Adhyaya 69

Verse 1

मातलिरुवाच । अथ धर्माः शिवेनोक्ताः शिवधर्मागमोत्तमाः । ज्ञेया बहुविधास्ते च कर्मयोगप्रभेदतः

मातलिरुवाच—अथ शिवेनोक्ताः शिवधर्मागमोत्तमाः धर्माः कर्मयोगप्रभेदतः बहुविधा इति ज्ञेयाः।

Verse 2

हिंसादिदोषनिर्मुक्ताः क्लेशायासविवर्जिताः । सर्वभूतहिताः शुद्धाः सूक्ष्मायासा महत्फलाः

हिंसादिदोषनिर्मुक्ताः क्लेशायासविवर्जिताः। सर्वभूतहिताः शुद्धाः सूक्ष्मायासा महत्फलाः॥

Verse 3

अनंतशाखाकलिताः शिवमूलैकसंश्रिताः । ज्ञानध्यानसुपुष्पाढ्याः शिवधर्माः सनातनाः

अनन्तशाखाकलिताः शिवमूलैकसंश्रिताः। ज्ञानध्यानसुपुष्पाढ्याः शिवधर्माः सनातनाः॥

Verse 4

धारयंति शिवं यस्माद्धार्यते शिवभाषितैः । शिवधर्माः स्मृतास्तस्मात्संसारार्णवतारकाः

धारयन्ति शिवं यस्माद्धार्यते शिवभाषितैः। शिवधर्माः स्मृतास्तस्मात्संसारार्णवतारकाः॥

Verse 5

तथाऽहि सा क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेन्द्रियसंयमः । दानमिज्यातपोदानं दशकं धर्मसाधनम्

तथाहि—क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेन्द्रियसंयमः। दानमिज्या तपो दानं दशकं धर्मसाधनम्॥

Verse 6

अथ व्यस्तैः समस्तैर्वा शिवधर्मैरनुष्ठितैः । शिवैकरस्य संप्राप्तैर्गतिरेकैव कल्पिता

अथ व्यस्तैः समस्तैर्वा शिवधर्मैरनुष्ठितैः, शिवैकरस्य संप्राप्तैः परा गतिरैकैवैव कल्पिता।

Verse 7

यथा भूः सर्वभूतानां स्थानं साधारणं स्मृतम् । तत्तथा शिवभक्तानां तुल्यं शिवपुरंस्मृतम्

यथा भूः सर्वभूतानां स्थानं साधारणं स्मृतम्, तथा शिवभक्तानां तुल्यं शिवपुरं स्मृतम्।

Verse 8

यथेह सर्वभूतानां भोगाः सातिशयाः स्मृताः । नानापुण्यविशेषेण भोगाः शिवपुरे तथा

यथेह सर्वभूतानां भोगाः सातिशयाः स्मृताः, नानापुण्यविशेषेण भोगाः शिवपुरे तथा।

Verse 9

शुभाशुभफलं चापि भुज्यते सर्वदेहिभिः । शिवधर्मस्य चैकस्य फलं तत्रोपभुज्यते

शुभाशुभफलं चापि भुज्यते सर्वदेहिभिः, शिवधर्मस्य चैकस्य फलं तत्रोपभुज्यते।

Verse 10

यस्य यादृग्भवेत्पुण्यं श्रद्धापात्रविशेषतः । भोगाः शिवपुरे तस्य ज्ञेयाः सातिशयाः शुभाः

यस्य यादृग्भवेत्पुण्यं श्रद्धापात्रविशेषतः, भोगाः शिवपुरे तस्य ज्ञेयाः सातिशयाः शुभाः।

Verse 11

स्थानप्राप्तिः परं तुल्या भोगाः शांतिमयाः स्थिताः । कुर्यात्पुण्यं महत्तस्मान्महाभोगजिगीषया

स्थानप्राप्तिः परमा तुल्या; भोगाः शान्तिमयाः स्थिताः। तस्मान्महत्पुण्यं कुर्याद् महाभोगजिगीषया॥

Verse 12

सर्वातिशयमेवैकं भावितं च सुरोत्तमैः । आत्मभोगाधिपत्यं स्याच्छिवः सर्वजगत्पतिः

सर्वातिशयमेवैकं तदेव सुरोत्तमैः भावितम्। आत्मभोगाधिपत्यं यस्य स शिवः सर्वजगत्पतिः॥

Verse 13

केचित्तत्रैव मुच्यंते ज्ञानयोगरता नराः । आवर्तंते पुनश्चान्ये संसारे भोगतत्पराः

केचित्तत्रैव मुच्यन्ते ज्ञानयोगरता नराः। आवर्तन्ते पुनश्चान्ये संसारे भोगतत्पराः॥

Verse 14

तस्माद्विमुक्तिमिच्छंस्तु भोगासक्तिं च वर्जयेत् । विरक्तः शांतचित्तात्मा शिवज्ञानमवाप्नुयात्

तस्माद्विमुक्तिमिच्छंस्तु भोगासक्तिं च वर्जयेत्। विरक्तः शान्तचित्तात्मा शिवज्ञानमवाप्नुयात्॥

Verse 15

ये चापीशान्यहृदया यजंतीशं प्रसंगतः । तेषामपि ददातीशः स्थानं भावानुरूपतः

ये चापीशान्यहृदया यजन्तीशं प्रसङ्गतः। तेषामपि ददातीशः स्थानं भावानुरूपतः॥

Verse 16

तत्रार्चयंति ये रुद्रं सकृदुच्छिन्नकल्मषाः । तेषां पिशाचलोकेषु भोगानीशः प्रयच्छति

तत्र ये रुद्रं सकृदपि समर्चयन्ति, तेषां कल्मषाः समुच्छिद्यन्ते; तेषां पिशाचलोकेषु ईश्वरः भोगान् प्रयच्छति।

Verse 17

संतप्ता दुःखभारेण म्रियंते सर्वदेहिनः । अन्नदः पुण्यदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः

दुःखभारसंतप्ताः सर्वे देहिनो म्रियन्ते; तस्मादन्नदः पुण्यद इति प्रोक्तः, अन्नदः प्राणदश्च, सर्वद एव।

Verse 18

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत् । त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत्; त्रैलोक्ये यानि रत्नानि, भोगाः स्त्रियः वाहनानि च, तेषामपि फलमवाप्नुयात्।

Verse 19

अन्नदानप्रदः सर्वमिहामुत्र फलं लभेत् । यस्यान्नपानपुष्टांगः कुरुते पुण्यसंचयम्

अन्नदानप्रदः सर्वमिहामुत्र फलं लभेत्; यस्यान्नपानपुष्टाङ्गः स पुण्यसञ्चयं करोति।

Verse 20

अन्नप्रदातुस्तस्यार्धं कर्तुश्चार्धं न संशयः । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम्

अन्नप्रदातुः पुण्यस्यार्धं, कर्तुश्चार्धं न संशयः; धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं देहः परम्।

Verse 21

स्थितिस्तस्यान्नपानाभ्यामतस्तत्सर्वसाधनम् । अन्नं प्रजापतिः साक्षादन्नं विष्णुः शिवः स्वयम्

अन्नपानयोरेव तस्य स्थितिः; अतः तदेव सर्वसाधनम्। अन्नं साक्षात् प्रजापतिः, अन्नमेव विष्णुः, अन्नमेव शिवः स्वयम्।

Verse 22

तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति । त्रयाणामपि लोकानामुदकं जीवनं स्मृतम्

तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति। त्रयाणामपि लोकानामुदकं जीवनं स्मृतम्।

Verse 23

पवित्रमुदकं दिव्यं शुद्धं सर्वरसायनम् । अन्नपानाश्व गो वस्त्र शय्या सूत्रासनानि च

पवित्रमुदकं दिव्यं शुद्धं सर्वरसायनम् दातव्यम्; तथा अन्नपानानि, अश्वा गावो वस्त्राणि, शय्या सूत्रासनानि च।

Verse 24

प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः । एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः

प्रेतलोके विशेषतः प्रशस्तानि दानान्यष्टौ। एवं दानविशेषेण नरः धर्मराजपुरं याति।

Verse 25

यस्माद्याति सुखेनैव तस्माद्धर्मं समाचरेत् । ये पुनः क्रूरकर्माणः पापादानविवर्जिताः

यस्मादेतदनुष्ठानात् सुखेनैव कल्याणं याति, तस्माद्धर्मं समाचरेत्। ये पुनः क्रूरकर्माणः पापरता दानविवर्जिताश्च, ते न तद्गतिं लभन्ते।

Verse 26

भुंजते दारुणं दुःखं नरके नृपनंदन । तथा सुखं प्रभुंजंति दानकर्तार एव तु

हे नृपनन्दन, ये दानविहीनाः ते नरके दारुणं दुःखं भुञ्जते; दानकर्तार एव तु तथा सुखं प्रभुञ्जते।

Verse 27

तेषां तु संभवेत्सौख्यं कर्मयोगरतात्मनाम् । अप्रमेयगुणैर्दिव्यैर्विमानैः सर्वकामकैः

कर्मयोगरतात्मनां तेषां तु सौख्यं संभवेत्; अप्रमेयगुणैर्दिव्यैः सर्वकामकैर्विमानैः।

Verse 28

असंख्यैस्तत्पुरं व्याप्तं प्राणिनामुपकारकैः । सहस्रसोमदिव्यं वा सूर्यतेजः समप्रभम्

असंख्यैः प्राणिनामुपकारकैस्तत्पुरं व्याप्तम्; सहस्रसोमदिव्यं वा सूर्यतेजःसमप्रभम्।

Verse 29

रुद्रलोकमिति प्रोक्तमशेषगुणसंयुतम् । सर्वेषां शिवभक्तानां तत्पुरं परिकीर्तितम्

रुद्रलोक इति प्रोक्तं तत् अशेषगुणसंयुतम्; सर्वेषां शिवभक्तानां तत्पुरं परिकीर्तितम्।

Verse 30

रुद्रक्षेत्रे मृतानां च जंगमस्थावरात्मनाम् । अप्येकदिवसं भक्त्या यः पूजयति शंकरम्

रुद्रक्षेत्रे मृतानां च जङ्गमस्थावरात्मनाम्; यः शङ्करं भक्त्या अप्येकदिवसं पूजयति स महत्फलमाप्नोति।

Verse 31

सोपि याति शिवस्थानं किं पुनर्बहुशोर्चयन् । वैष्णवा विष्णुभक्ताश्च विष्णुध्यानपरायणाः

सोपि शिवस्थानं याति; किं पुनर्बहुशोऽर्चयन्। वैष्णवाः विष्णुभक्ताश्च विष्णुध्यानपरायणाः परं पदं निश्चयेन प्राप्नुवन्ति॥

Verse 32

तेपि गच्छंति वैकुंठे समीपं देवचक्रिणः । ब्रह्मवादी च धर्मात्मा ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

तेऽपि वैकुण्ठं गच्छन्ति देवचक्रिणः सन्निधौ। ब्रह्मवादी धर्मात्मा च स ब्रह्मलोकं प्रयाति हि॥

Verse 33

पुण्यकर्ता सुपुण्येन पुण्यलोकं प्रयाति च । तस्मादीशे सदा भक्तिं भावयेदात्मनात्मनि

पुण्यकर्ता सुपुण्येन पुण्यलोकं प्रयाति च। तस्मादीशे सदा भक्तिं भावयेदात्मनात्मनि॥

Verse 34

हरौ वापि महाराज युक्तात्मा ज्ञानवान्स्वयम् । तस्मात्सर्वविचारेण भावदोषविचारतः

हरौ वापि महाराज युक्तात्मा ज्ञानवान् स्वयम्। तस्मात्सर्वविचारेण भावदोषविचारतः॥

Verse 35

एवं विष्णुप्रभावेण विशिष्टेनापि कर्मणा । नरः स्थानमवाप्येतदेशभावानुरूपतः

एवं विष्णुप्रभावेण विशिष्टेनापि कर्मणा। नरः स्थानमवाप्येत देशभावानुरूपतः॥

Verse 36

इत्येतदपरं प्रोक्तं श्रीमच्छिवपुरं महत् । देहिनां कर्मनिष्ठानां पुनरावर्त्तकं स्मृतम्

इत्येतदपरं प्रोक्तं श्रीमच्छिवपुरं महत् । देहिनां कर्मनिष्ठानां पुनरावर्तकं स्मृतम् ॥

Verse 37

ऊर्ध्वं शिवपुराज्ज्ञेयं वैष्णवं लोकमुत्तमम् । वैष्णवा मानवा यांति विष्णुध्यानपरायणाः

ऊर्ध्वं शिवपुराज्ज्ञेयं वैष्णवं लोकमुत्तमम् । वैष्णवा मानवा यान्ति विष्णुध्यानपरायणाः ॥

Verse 38

ब्राह्मणा ब्रह्मलोकं तु सदाचारा नरोत्तमाः । प्रयांति यज्विनः सर्वे पुरीं तां तत्त्वकोविदाः

ब्राह्मणा ब्रह्मलोकं तु सदाचारा नरोत्तमाः । प्रयान्ति यज्विनः सर्वे पुरीं तां तत्त्वकोविदाः ॥

Verse 39

ऐंद्रं लोकं तथा यांति क्षत्रिया युद्धशालिनः । अन्ये च पुण्यकर्त्तारः पुण्यलोकान्प्रयांति ते

ऐन्द्रं लोकं तथा यान्ति क्षत्रिया युद्धशालिनः । अन्ये च पुण्यकर्तारः पुण्यलोकान्प्रयान्ति ते ॥

Verse 69

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थे ययाति । चरिते एकोनसप्ततितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने पितृतीर्थे ययातिचरिते एकोनसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः ॥