Adhyaya 49

रामस्याश्वमेधाश्वः बहून् मासान् भारतवर्षे विचरन् रामवीर्येण रक्षितः सर्वैर्नृपैः पूजितश्च। स कुण्डलाख्यां सुरथनगर्यां प्राप; सा नगरी तुलसी-अश्वत्थपूजननित्यत्वेन, राममन्दिरैः, सत्यवृत्त्या, कलहाभावेन च भक्तिराज्यवत् वर्ण्यते। रामदर्शनलाभाय सुरथो नृपोऽश्वं ग्रहीतुं निश्चिनोति। तत्र यमदूताः प्रवेष्टुं न शक्नुवन्ति; अतः यमोऽन्तकः मुनिवेषेणागत्य कर्मफलानां क्षयित्वं रामभक्तेस्त्वक्षयत्वं च विषयीकृत्य विवादं प्रवर्तयति। सुरथः रामसेवायाः पराङ्मुखं वचनं न सहते, भक्तिविरोधं निगृह्य स्वनिश्चयं दृढयति; तेन परीक्षितः सन् यमं तोषयति। प्रसन्नो यमः वरं ददाति—रामदर्शनात् पूर्वं मृत्युर्न तं हरिष्यति, रामश्च तस्य मनोरथान् पूरयिष्यति। ततः सुरथः अश्वं गृहीत्वा पुत्रान् सेनां च समाहूय आगामिसङ्ग्रामाय सज्जीभवति।