Shloka 106

Right Conduct, Offenses Against Brāhmaṇas, Truthfulness, and the Greatness of the Cow

Go-Māhātmya

Devanagari script

एभिर्न्यायार्जितं वित्तं वणिग्भावेन यत्नतः । पितृदेवद्विजातिभ्यो दत्तं चाक्षयमश्नुते

Transliteration

ebhirnyāyārjitaṃ vittaṃ vaṇigbhāvena yatnataḥ | pitṛdevadvijātibhyo dattaṃ cākṣayamaśnute

Translation

एभिर्न्यायार्जितं वित्तं वणिग्भावेन यत्नतः; पितृदेवद्विजातिभ्यो दत्तं पुण्यमक्षयतामश्नुते।

Word by Word

• एभिः: by these (means)
• एभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; सर्वनाम

• न्याय-अर्जितम्: earned by justice/lawfully acquired
• न्याय-अर्जितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: न्याय (प्रातिपदिक) + अर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अर्ज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘अर्जित’; तत्पुरुष (न्यायेन अर्जितम्)

• वित्तम्: wealth
• वित्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वणिग्-भावेन: by the state/role of a merchant
• वणिग्-भावेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वणिज् (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/भाव), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वणिजः भावः)

• यत्नतः: with effort/diligently
• यत्नतः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्नतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• पितृ-देव-द्विजातिभ्यः: to the ancestors, gods, and twice-born (Brahmins)
• पितृ-देव-द्विजातिभ्यः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (पितरः च देवाः च द्विजातयः च)

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Karma-predicative (कर्म-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘given’ (वित्तम् इति कर्मणि विशेषण)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (फलम्/पुण्यम् implied)

• अश्नुते: attains/enjoys
• अश्नुते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Unspecified (narratorial instruction within Sṛṣṭikhaṇḍa context)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: एभिर्न्यायार्जितम् = एभिः + न्यायार्जितम्। चाक्षयमश्नुते = च + अक्षयम् + अश्नुते।

Characters & Entities

• Pitṛs
• Devas
• Dvijātis

FAQs

What is the core teaching of this verse?

It teaches that wealth earned ethically (nyāya) becomes a source of inexhaustible merit when it is given in charity to the proper recipients—ancestors, deities, and the learned/initiated (dvijas).

Why does the verse emphasize “nyāyārjita” (rightly earned) wealth?

Because the moral quality of the means of earning is part of dharma; charity is presented as spiritually fruitful when the wealth itself is acquired without injustice or deceit.

What is meant by “akṣaya” (inexhaustible) in this context?

Akṣaya indicates lasting spiritual fruit (puṇya): the merit generated by rightful giving is described as enduring rather than quickly consumed or nullified.