Shloka 14

Instruction on All Dharma

in the context of Rāma’s Aśvamedha

Devanagari script

गत्वाथ तत्र शालायां रामचंद्रसमन्वितः । ददर्शाश्वान्विचित्रांगान्मनोवेगान्महाबलान्

Transliteration

gatvātha tatra śālāyāṃ rāmacaṃdrasamanvitaḥ | dadarśāśvānvicitrāṃgānmanovegānmahābalān

Translation

अथ तत्र शालायां रामचन्द्रसमन्वितः गत्वा। विचित्राङ्गान् मनोवेगान् महाबलान् अश्वान् ददर्श।

Word by Word

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘गम्’ धातोः

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikaraṇa (Place adjunct/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• शालायाम्: in the stable/hall
• शालायाम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• रामचन्द्रसमन्वितः: accompanied by Rāmacandra
• रामचन्द्रसमन्वितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रामचन्द्र + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), ‘सम्+अन्वि/अन्वि’ भावे; समासः—तत्पुरुष (रामचन्द्रेण समन्वितः)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• विचित्राङ्गान्: with variegated limbs
• विचित्राङ्गान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (विचित्राणि अङ्गानि येषाम्)

• मनॊवेगान्: swift as thought
• मनॊवेगान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस् + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (मनसः वेगः इव वेगः येषाम्)

• महाबलान्: very strong
• महाबलान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (महद् बलं येषाम्)

Speaker

Narrator (third-person narration; no explicit dialogue marker in this verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: गत्वाथ = गत्वा + अथ; ददर्शाश्वान् = ददर्श + अश्वान्; विचित्रांगान् = विचित्र + अङ्गान्; मनोवेगान् = मनः + वेगान्; महाबलान् = महा + बलान्

Characters & Entities

• Rāmacandra

FAQs

Who is described as present in this verse?

Rāmacandra is explicitly mentioned as accompanying the person entering the stable.

What qualities of the horses are highlighted?

They are described as variegated in appearance (vicitrāṅga), extremely swift (mano-vega), and very powerful (mahā-bala).

What is the narrative function of this verse in context?

It sets a vivid scene by introducing remarkable horses, emphasizing readiness, power, and momentum within the unfolding episode involving Rāmacandra.