
Yayāti, Yadu’s Refusal, and the Merit of the Mother–Father Tīrtha
पिप्पलस्य प्रश्नेन सुकर्मा ययातेः गृहान्तःकलहं कथयति। राजा कामकन्यां गृहमानीयते; तदा देवयानी ईर्ष्यया दग्धा स्वपुत्रान् रोषेण शशाप, देवयानी-शर्मिष्ठयोः स्पर्धा च तीव्रा बभूव। कामजा तयोः वैरभावं ज्ञात्वा राजानं निवेदयति। क्रुद्धो ययातिः यदुं आज्ञापयति—देवयानीं शर्मिष्ठां च घातय इति। यदुः प्रत्याख्याय धर्मं प्रतिपादयति—मातृवधः महापातकं, ताश्च निरपराधाः; मातरः तथा रक्षिताः स्त्रीसम्बन्धिन्यः कदापि न हन्तव्याः इति। आज्ञाभङ्गेन ययातिः यदुं शशाप, स्वयम् अपि निर्गत्य जगतः आधारं तपः-सत्य-ध्यानं विष्णुस्मरणं च पुनः प्रतिष्ठापयति; अन्ते मातृ-पितृतीर्थस्य माहात्म्येन एषा कथा संयोज्यते।
Verse 1
पिप्पल उवाच । कामकन्यां यदा राजा उपयेमे द्विजोत्तम । किं चक्राते तदा ते द्वे पूर्वभार्ये सुपुण्यके
पिप्पल उवाच—हे द्विजोत्तम! यदा राजा कामकन्यां उपयेमे, तदा ते द्वे पूर्वभार्ये सुपुण्यके किं चक्राते?
Verse 2
देवयानी महाभागा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । तयोश्चरित्रं तत्सर्वं कथयस्व ममाग्रतः
देवयानी महाभागा, शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी—तयोश्चरित्रं तत्सर्वं ममाग्रतः सम्यक् कथयस्व।
Verse 3
सुकर्मोवाच । यदानीता कामकन्या स्वगृहं तेन भूभुजा । अत्यर्थं स्पर्धते सा तु देवयानी मनस्विनी
सुकर्मोवाच—यदा स भूभुजा कामकन्या स्वगृहं नीताऽभवत्, तदा मनस्विनी देवयानी अत्यर्थं स्पर्धते स्म।
Verse 4
तस्यार्थे तु सुतौ शप्तौ क्रोधेनाकुलितात्मना । शर्मिष्ठां च समाहूय शब्दं चक्रे यशस्विनी
तस्यार्थे क्रोधेनाकुलितात्मना सा स्वसुतौ शप्तवती; शर्मिष्ठां च समाहूय यशस्विनी शब्दं चकार।
Verse 5
रूपेण तेजसा दानैः सत्यपुण्यव्रतैस्तथा । शर्मिष्ठा देवयानी च स्पर्धेते स्म तया सह
रूपेण तेजसा दानैः सत्यपुण्यव्रतैस्तथा—शर्मिष्ठा देवयानी च तया सह स्पर्धेते स्म।
Verse 6
दुष्टभावं तयोश्चापि साऽज्ञासीत्कामजा तदा । राज्ञे सर्वं तया विप्र कथितं तत्क्षणादिह
तयोर्द्वयोर्दुष्टभावं कामजा तदा ज्ञातवती। विप्र, सा तत्क्षणादेव राज्ञेऽत्र सर्वं न्यवेदयत्॥
Verse 7
अथ क्रुद्धो महाराजः समाहूयाब्रवीद्यदुम् । शर्मिष्ठा वध्यतां गत्वा शुक्रपुत्री तथा पुनः
अथ क्रुद्धो महाराजः समाहूय यदुं तदा। अब्रवीत्—गत्वा शर्मिष्ठां वध्यतां, तथा शुक्रसुतामपि॥
Verse 8
सुप्रियं कुरु मे वत्स यदि श्रेयो हि मन्यसे । एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं यदुस्तदा
वत्स, मे सुप्रियं कुरु यदि श्रेयः स्वस्य मन्यसे। इत्याकर्ण्य पितुर्वाक्यं यदुस्तदा (प्रत्युवाच/चकार)॥
Verse 9
प्रत्युवाच नृपेंद्रं तं पितरं प्रति मानद । नाहं तु घातये तात मातरौ दोषवर्जिते
प्रत्युवाच नृपेन्द्रं तं पितरं प्रति मानदः। नाहं तु घातये तात, मातरौ दोषवर्जिते॥
Verse 10
मातृघाते महादोषः कथितो वेदपंडितैः । तस्माद्घातं महाराज एतयोर्न करोम्यहम्
मातृघाते महादोषः कथितो वेदपण्डितैः। तस्माद्घातं महाराज, एतयोर्न करोम्यहम्॥
Verse 11
दोषाणां तु सहस्रेण माता लिप्ता यदा भवेत् । भगिनी च महाराज दुहिता च तथा पुनः
दोषसहस्रैः लिप्ता माता यदा भवेत्, हे महाराज, तथा भगिनी दुहिता च पुनरपि लिप्येते।
Verse 12
पुत्रैर्वा भ्रातृभिश्चैव नैव वध्या भवेत्कदा । एवं ज्ञात्वा महाराज मातरौ नैव घातये
पुत्रैर्वा भ्रातृभिर्वापि सा कदाचिन्नैव वध्याः; एवं विदित्वा महाराज, मातरौ नैव घातय।
Verse 13
यदोर्वाक्यं तदा श्रुत्वा राजा क्रुद्धो बभूव ह । शशाप तं सुतं पश्चाद्ययातिः पृथिवीपतिः
तदा यदोर्वाक्यं श्रुत्वा राजा क्रुद्धोऽभवत्; ततः पृथिवीपतिर्ययातिः स्वसुतं शशाप।
Verse 14
यस्मादाज्ञाहता त्वद्य त्वया पापि समोपि हि । मातुरंशं भजस्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः
यस्मादद्य ममाज्ञया त्वं हतः, पापि समोऽपि हि; मच्छापकलुषीकृतस्त्वं मातुरंशं भजस्व।
Verse 15
एवमुक्त्वा यदुं पुत्रं ययातिः पृथिवीपतिः । पुत्रं शप्त्वा महाराजस्तया सार्द्धं महायशाः
एवमुक्त्वा यदुं पुत्रं ययातिः पृथिवीपतिः; पुत्रं शप्त्वा महाराजस्तया सार्धं जगाम ह।
Verse 16
रमते सुखभोगेन विष्णोर्ध्यानेन तत्परः । अश्रुबिंदुमतीसा च तेन सार्द्धं सुलोचना
विष्णोर्ध्यानपरः सन् स सुखभोगेन रमते स्म; सुलोचना अश्रुबिन्दुमती च तेन सार्धं मुदिता बभूव।
Verse 17
बुभुजे चारुसर्वांगी पुण्यान्भोगान्मनोनुगान् । एवं कालो गतस्तस्य ययातेस्तु महात्मनः
चारुसर्वाङ्गी सा पुण्यान् मनोनुगान् भोगान् बुभुजे; एवं महात्मनः ययातेः कालो व्यतीतः।
Verse 18
अक्षया निर्जराः सर्वा अपरास्तु प्रजास्तथा । सर्वे लोका महाभाग विष्णुध्यानपरायणाः
अक्षयाः सर्वा निर्जराः, अपराः प्रजाश्च तथा; सर्वे लोका महाभाग विष्णुध्यानपरायणाः।
Verse 19
तपसा सत्यभावेन विष्णोर्ध्यानेन पिप्पल । सर्वे लोका महाभाग सुखिनः साधुसेवकाः
तपसा सत्यभावेन विष्णोर्ध्यानेन च, हे पिप्पल महाभाग, सर्वे लोका सुखिनः साधुसेवकाः भवन्ति।
Verse 80
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रेऽशीतितमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रेऽशीतितमोऽध्यायः समाप्तः।