Adhyaya 54

Verse 1

श्रीभगवानुवाच । अद्रोहकस्य चाख्यातो महिमा लोकदुःसहः । एकतल्पगतां वामां क्षांत्वा सर्वजितोऽभवत्

श्रीभगवानुवाच—अद्रोहकस्य महिमा प्रोक्तो लोकैर्दुःसहः। एकतल्पगतां वामां क्षान्त्वा स सर्वजितोऽभवत्।

Verse 2

ज्ञानिनामपिदुःसाध्यं मुनीनां ब्रह्मचारिणां । सुरासुरमनुष्याणां विषमं तत्समं गतः

ज्ञानिनामपि दुर्साध्यं मुनीनां ब्रह्मचारिणाम्। सुरासुरमनुष्याणां विषमं तत्समं गतः।

Verse 3

स्वभावाद्विषमं कामं जेतुं कः पुरुषः क्षमः । अद्रोहकमृते विप्र स एव भवजित्पुमान्

स्वभावाद्विषमं कामं जेतुं कः पुरुषः क्षमः। अद्रोहकमृते विप्र स एव भवजित्पुमान्।

Verse 4

संत्यज्य देवराज्यं च लब्ध्वाहं तु पुरा यथा । तमुवाच ततो देवी पापं तं मुनिशापजम्

देवराज्यं समुत्सृज्य यथा पूर्वं मया लब्धम्। ततः सा देवी तमुवाच मुनिशापात्पापिनं तम्।

Verse 5

विदितं सर्वलोके च त्रैलोक्ये सचराचरे । द्विज उवाच । कथं च देवदेवस्य अहल्याहरणं प्रभो

विदितं सर्वलोकेषु त्रैलोक्ये सचराचरे। द्विज उवाच—प्रभो, देवदेवस्य कथं अहल्याहरणं अभवत्?

Verse 6

भगांकत्वं च संप्राप सहस्राक्षः सुराधिपः । न गां कोपि भगांकत्वं संप्राप्तस्सुरराट्कथम्

भगाङ्कत्वं च संप्राप सहस्राक्षः सुराधिपः। न गां काचिद् भगाङ्कत्वं संप्राप्ता—कथं सुरराट् प्रभो?

Verse 7

दुःश्रुतं सुरवैकल्यं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः । श्रीभगवानुवाच । पुरा स्वांतोद्भवां कन्यां लोकेशश्च महामनाः

दुःश्रुतं सुरवैकल्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः। श्रीभगवानुवाच—पुरा स्वान्तोद्भवां कन्यां लोकेशो महामनाः।

Verse 8

गौतमाय ददौ धाता लोकपालाग्रतो मुदा । ततस्तु लोकपालानां मन्मथाविष्टचेतसाम्

गौतमाय ददौ धाता लोकपालाग्रतो मुदा। ततस्तु लोकपालानां मन्मथाविष्टचेतसाम्।

Verse 9

शचीपतेस्तु संमोहो हृदि शल्य इव स्थितः । लोकपालानतिक्रम्य सुवेषा वरवर्णिनी

शचीपतेस्तु संमोहो हृदि शल्य इव स्थितः। लोकपालानतिक्रम्य सुवेषा वरवर्णिनी ययौ।

Verse 10

द्विजाय रत्नभूतैषा दत्ता किंवा करोम्यहम् । इति संचिंत्य तस्यास्तु वर्तमाने च यौवने

द्विजाय रत्नभूतेयं कन्या दत्ता—अहं तर्हि किं करोमि? इति सञ्चिन्त्य, तस्याः यौवनवर्तमाने स एव पुनः पुनर्विचारमकरोत्।

Verse 11

पुनश्च मायया दृष्टं रूपं तस्यास्सुशोभनम् । पुनश्चिन्तयमानोऽसौ गौतमाध्यासनं गतः

पुनश्च मायया तस्याः सুশोभनं रूपं ददर्श; पुनश्च चिन्तयमानोऽसौ गौतमस्य आसनं गतः।

Verse 12

पश्चात्तु तस्य गमनाद्यद्वृत्तं तच्छृणुष्व मे । एकदा गौतमः स्नातुं गतोऽसौ पुष्करं प्रति

तस्य गमनानन्तरं यद्वृत्तं तत् मे शृणु। एकदा गौतमोऽसौ स्नातुं पुष्करं प्रति गतः।

Verse 13

साध्वी च गृहशौचे च गृहवस्तुनि तत्परा । प्रवृत्ता देववास्तूनां बलिकर्तुं च तत्परा

सा साध्वी गृहशौचे गृहवस्तुनि च तत्परा; देववास्तूनां बलिं कर्तुं च प्रवृत्ता तत्परा।

Verse 14

इंधनं वह्निकार्यं च नित्यकर्मानुसंचयम् । एतस्मिन्नंतरे शक्रो मुनेस्तस्य महात्मनः

इन्धनं वह्निकार्यं च नित्यकर्मानुसञ्चयम् अकरोत्। एतस्मिन्नन्तरे शक्रो मुनेस्तस्य महात्मनः प्रति प्रववृते।

Verse 15

रूपमास्थाय गात्रेण प्रविवेशोटजं मुदा । पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा श्रद्धया परया सती

स्वगात्रेणैव रूपमास्थाय सा मुदा तदोटजं प्रविवेश। पतिं दृष्ट्वा सा पतिव्रता सती परया श्रद्धया भक्त्या च तमपश्यत्॥

Verse 16

देवस्थाने च वस्तूनां संचयं कर्तुमुद्यता । ततस्तामब्रवीदार्तो मुनिवेषधरो हरिः

देवस्थाने वस्तूनां संचयं कर्तुमुद्यता सा। ततस्तां मुनिवेषधरो हरिरार्तोऽब्रवीदिदम्॥

Verse 17

प्रद्युम्नवशगो वामे देहि मे चुंबनादिकम् । एतस्मिन्नंतरे सा च त्रपायुक्ताऽब्रवीद्वचः

“प्रद्युम्नवशगो वामे देहि मे चुंबनादिकम्” इति। एतस्मिन्नन्तरे सा त्रपायुक्ता वचोऽब्रवीत्॥

Verse 18

देवकार्यादिकं त्यक्त्वा वक्तुं नार्हसि मे प्रभो । सर्वं जानासि धर्मज्ञ पुण्यानां निश्चयं मुने

देवकार्यादिकं त्यक्त्वा मे प्रभो वक्तुं न नार्हसि। धर्मज्ञ मुनें, सर्वं जानासि पुण्यानां निश्चयं च॥

Verse 19

अयमर्थो हि वेलायामधुनैव न युज्यते । ततस्तां चारुसर्वांगीं दृष्ट्वा मन्मथपीडितः

“अयमर्थो हि वेलायामधुनैव न युज्यते” इति। ततस्तां चारुसर्वाङ्गीं दृष्ट्वा स मन्मथपीडितोऽभवत्॥

Verse 20

अलं प्रियेन वक्तव्यं हृच्छयो मे प्रजायते । कर्तव्यं चाप्यकर्तव्यं पत्युर्वचनसंमतम्

अलं प्रियवचनैः; मे हृदयम् आशङ्कया गृहीतम्। पत्युर्वचनसंमतं कर्तव्यं च अकर्तव्यं च मे ब्रूहि।

Verse 21

करोति सततं या च सा च नारी पतिव्रता । लंघयेद्या च तस्याज्ञां सुरते च विशेषतः

या नारी पत्युः इच्छानुसारं सततं करोति सा पतिव्रता इति कथ्यते। या तस्याज्ञां लङ्घयति, विशेषतः सुरते, सा तथा न मन्यते।

Verse 22

पुण्यं तस्या भवेन्नष्टं दुर्गतिं चाधिगच्छति । साब्रवीद्देववस्तूनि संति देवार्थतो मुने

तस्याः पुण्यं नश्येत्, सा च दुर्गतिं प्राप्नुयात्। सा अब्रवीत्—‘मुने, एतानि देववस्तूनि, देवार्थत एव सन्ति।’

Verse 23

नित्यकर्माणि चान्यानि किं वा तेषु विपर्ययः । स चोवाच सतीं तत्र देह्यालिगादिकं मम

‘अन्यानि नित्यकर्माणि च किं? तेषु वा कः विपर्ययः?’ इति। ततः स तत्र सतीं उवाच—‘मम लिङ्गम् आलिङ्गादिकं च देहि।’

Verse 24

मनसा भयमुत्सृज्य मया दत्तानि तानि च । इत्युक्त्वा तां परिष्वज्य कृतस्तेन मनोरथः

स मनसा भयम् उत्सृज्य—‘मया दत्तानि तानि च’ इति उक्त्वा, तां परिष्वज्य; तया तस्य मनोरथः पूर्णः कृतः।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे विप्र मुनेर्हृद्या सकल्मषम् । ततो ध्यानं समारभ्याजानाद्वृत्तं शचीपतेः

एतस्मिन्नन्तरे विप्र मुनिहृदयं सकल्मषं विमुक्तम् । ततः स ध्यानमारभ्य शचीपतेः शक्रस्य वृत्तान्तं सम्यगजानात् ॥

Verse 26

तूर्णमेव द्वारदेशे गत्वा च समुपस्थितः । शक्रो मुनिं तु संलक्ष्य चौतुदेहं विवेश ह

तूर्णमेव स द्वारदेशं गत्वा तत्र समुपस्थितः । शक्रो मुनिं तु संलक्ष्य सूक्ष्मदेहं विवेश ह ॥

Verse 27

गच्छतः पृषदंशस्य पद्धतौ प्रचचाल ह । मुनिस्तत्रावदत्तं वै कस्त्वं मार्जाररूपधृत्

गच्छतः पृषदंशस्य पद्धतौ सा प्रचचाल ह । ततो मुनिरुवाचेदं—कस्त्वं मार्जाररूपधृत् ॥

Verse 28

भयात्तस्य मुनेरग्रे शक्रः प्रांजलिराश्रितः । मघवंतं पुरो दृष्ट्वा चुकोप मुनिपुंगवः

भयात्तस्य मुनेरग्रे शक्रः प्राञ्जलिराश्रितः । मघवन्तं पुरो दृष्ट्वा चुकोप मुनिपुङ्गवः ॥

Verse 29

यत्त्वया चेदृशं कर्म भगार्थं छलसाहसम् । कृतं तस्मात्तवांगेषु सहस्रभगमुत्तमम्

यत्त्वया चेदृशं कर्म भगार्थं छलसाहसम् । कृतं तस्मात्तवाङ्गेषु सहस्रभगमुत्तमम् ॥

Verse 30

भवत्विह तु पापिष्ठ लिंगं ते निपतिष्यति । गच्छ मे पुरतो मूढ सुरस्थानं दिवौकसः

भवत्विह तु पापिष्ठ, तव लिङ्गं निपतिष्यति। गच्छ मे पुरतो मूढ, सुरस्थानं दिवौकसाम्॥

Verse 31

पश्यंति मुनिशार्दूला नराः सिद्धास्सहोरगाः । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो रुदंतीं तां पतिव्रताम्

पश्यन्ति मुनिशार्दूला नराः सिद्धाः सहोरगाः। एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो रुदन्तीं तां पतिव्रताम्॥

Verse 32

पप्रच्छ किमिदानीं ते कर्म दारुणमागतम् । इत्युक्ता वेपमाना सा भीता पतिमुवाच ह

पप्रच्छ—किमिदानीं ते कर्म दारुणमागतम्। इत्युक्ता वेपमाना सा भीता पतिमुवाच ह॥

Verse 33

अज्ञानाद्यत्कृतं कर्म क्षंतुमर्हसि वै प्रभो । मुनिरुवाच । परेणाभिगतासि त्वममेध्या पापचारिणी

अज्ञानाद्यत्कृतं कर्म क्षन्तुमर्हसि वै प्रभो। मुनिरुवाच—परेणाभिगतासि त्वममेध्या पापचारिणी॥

Verse 34

अस्थिचर्मसमाविष्टा निर्मांसा नखवर्जिता । चिरं स्थास्यसि चैकापि त्वां पश्यंतु जनाः स्त्रियः

अस्थिचर्मसमाविष्टा निर्मांसा नखवर्जिता। चिरं स्थास्यसि चैकापि, त्वां पश्यन्तु जनाः स्त्रियः॥

Verse 35

दुःखिता तमुवाचेदं शापस्यांतो विधीयताम् । इत्युक्ते करुणाविष्टो मन्युनापि परिप्लुतः

दुःखार्ता सा तमुवाच— “अस्य शापस्य अन्तो विधीयताम्।” इत्युक्ते स करुणया आविष्टोऽपि मन्युना परिप्लुत एव प्रत्युवाच।

Verse 36

जगाद गौतमो वाक्यं रामो दाशरथिर्यदा । वनमभ्यागतो विष्णुः सीतालक्ष्मणसंयुतः

गौतमो वाक्यमिदं जगाद— यदा दाशरथिः रामो विष्णुः स्वयम्, सीतालक्ष्मणसंयुतः, वनमभ्यागतोऽभवत्।

Verse 37

दृष्ट्वा त्वां दुःखितां शुष्कां निर्देहां पथिसंस्थितां । गदिष्यति च वै रामो वसिष्ठस्याग्रतो हसन्

त्वां दुःखितां शुष्कां निर्देहामिव पथि स्थिताम् दृष्ट्वा, वसिष्ठस्याग्रतो हसन् रामो वै गदिष्यति।

Verse 38

किमियं शुष्करूपा च प्रतिमास्थिमयी शवा । न दृष्टं मे पुरा ब्रह्मन्रूपं लोकविपर्ययम्

किमियं शुष्करूपा प्रतिमास्थिमयी शवा? न मे पुरा, ब्रह्मन्, दृष्टं लोकविपर्ययरूपमिदम्।

Verse 39

ततो रामं महाभागं विष्णुं मानुषविग्रहम् । यद्वृत्तमासीत्पूर्वं तद्वसिष्ठः कथयिष्यति

ततः महाभागं रामं विष्णुं मानुषविग्रहम् उपगम्य, यद्वृत्तमासीत्तत् पूर्वं वसिष्ठः कथयिष्यति।

Verse 40

वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो वक्ष्यति धर्मवित् । अस्या दोषो न चैवास्ति दोषोयं पाकशासने

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा रामो धर्मविदां वरः वक्ष्यति—“अस्या न कश्चिद् दोषः; दोषोऽयं पाकशासने (इन्द्रे) एव।”

Verse 41

एवमुक्ते तु रामेण त्यक्त्वा रूपं जुगुप्सितं । दिव्यं रूपं समास्थाय मद्गृहं चागमिष्यसि

एवमुक्ते तु रामेण त्वं त्यक्त्वा रूपं जुगुप्सितम् । दिव्यं रूपं समास्थाय मद्गृहं चागमिष्यसि ॥

Verse 42

शप्त्वा तु गौतमस्तां हि तपस्तप्तुं गतो वनम् । ततोत्यंतं शुष्करूपा तथैव पथि संस्थिता

शप्त्वा तु गौतमस्तां हि तपस्तप्तुं गतो वनम् । ततोऽत्यन्तं शुष्करूपा तथैव पथि संस्थिता ॥

Verse 43

रामस्य वचनादेव गौतमं पुनरागता । गौतमोपि तया सार्द्धमद्यैवं दिवि तिष्ठति

रामस्य वचनादेव गौतमं पुनरागता । गौतमोऽपि तया सार्धमद्यैवं दिवि तिष्ठति ॥

Verse 44

इंद्रोपि त्रपयायुक्तः स्थितश्चांतर्जले चिरम् । स्थित्वा चांतर्जले देवीमस्तौदिंद्राक्षिसंज्ञिताम्

इन्द्रोऽपि त्रपयायुक्तः स्थितश्चान्तर्जले चिरम् । स्थित्वा चान्तर्जले देवीमस्तौदिन्द्राक्षिसंज्ञिताम् ॥

Verse 45

सुप्रसन्ना ततो देवी स्तोत्रेण परितोषिता । गत्वोवाच ततः सा च वरोस्मत्तो विगृह्यताम्

ततः सा देवी सुप्रसन्ना स्तोत्रेण परितोषिता सती गत्वा उवाच— “मत्तो वरं वृणीष्व, वरोऽस्मत्तो विगृह्यताम्।”

Verse 46

ततो देवीमुवाचेदं शक्रः परपुरंजयः । त्वत्प्रसादाच्च मे देवि वैरूप्यं मुनिशापजम्

ततः शक्रः परपुरंजयः देवीं प्रति उवाच— “देवि, त्वत्प्रसादात् मम मुनिशापजं वैरूप्यं नश्यतु।”

Verse 48

किंतु बुद्धिं सृजाम्यद्य येन लोकैर्न लक्ष्यते

किंतु अद्य अहं बुद्धिं सृजामि येन लोकैर्न लक्ष्यते।

Verse 49

योनिमध्यगतं दृष्टि सहस्रं ते भविष्यति । सहस्राक्ष इति ख्यातस्सुरराज्यं करिष्यसि

योनिमध्यगतं ते दृष्टिसहस्रं भविष्यति; ‘सहस्राक्ष’ इति ख्यातः सुरराज्यं करिष्यसि।

Verse 50

मेषांडं तव शिश्नं च भविष्यति च मद्वरात् । इत्युक्त्वा सा जगन्माता तत्रैवांतरधीयत

मद्वरात् तव शिश्नं मेषाण्डं भविष्यति; इत्युक्त्वा सा जगन्माता तत्रैव अन्तरधीयत।

Verse 51

शक्रो देववरैः पूज्यो ह्यद्यापि दिवि वर्तते । इंद्रस्यैतादृशी कामादवस्था द्विजसत्तम

शक्रो देववरैः पूज्यः सन् अद्यापि दिवि वर्तते। इन्द्रस्यैवंविधा कामजनिता अवस्था, हे द्विजसत्तम॥

Verse 54

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे अहल्याहरणंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखण्डे ‘अहल्याहरण’नाम चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः॥