Previous Verse
Next Verse

Shloka 121

Mārkaṇḍeya’s Birth and Boon; Puṣkara’s Glory; Rāma’s Śrāddha; Refuge-Hymn to Śiva

रचयित्वा तदा रामो लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् । एहि लक्ष्मण शीघ्रं त्वं पुष्कराज्जलमानय

racayitvā tadā rāmo lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt | ehi lakṣmaṇa śīghraṃ tvaṃ puṣkarājjalamānaya

तदा सर्वं समारच्य रामो लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्—एहि लक्ष्मण, शीघ्रं पुष्कराज्जलमानय।

racayitvāhaving arranged
racayitvā:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√rac (रच्-रचने)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) = 'having arranged/constructed'
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (Time/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
rāmaḥRāma
rāmaḥ:
Kartā (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
lakṣmaṇamLakṣmaṇa
lakṣmaṇam:
Sampradāna (Addressee/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
vākyamwords; a statement
vākyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
abravītsaid
abravīt:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (ब्रू-व्यक्तायां वाचि)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
ehicome
ehi:
Kriyā (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√i (इ-गत्यर्थे)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
lakṣmaṇaO Lakṣmaṇa
lakṣmaṇa:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
śīghramquickly
śīghram:
Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverbial accusative) = 'quickly'
tvamyou
tvam:
Kartā (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन
puṣkarātfrom Puṣkara
puṣkarāt:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन
jalamwater
jalam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
ānayabring
ānaya:
Kriyā (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√nī (नी-नयने) with ā-
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

Rāma

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: वाक्यमब्रवीत् = वाक्यम् + अब्रवीत्; पुष्कराज्जलमानय = पुष्करात् + जलम् + आनय.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
P
Puṣkara

FAQs

It treats Puṣkara as a recognized sacred place whose water is suitable for ritual use, reflecting the Purāṇic mapping of holy sites across India.

By portraying Rāma as the revered center of action and Lakṣmaṇa as the devoted servant who promptly carries out his command, it models devotional attentiveness and service.

It highlights disciplined readiness and swift, respectful obedience in carrying out a righteous task, especially in ritual or duty-bound contexts.