति; षष्टिः सहस्राणि, षष्टिरेव शतानि च (संख्यया)।
Verse 25
अरुणस्याग्रतो यांति परिवार्य दिवाकरम् । षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिरेव शतानि च
अरुणस्य अग्रतः ते दिवाकरं परिवार्य यान्ति; षष्टिवर्षसहस्राणि, षष्टिरेव शतानि च (कालपर्यन्तम्)।
Verse 26
आदित्यतापतप्तास्ते विशंति शशिमंडलम्
आदित्यतापतप्ताः ते शशिमण्डलं विशन्ति।