Adhyaya 51

Verse 1

नरोत्तम उवाच । त्रिदशानां च देवानामन्येषां जगदीश्वरः । प्रभुः कर्ता च हर्त्ता च गोप्ता भर्त्ता पिता प्रसूः

नरोत्तम उवाच—त्रिदशानां देवानाम् अन्येषां च सर्वेषां जगदीश्वरः प्रभुः; स एव कर्ता हर्ता च, गोप्ता भर्ता पिता प्रसूश्च।

Verse 2

अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते । किंतु कौतूहलं मेऽस्ति पिपासा वा क्षुधापि वा

अस्माकं वाक्श्रमो विष्णोः कथनेनैव युज्यते; किन्तु मे कौतूहलं अस्ति—पिपासा वा, क्षुधापि वा।

Verse 3

कृतं पृच्छति येनैव वक्तव्यं तत्प्रियेण हि । अतीतं चैव जानाति कथं नाथ पतिव्रता

कृतं पृच्छति येनैव, वक्तव्यं तस्य प्रियं हि। अतीतं चापि जानाति—कथं नाथ पतिव्रता अन्यथा भवेत्॥

Verse 4

किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हस्यशेषतः । भगवानुवाच । कथितं मे पुरा वत्स पुनः कौतूहलं द्विज

किं वा तस्यां प्रभावं च वक्तुमर्हसि शेषतः। भगवानुवाच—कथितं मे पुरा वत्स, पुनः कौतूहलं द्विज॥

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता

कथयिष्यामि तत्सर्वं यत्ते मनसि वर्तते। पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युर्हिते रता॥

Verse 6

देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनां । धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता

देवानामपि साऽऽराध्या मुनीनां ब्रह्मवादिनाम्। धवस्यैकस्य या नारी लोके पूज्यतमा स्मृता॥

Verse 7

तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति । मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना

तस्या संमानने गुर्वी निभृता न भविष्यति। मध्यदेशे पुरा तात नगरी चातिशोभना॥

Verse 8

तस्यां च ब्रह्मजातीया सेव्या नाम्नी पतिव्रता । तस्या धवोऽभवत्कुष्ठी पूर्वकर्मविरोधतः

तत्र ब्राह्मणकुले जाता सेव्या नाम पतिव्रता आसीत्। तस्याः पतिः पूर्वकर्मविपाकविरोधतः कुष्ठरोगेणाभवत्।

Verse 9

गलद्व्रणास्य पत्युश्च नित्यं चर्यापरायणा । यद्यन्मनोरथं तस्य शक्त्या सा कुरुते भृशम्

गलद्व्रणास्यं पतिं नित्यं परिचर्या-परायणा सा। तस्य यद्यन्मनोरथं जायते, तत् स्वशक्त्या सा भृशं पूरयति।

Verse 10

अर्चयेद्देववन्नित्यं स्नेहं कुर्यादमत्सरा । कदाचित्पथि गच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

देववत् नित्यं पतिमर्चयेत्, अमत्सरा स्नेहं च कुर्यात्। कदाचित् पथि परमसुन्दरी वेश्या गच्छन्ती आसीत्।

Verse 11

दृष्ट्वाऽतीवाभवन्मोहान्मन्मथाविष्टचेतनः । निश्श्वस्य सुतरां दीर्घं ततस्तु विमनाऽभवत्

तां दृष्ट्वा स अतीव मोहं गतः, मन्मथाविष्टचेतनः। सुतरां दीर्घं निश्श्वस्य ततः स विमनाऽभवत्।

Verse 12

श्रुत्वा गृहाद्विनिःसृत्य साध्वी पप्रच्छ तं पतिं । उन्मनास्त्वं कथं नाथ निःश्वासस्ते कथं विभो

तच्छ्रुत्वा साध्वी गृहाद्विनिःसृत्य पतिं पप्रच्छ। ‘कथं नाथ उन्मनाः? कथं वा विभो ते निःश्वासः?’ इति।

Verse 13

ब्रूहि मे यच्च कर्तव्यमकर्तव्यं च यत्प्रियम् । दयितं ते करिष्यामि त्वमेको मे गुरुः प्रियः

ब्रूहि मे यत्कर्तव्यं यच्चाकर्तव्यं तथा यत्प्रियं तव। दयितं ते करिष्यामि; त्वमेव मे प्रियतमो गुरुः॥

Verse 14

अभीष्टं वद मे नाथ यथाशक्ति करोम्यहम् । इत्युक्ते तामुवाचेदं वृथा किं भाषसे प्रिये

अभीष्टं वद मे नाथ, यथाशक्ति करोम्यहम्। इत्युक्तायां तामाह—वृथा किं भाषसे प्रिये॥

Verse 15

न शक्ता त्वं न चैवाहं मोघं वक्तुं न युज्यते । प्रष्टुं नाधिकरोषीति यथा दीर्घतरोः फलम्

न शक्ता त्वं न चैवाहं, मोघं वक्तुं न युज्यते। प्रष्टुं नाधिकरोषीति, यथा दीर्घतरोः फलम्॥

Verse 16

भूमौ स्थित्वा तु खर्वात्मा समुद्धर्तुं प्रवांछति । तथा मे रमणी लोभान्मोहाद्यदभिवांछितम्

भूमौ स्थित्वा तु खर्वात्मा समुद्धर्तुं प्रवाञ्छति। तथा मे रमणी लोभान्मोहाद्यदभिवाञ्छितम्॥

Verse 17

दंपत्योरपि दुःसाध्यमपयानं वदाम्यहम् । पतिव्रतोवाच । ज्ञात्वा तु त्वन्मनोवृत्तं शक्ताहं कार्यसाधने

दंपत्योरपि दुःसाध्यमपयानं वदाम्यहम्। पतिव्रतोवाच—ज्ञात्वा तु त्वन्मनोवृत्तं शक्ताहं कार्यसाधने॥

Verse 18

आदेशं कुरु मे नाथ कर्तव्यं येन केनचित् । यदि ते दुर्लभं कार्यं कर्तुं शक्नोमि यत्नतः

आदेशं देहि मे नाथ, यत्किञ्चित्कर्तव्यमस्तु मे। यदि ते दुर्लभं कार्यं, यत्नतः कर्तुमुत्सहे॥

Verse 19

तदा मे त्वतिकल्याणं फलिष्यति परे त्विह । इत्युक्ते परमः प्रीतः स्थितो वचनमब्रवीत्

तदा मेऽतिकल्याणं फलिष्यति परत्रेह च निश्चितम्। इत्युक्ते परमः प्रीतः स्थित्वा वचनमब्रवीत्॥

Verse 20

पापाभ्यासाच्च पाप्मानं पृच्छतीति विनिश्चयः । पथ्यस्मिन्संप्रगच्छंतीं वेश्यां परमसुंदरीम्

पापाभ्यासात् पापमार्गं पृच्छतीति विनिश्चयः। पथ्यस्मिन् संप्रगच्छन्तीं वेश्यां परमसुन्दरीम्॥

Verse 21

सर्वतश्चानवद्यांगीं दृष्ट्वा मे दह्यते मनः । यदि तां त्वत्प्रसादाच्च प्राप्नोमि नवयौवनां

सर्वतोऽनवद्याङ्गीं दृष्ट्वा मे दह्यते मनः। यदि तां त्वत्प्रसादेन प्राप्नुयां नवयौवनाम्॥

Verse 22

तदा मे सफलं जन्म कुरु साध्वि हितं मम । यदि मां कुष्ठिनं दीनं पूतिगंधं नवव्रणम्

तदा मे सफलं जन्म कुरु साध्वि हितं मम। यद्यहं कुष्ठिनो दीनः पूतिगन्धो नवव्रणः॥

Verse 23

न गच्छति वरारोहा तदा मे निधनं हितम् । श्रुत्वा तेनेरितं वाक्यं साध्वी वचनमब्रवीत्

न गच्छति वरारोहा चेत् तदा मे निधनमेव हितम्। इति तेनोक्तं वाक्यं श्रुत्वा सा साध्वी प्रत्युवाच॥

Verse 24

यथाशक्ति करिष्यामि स्थिरी भव प्रभोऽधुना । मनसाथ समालोच्य क्षपांते ह्युषसि द्रुतम्

यथाशक्ति करिष्यामि; प्रभो, अधुना स्थिरो भव। मनसा समालोच्य क्षपान्ते उषसि द्रुतं करिष्यामि॥

Verse 25

गोमयं सह शोधन्या गृहीत्वा सा ययौ मुदा । संप्राप्य गणिकागेहं शोधयित्वा च चत्वरम्

गोमयं शोधन्याः सह गृहीत्वा सा मुदा ययौ। गणिकागृहं प्राप्य च चत्वरं शोधयामास॥

Verse 26

प्रतोलीं वीथिकां चैव गोमयं प्रददौ मुदा । सा तूर्णमागता गेहे जनस्यालोकने भयात्

प्रतोलीं वीथिकां चैव गोमयेन मुदा अलिम्पत्। जनस्यालोकनभयात् सा तूर्णं गेहमागता॥

Verse 27

एवं क्रमेण सा साध्वी चरति स्म दिनत्रयम् । अथ सा वारमुख्या च चेटिकाश्चेटकानपि

एवं क्रमेण सा साध्वी दिनत्रयं चरति स्म। अथ वारमुख्या च चेटिकाश्च चेटकानपि समानीय॥

Verse 28

अपृच्छत्कस्य कर्माणि शोभनानि च चत्वरे । मया नोक्तेप्युषः काले कस्य मत्प्रियकारणात्

स चत्वरेऽपृच्छत्—“कस्यैतानि शोभनानि कर्माणि?” इति। मया प्रातःकालेऽप्यनुक्ते, मत्प्रियकारणात् कस्य हेतोः स प्रियः कृत इति मनसि विचिन्तयामास।

Verse 29

रुच्यकर्मणि दीप्यंते रथ्या चत्त्वर वीथिकाः । परस्परेण संचिंत्य वारमुख्यां च तेऽब्रुवन्

रुच्यकर्मणि दीप्यमाने रथ्या-चत्वर-वीथिकाः सर्वाः प्रकाशं ययुः। ततः परस्परं संचिन्त्य ते वारमुख्यां प्रति प्रोचुः।

Verse 30

अस्माभिर्न कृतं भद्रे कर्म चैतत्प्रमार्जनम् । अथ सा विस्मयं गत्वा संचिंत्य रजनीक्षये

तेऽब्रुवन्—“भद्रे, अस्माभिर्न कृतं किञ्चित् प्रायश्चित्तकर्म, न चैतत् प्रमार्जनम्।” अथ सा विस्मयं गत्वा रजनीक्षये मनसा संचिन्तयामास।

Verse 31

तया च दृश्यते सा च तथैव पुनरागता । दृष्ट्वा तां महतीं साध्वीं ब्राह्मणीं च पतिव्रताम्

तया सा दृश्यते, सा च तथैव पुनरागता। तां महतीं साध्वीं ब्राह्मणीं पतिव्रतां दृष्ट्वा सर्वे श्रद्धया नम्राः अभवन्।

Verse 32

दधार चरणे तस्या हा क्षमस्वेति भाषिणी । आयुर्देहं च संपत्तिर्यशोर्थः कीर्तिरेव च

सा “हा! क्षमस्व” इति भाषिणी तस्याः चरणौ दधार। आयुः देहं च संपत्तिं यशोऽर्थं कीर्तिमेव च समर्पयामास।

Verse 33

एतासां मे विनाशाय स्फुरसीव पतिव्रते । यद्यत्प्रार्थयसे साध्वि नित्यं दास्यामि तद्दृढम्

एतासां मम शत्रूणां विनाशाय त्वं पतिव्रते स्फुरसीव। साध्वि, यद्यत् त्वं प्रार्थयसे तत्ते नित्यं दृढं दास्याम्येव।

Verse 34

सुवर्णं मणिरत्नं वा चेलं वा यन्मनोरथं । तामुवाच ततः साध्वी न मे चार्थे प्रयोजनम्

सुवर्णं मणिरत्नं वा चेलं वा यन्मनोरथं तद् ब्रूहि—इत्युक्ते। ततः साध्वी तमुवाच—न मेऽर्थे प्रयोजनम्।

Verse 35

अस्ति कार्यं च ते किञ्चिद्वदामि कुरुषे यदि । तदा मे हृदि संतोषः कृतं सर्वं त्वयाऽधुना

अस्ति ते किञ्चित् कार्यं वदामि—यदि त्वं कुरुषे। तदा मे हृदि सन्तोषः; अद्य त्वया सर्वं कृतमिव मे भवेत्।

Verse 36

गणिकोवाच । सत्यं सत्यं करिष्यामि द्रुतं वद पतिव्रते । कुरु मे रक्षणं मातर्द्रुतं कृत्यं च मे वद

गणिकोवाच—सत्यं सत्यं करिष्यामि; द्रुतं वद पतिव्रते। मातः, मे रक्षणं कुरु; द्रुतं मे कृत्यं च वद।

Verse 37

त्रपया निकृतं वाच्यं तस्यामुक्तं वरं प्रियम् । क्षणं विमृश्य सा वेश्या कृत्वा क्षांतिमुवाच च

त्रपया सा मितं वाक्यं प्रियमिष्टं च तस्मै अवदत्। क्षणं विमृश्य सा वेश्या क्षान्तिं कृत्वा पुनरुवाच।

Verse 38

कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम् । दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्

कुष्ठिनः पूतिगंधस्य संपर्के दुःखिता भृशम् । दिनैकं च करिष्यामि यद्यागच्छति मद्गृहम्

Verse 39

पतिव्रतोवाच । आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि । भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्

पतिव्रतोवाच । आगमिष्यामि ते गेहमद्य रात्रौ च सुंदरि । भुक्तभोग्यं पतिं हृष्टं पुनर्नेष्यामि मद्गृहम्

Verse 40

गणिकोवाच । गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते । पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्

गणिकोवाच । गच्छ शीघ्रं महाभागे स्वगृहं च पतिव्रते । पतिस्ते चार्द्धरात्रे स आगच्छतु च मद्गृहम्

Verse 41

बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये । एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्

बहवो मे प्रियास्संति राजानस्तत्समाश्च ये । एकैको मद्गृहे नित्यं तिष्ठतीह निरंतरम्

Verse 42

अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात् । स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु

अद्याहं मे गृहं शून्यं करिष्यामि च त्वद्भयात् । स चागच्छतु ते भर्त्ता स चास्मान्प्राप्य गच्छतु

Verse 43

एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी गतासौ स्वगृहे तथा । पत्यौ निवेदयामास कृत्यं ते फलितं प्रभो

एतच्छ्रुत्वा सा साध्वी स्वगृहं प्रत्यगात् ततः । पत्ये निवेदयामास—प्रभो, ते कृत्यं फलितं हि ॥

Verse 44

अद्य रात्रौ च तद्गेहं गंतुं ख्यातिं करोति सा । प्रभूताः पतयस्तस्यास्तव कालो न विद्यते

अद्य रात्रावपि सा तद्गृहं गन्तुं यशः करोति । प्रभूताः पतयस्तस्याः; तव कालो न विद्यते ॥

Verse 45

विप्र उवाच । कथं यास्यामि तद्गेहं मया गंतुं न शक्यते । एतज्ज्ञात्वा कुतः क्षांतिः कृतं कार्यं कथं भवेत्

विप्र उवाच । कथं यास्यामि तद्गृहं, मया गन्तुं न शक्यते । एतज्ज्ञात्वा कुतः शान्तिः? कृतं कार्यं कथं भवेत् ॥

Verse 46

पतिव्रतोवाच । स्वपृष्ठस्थमहं कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति । सिद्धे ह्यर्थे नयिष्यामि पुनस्ते नैव वर्त्मना

पतिव्रतोवाच । स्वपृष्ठस्थं त्वां कृत्वा नेष्यामि तद्गृहं प्रति । सिद्धे ह्यर्थे पुनस्त्वां नेष्यामि, न तु तेनैव वर्त्मना ॥

Verse 47

द्विज उवाच । कल्याणि त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमेष्यति । इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम्

द्विज उवाच । कल्याणि, त्वत्कृतेनैव सर्वं मे कृत्यमाप्स्यति । इदानीं यत्कृतं कर्म स्त्रीजनैरपि दुःसहम् ॥

Verse 48

तस्मिंश्च नगरे रम्ये नित्यं च धनिनो गृहे । पौरेश्च प्रचुरं वित्तं हृतं राज्ञा श्रुतं तदा

तदा श्रूयते स्म—तस्मिन् रम्ये नगरे नित्यं धनिनां गृहेषु पौरेषु च प्रचुरं वित्तं राज्ञा ह्रियते स्म।

Verse 49

श्रुत्वा सर्वान्निशाचारानाहूय नृपती रुषा । जीवितुं यदि वो वांछा चोरं मामद्य दास्यथ

तत् श्रुत्वा नृपतिः क्रुद्धः सर्वान् निशाचारान् आहूयाब्रवीत्—यदि वो जीवितुमिच्छा, तर्हि मामद्य तं चोरं दास्यथ।

Verse 50

गृहीत्वा तु नृपस्याज्ञां यत्तैर्जिघृक्षयाकुलैः । चारैश्चोरो गृहीतस्तैर्बलाच्चैव नृपाज्ञया

नृपाज्ञां गृहीत्वा ते चाराः जिघृक्षया व्याकुलाः; नृपाज्ञयानुसारं बलात् तं चोरं गृहीत्वा निन्युः।

Verse 51

नगरोपांतदेशे च वृक्षमूले घने वने । समाधिस्थोमहातेजामांडव्योमुनिपुंगवः

नगरोपान्तदेशे घनवने वृक्षमूले महातेजाः माण्डव्यो मुनिपुङ्गवः समाधिस्थोऽभवत्।

Verse 52

व्यातिष्ठद्वह्निसंकाशो योगिनां प्रवरो मुनिः । अंतर्नाडीगतो वायुः किंचिन्न प्रतिभाति च

वह्निसंकाशः स मुनिः योगिनां प्रवरो व्यातिष्ठत; अन्तर्नाडीगतः वायुः किंचिन्न न प्रतिभाति स्म।

Verse 53

तं ब्रह्मतुल्यं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टा महामुनिम् । चोरोयमद्भुताकारो धूर्तस्तिष्ठति कानने

तं ब्रह्मतुल्यं महर्षिं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा दुष्टोऽब्रवीत्— “अयं विचित्राकारः चोरः; धूर्तोऽयं कानने तिष्ठति।”

Verse 54

एवमुक्त्वा तु तं पापा बबन्धुर्मुनिसत्तमम् । नोक्ताश्च नेक्षितास्तेन पुरुषा अतिदारुणाः

एवमुक्त्वा तु ते पापाः मुनिसत्तमं बबन्धुः; स तु तान् अतिदारुणान् पुरुषान् नाभाषत, नापि न्यवीक्षत्।

Verse 55

ततो राजा उवाचेदं संप्राप्तस्तस्करो मया । उपांते च पथिद्वारे कुरुध्वं घोरदण्डनम्

ततो राजा इदमुवाच— “मया तस्करः संप्राप्तः; पथिद्वारोपान्ते अस्य घोरं दण्डनं कुरुध्वम्।”

Verse 56

मांडव्यश्च मुनिस्तत्र पथिशूले च कीलितः । पायुदेशे च तैर्दत्तं शूलं यावच्च मस्तकम्

तत्र माण्डव्यः मुनिः पथि शूले कीलितः; तैः पायुदेशे शूलं दत्तं यावत् मस्तकम्।

Verse 57

व्यथां स च न जानाति शूले विद्धतनुर्यमात् । अन्यैरपि कृतो दण्डः कृतस्तैस्तु मनोहितः

शूले विद्धतनुः स यमात् व्यथां न जानाति; अन्यैः कृतोऽपि दण्डः तस्य मनोहितः प्रिय एव भवति।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे रात्रावंधकारे घनोन्नते । स्वपतिं पृष्ठतः कृत्वा प्रययौ सा पतिव्रता

एतस्मिन्नन्तरे रात्रौ घनान्धकारसमावृते । सा पतिव्रता स्वपतिं पृष्ठतः कृत्वा अग्रे जगाम ॥

Verse 59

मांडव्यस्य तनौ सङ्गात्कुष्ठिनो गंध आगतः । भग्नः समाधिस्तस्यैवं कुष्ठिसंसर्गतो ध्रुवम्

माण्डव्यतनुसंसर्गात् कुष्ठिनो गन्ध आगतः । तेन तस्य समाधिर्भग्नः कुष्ठिसंसर्गतः ध्रुवम् ॥

Verse 60

मांडव्य उवाच । एवं येनाधुना कृच्छ्रं कारितं गात्रवेदनम् । स एव भस्मतां यातु प्रोदिते च विरोचने

माण्डव्य उवाच— येनाधुना मम कृच्छ्रं गात्रवेदनं कारितम् । स एव भस्मतां यातु प्रोदिते विरोचने ॥

Verse 61

मांडव्येनैवमुक्तस्स पपात धरणीतले । ततः पतिव्रता चाह ब्रध्नो नोदयतु ध्रुवं

माण्डव्येनैवमुक्तः स पपात धरणीतले । ततः पतिव्रता प्राह—ब्रध्नो नोदयतु ध्रुवम् ॥

Verse 62

दिनत्रयं गृहं नीत्वा शापाद्वेश्मगता ततः । शयनीये स्थितं रम्ये धृत्वाऽतिष्ठत्पतिव्रता

दिनत्रयं गृहं नीत्वा शापाद् वेश्मगता ततः । रम्ये शयनीये तं धृत्वा पतिव्रता तस्थौ ॥

Verse 63

शप्त्वा तं च मुनिश्रेष्ठो गतो देशमभीष्टकम् । सूरो नोदयते लोके यावच्चैव दिनत्रयम्

तं शप्त्वा मुनिश्रेष्ठो यथाभीष्टं देशं जगाम। ततः त्रिदिनपर्यन्तं लोके सूर्यो नोदयत्॥

Verse 64

निखिलं व्यथितं दृष्ट्वा त्रैलोक्यं सचराचरम् । शतक्रतुं पुरस्कृत्य गता देवाः पितामहम्

त्रैलोक्यं सचराचरं निखिलं व्यथितं दृष्ट्वा। शतक्रतुं पुरस्कृत्य देवाḥ पितामहं ययुः॥

Verse 65

वृत्तं न्यवेदयन्सर्वं पद्मयोनौ दिवौकसः । कारणं च न जानीमस्त्वं तु योग्यं विधेहि नः

सर्वं वृत्तं दिवौकसः पद्मयोनौ न्यवेदयन्। ‘कारणं न विद्मः; त्वं समर्थो विधेहि नः’॥

Verse 66

ब्रह्मोवाच । पतिव्रताया यद्वृत्तं मांडव्यस्य मुनेश्च यत् । यथा नोदयते ब्रध्नो धाता देवेष्ववेदयत्

ब्रह्मोवाच—पतिव्रताया वृत्तं च माण्डव्यस्य मुनेरपि। यथा धाता देवेष्ववेदयत्, ब्रध्नो नोदयितुं यथा॥

Verse 67

ततो देवा विमानैश्च पुरस्कृत्य प्रजापतिम् । गतास्तदंतिकं विप्र तूर्णं सर्वे च भूतलम्

ततो देवा विमानैः प्रजापतिं पुरस्कृत्य। तदन्तिकं भूतले सर्वे तूर्णं जग्मुर् द्विजोत्तम॥

Verse 68

तेषां श्रिया विमानानां मुनीनां किरणैस्तथा । शतसूर्यमिवाभाति नान्यत्र च गृहोदरे

तेषां विमानानां श्रिया मुनीनां किरणैश्च तथा । गृहोदरं शतसूर्यसमं बभौ, नान्यत्र तादृशी प्रभा ॥

Verse 69

हा हतास्मि कथं सूरो मद्गृहे समुपस्थितः । अदृश्यंत तया देवा विमानैर्हंससन्निभैः

हा हतास्मि! कथं सूर्यो मद्गृहे समुपस्थितः? । तया देवाः समदृश्यन्त विमानैर्हंससन्निभैः ॥

Verse 70

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा तामुवाच पतिव्रताम् । अखिलानां च देवानां द्विजानां च गवां तथा

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा तां पतिव्रतामुवाच । अखिलदेवानां द्विजानां गवां च हितकाम्यया ॥

Verse 71

यथैव निधनं तेषां कथं ते परिरोचते । मातः क्रोधं त्यजस्वाद्य सूर्यस्योदयनं प्रति

यथैव निधनं तेषां कथं ते परिरोचते? । मातः, क्रोधं त्यजस्वाद्य सूर्यस्योदयमाश्रय ॥

Verse 72

पतिव्रतोवाच । सर्वलोकानतिक्रम्य पतिरेको गुरुर्मम । अस्य मृत्युर्मुनेश्शापादुदिते च विरोचने

पतिव्रतोवाच—सर्वलोकानतिक्रम्य पतिरेको गुरुर्मम । अस्य मृत्युर्मुनेः शापादुदिते च विरोचने ॥

Verse 73

तेनैव कारणेनैष मया शप्तो दिवाकरः । न कोपान्न च मोहाच्च लोभात्कामान्न मत्सरात्

तेनैव कारणेनाहं दिवाकरं शप्तवान्। न कोपात् न च मोहात्, न लोभात् कामतोऽपि वा, न मत्सरात्।

Verse 74

ब्रह्मोवाच । एकस्य निधनेनैव त्रैलोक्यस्य हितं भवेत् । ततस्ते चाधिकं पुण्यं मातरेवं भविष्यति

ब्रह्मोवाच—एकस्य निधनादेव त्रैलोक्यस्य हितं यदि। तदा तेऽधिकं पुण्यं मातुरिव भविष्यति॥

Verse 75

सा चोवाच विधिं तत्र देवानामग्रतः सती । पतिं त्यक्त्वा च मे सत्यं शिवं मे नानुरोचते

सा चोवाच सती देवानामग्रतो विधिं प्रति। पतिं त्यक्त्वापि मे सत्यं शिवो मे नानुरोचते॥

Verse 76

ब्रह्मोवाच । उदिते च खगे सौम्ये पत्यौ ते भस्मतां गते । स्वस्थेभूते च त्रैलोक्ये करिष्यामि हितं तव

ब्रह्मोवाच—उदिते खगे सौम्ये पत्यौ ते भस्मतां गते। स्वस्थे भूते च त्रैलोक्ये करिष्यामि हितं तव॥

Verse 77

भस्मनः पुरुषो भाव्यः कामदेवसमप्रभः । गुणैः सर्वैर्युतो भर्ता रतिवत्त्वं च सर्वदा

भस्मनः पुरुषो भाव्यो कामदेवसमप्रभः। गुणैः सर्वैर्युतो भर्ता रतिवत्त्वं च सर्वदा॥

Verse 78

यथापूज्यो हरिर्दैवैर्यथा लक्ष्मीश्च पूजिता । तथैव दंपती स्वर्गे तस्मान्मद्वचनं कुरु

यथा देवैः हरिः सम्यक् पूज्यते, यथा च लक्ष्मीः पूजिता; तथैव स्वर्गे दम्पती पूज्यौ भविष्यतः। तस्मात् मम वचनं कुरु।

Verse 79

पतिव्रतोवाच । पत्युर्मे निधने ब्रह्मन्विधवा लोकनिंदिता । कांस्तु लोकान्गमिष्यामि भग्ना चारामलीमसा

पतिव्रतोवाच— ब्रह्मन्, पत्युर्निधने मे विधवा जाता, लोके निन्दिता। आचारमलीमसा भग्ना च; अहं कान् लोकान् गमिष्यामि?

Verse 80

ब्रह्मोवाच । अतस्ते नास्ति दोषो वै न मृतस्ते धवोऽधुना । अस्माकं वचनेनैव कुष्ठी मन्मथतां व्रजेत्

ब्रह्मोवाच— अतस्ते दोषो नास्ति; न मृतस्ते धवोऽधुना। मम वचनेनैव अयं कुष्ठी मन्मथतां व्रजेत्।

Verse 81

वदत्येवंविधौ सा च विमृश्य क्षणमेव च । बाढमुक्तवती सा च ततस्सूर्योदयोऽभवत्

एवंविधं वदति सति सा क्षणमात्रं विमृश्य; ‘बाढम्’ इति प्रत्युवाच। ततः सूर्योदयः अभवत्।

Verse 82

अभवद्भस्मरूपोऽसौ मुनिशापप्रपीडितः । भस्मनो मध्यतो जातो द्विजो मन्मथपीडितः

मुनिशापप्रपीडितः स भस्मरूपोऽभवत्। तस्य भस्मनो मध्यात् द्विजो जातः, मन्मथपीडितः।

Verse 83

दृष्ट्वा विस्मयपमापन्नाः सर्वे ते पुरवासिनः । मुदिता देवसंघाश्च जनः स्वस्थतरोऽभवत्

तद् दृष्ट्वा सर्वे पुरवासिनो विस्मयपरमापन्नाः; देवसंघाश्च मुदिता बभूवुः, जनोऽपि अधिकं स्वस्थतरः समभवत्।

Verse 84

विमानेनार्कवर्णेन स्वर्लोकादागतेन च । पतिना सह सा साध्वी सुरैः सार्द्धं गता दिवम्

स्वर्लोकादागतें सूर्यवर्णे विमानेन सा साध्वी पतिना सह सुरैः सार्धं दिवं जगाम।

Verse 85

एवं पतिव्रता यस्माच्छुभा चैव तु मत्समा । तेन वृत्तं च जानाति भूतं भव्यं प्रवर्तनम्

एवं पतिव्रता यतः सा शुभा च मत्समा; तेन भूतं भव्यं च प्रवर्तनं च सर्वं जानाति।

Verse 86

य इदं श्रावयेल्लोके पुण्याख्यानमनुत्तमम् । तस्य पापं क्षयं याति जन्मजन्मकृतं च यत्

य इदं लोकेऽनुत्तमं पुण्याख्यानं श्रावयेत्, तस्य जन्मजन्मकृतं यत् पापं तत् क्षयं याति।

Verse 87

अक्षयं लभते स्वर्गं विबुधैः संप्रयुज्यते । ब्राह्मणो लभते वेदं जन्मजन्मसु बाडव

अक्षयं स्वर्गं लभते, विबुधैः संप्रयुज्यते; ब्राह्मणो जन्मजन्मसु वेदं लभते, हे बाडव।

Verse 88

सकृच्छृणोति यः पूतो दुष्कृतौघाद्विमुच्यते । सुरालयमवाप्नोति स्वर्गाद्भ्रष्टो धनी भवेत्

यः सकृदेवैतत् शृणोति स पूतो भवति, दुष्कृतौघात् प्रमुच्यते। स सुरालयं प्राप्नोति; स्वर्गात् पतितोऽपि भूमौ धनी भवेत्।