Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice and the Manifestation of Sarasvatī

with Tīrtha-Merit Teachings

विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत् । ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च

vikṛtaśca vikāraśca yaccānyatkāraṇaṃ mahat | ṛgyajuḥ sāmātharvākhyā vedāścatvāra eva ca

विकृतिरूपं विकाराश्च यच्चान्यत् कारणं महत्—तथैव वेदाश्चत्वार एव; ऋग्यजुःसामाथर्वाख्याः प्रसिद्धाः।

विकृतःthe modified/created (entity)
विकृतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
विकारःchange/transformation
विकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यत्whatever/that which
यत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अन्यत्other
अन्यत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
कारणम्cause
कारणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
ऋक्Ṛg(-veda)
ऋक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वेदनाम
यजुःYajur(-veda)
यजुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; वेदनाम
सामSāma(-veda)
साम:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; वेदनाम
अथर्वाख्याःcalled Atharva (i.e., Atharva-veda)
अथर्वाख्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअथर्व + आख्या (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (अथर्व-आख्या = ‘Atharva-named’), विशेषण
वेदाःVedas
वेदाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चत्वारःfour
चत्वारः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Unspecified (narratorial/teaching voice within Sṛṣṭikhaṇḍa context)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: vikṛtaśca → vikṛtaḥ + ca. vikāraśca → vikāraḥ + ca. yaccānyat → yat + ca + anyat. ṛgyajuḥ → ṛk + yajuḥ (juxtaposition in dvandva-like listing). sāmātharvākhyā → sāma + atharva-ākhyāḥ (ā + a sandhi). vedāścatvāraḥ → vedāḥ + catvāraḥ.

FAQs

Vikṛta refers to the manifested effect (a produced form), while vikāra denotes its subsequent modifications or transformations—language commonly used in cosmological and Sāṅkhya-style descriptions of causation.

It explicitly states that the Vedas are four: Ṛg, Yajus, Sāma, and Atharva.

Mahat is presented as a “great” causal principle—often aligned with the Mahat-tattva (cosmic intelligence) in Indian cosmological frameworks—serving as a foundational cause in the chain of manifestation.