Shloka 85

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

Devanagari script

यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गंगावसेवनम् । सर्वं तत्तस्य गंगापो दहत्यग्निरिवेंधनम्

Transliteration

yadyakāryaśataṃ kṛtvā kṛtaṃ gaṃgāvasevanam | sarvaṃ tattasya gaṃgāpo dahatyagniriveṃdhanam

Translation

यद्यपि कश्चिदकार्यशतानि कृत्वा स्थितो भवेत्, गङ्गावसेवनं कृत्वा तस्य सर्वं पापं गङ्गापो दहत्यग्निरिवेन्धनम्॥

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle: 'if')

• अकार्यशतम्: a hundred misdeeds
• अकार्यशतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अकार्य (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; 'अकार्याणां शतम्' (genitive-tatpuruṣa)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Prior action modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-रूप (gerund/absolutive); पूर्वक्रिया

• कृतम्: is done
• कृतम्: Karta-anvaya (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here predicate with 'गंगावसेवनम्'

• गंगावसेवनम्: service/attendance of the Ganges
• गंगावसेवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + वसेवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; 'गङ्गायाः वसेवनम्' (genitive-tatpuruṣa)

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• गंगापः: the waters of the Ganges
• गंगापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गाप्/गङ्गा-अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (आप्-शब्द), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; 'गङ्गाजलानि'

• दहति: burns up
• दहति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• अग्निः: fire
• अग्निः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: Upama-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमार्थक (comparative particle: 'like')

• इन्धनम्: fuel
• इन्धनम्: Karma (Object of implied 'burns'/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Unspecified (narratorial verse within Svargakhaṇḍa context)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: river

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: यद्यकार्यशतम् = यदि + अकार्यशतम् (स्वर-सन्धि). दहत्यग्निरिवेंधनम् = दहति + अग्निः + इव + इन्धनम् (व्यञ्जन-सन्धि: दहति+अग्निः→दहत्यग्निः; इव+इन्धनम्→इवेंधनम्).

Characters & Entities

• Gaṅgā

FAQs

What practice is praised in this verse?

It praises gaṅgā-vasevana—resorting to and serving the Gaṅgā (pilgrimage, reverent bathing, and devotional attendance).

What is the central moral teaching of the shloka?

Sincere engagement with a sacred tirtha, especially the Gaṅgā, is presented as a powerful means of purification that can eradicate even extensive wrongdoing.

Why is the metaphor of fire and fuel used here?

It conveys total consumption: just as fire fully burns fuel, the Gaṅgā’s waters are said to burn away accumulated demerit (pāpa) completely.