Adhyaya 65
Greatness of the Mother-and-Father Tīrtha (within the Vena Episode)
अध्यायेऽस्मिन् ययातिर्नृपो मातलिं दिव्यसारथिं पृच्छति—धर्मं रक्षितवतः शरीरस्य किमर्थं न स्वर्गारोहणम्? मातलिरुवाच—आत्मा पृथिव्यादिपञ्चमहाभूतेभ्यः पृथक्; भूतानि न वास्तवतो मिलन्ति, न चैकत्वेन स्वर्गं नयन्ति। स देहस्य पृथिवीसादृश्यं विस्तरेण दर्शयति—यथा भूमिः सिक्ते सति मृद्वीभवति, ततः पिपीलिकामूषकैः छिद्यते; तथा देहे वृद्धावस्थायां श्वयथवः, विस्फोटाः, कृमयः, पीडाकराः ग्रन्थयश्च जायन्ते। अन्ते पृथिव्यंशो भूमौ एव लीयते; प्राणसंयोगमात्रेण स्वर्गयोग्यता न भवति—स्वर्गारोहणं तु आत्मनः पुण्यस्य च, न नश्वरदेहस्य। इति वेनप्रसङ्गे ‘मातृपितृतīर्थमाहात्म्य’नाम कोलफोन्।
Shlokas
Verse 1
ययातिरुवाच । धर्मस्य रक्षकः कायो मातले चात्मना सह । नाकमेष न प्रयाति तन्मे त्वं कारणं वद
ययातिरुवाच— मातले, अयं कायः आत्मना सह धर्मस्य रक्षकः सन् अपि नाकं न प्रयाति; तस्य मे कारणं त्वं वद॥
Verse 2
मातलिरुवाच । पंचानामपि भूतानां संगतिर्नास्ति भूपते । आत्मना सह वर्तंते संगत्या नैव पंच ते
मातलिरुवाच— भूपते, पञ्चानामपि भूतानां नास्ति खलु संगतिः। आत्मना सहैव ते वर्तन्ते; परस्परसंगत्या पञ्च ते नैवैक्यं यान्ति॥
Verse 3
सर्वेषां तत्र संघातः कायग्रामे प्रवर्तते । जरया पीडिताः सर्वेः स्वंस्वं स्थानं प्रयांति ते
तत्र कायग्रामे सर्वेषां संघातः प्रवर्तते। जरया सर्वे पीडिताः सन्तः स्वं स्वं स्थानं प्रयान्ति ते॥
Verse 4
यथा रसाधिका पृथ्वी महाराज प्रकल्पिता । रसैः क्लिन्ना ततः पृथ्वी मृदुत्वं याति भूपते
यथा महाराज रसाधिका पृथ्वी प्रकल्पिता, तथा तैः रसैः क्लिन्ना सा पृथ्वी भूपते मृदुत्वं याति।
Verse 5
भिद्यते पिपीलिकाभिर्मूषिकाभिस्तथैव च । छिद्राण्येव प्रजायंते वल्मीकाश्च महोदराः
पिपीलिकाभिर्मूषिकाभिश्च भिद्यते; छिद्राण्येव प्रजायन्ते, वल्मीकाश्च महोदराः।
Verse 6
तद्वत्काये प्रजायंते गंडमाला विचार्चिकाः । कृमिभिर्भिद्यमानश्च काय एष नरोत्तम
तद्वत्काये प्रजायन्ते गण्डमाला विचार्चिकाः; कृमिभिर्भिद्यमानश्च काय एष नरोत्तम।
Verse 7
गुल्मास्तत्र प्रजायंते सद्यः पीडाकरास्तदा । एभिर्दोषैः समायुक्तः कायोयं नहुषात्मज । कथं प्राणसमायोगाद्दिवं याति नरेश्वर
तत्र गुल्माः सद्यः पीडाकराः प्रजायन्ते; एभिर्दोषैः समायुक्तः कायोऽयं नहुषात्मज, कथं प्राणसमायोगाद्दिवं याति नरेश्वर।
Verse 8
काये पार्थिवभागोऽयं समानार्थं प्रतिष्ठितः । न कायः स्वर्गमायाति यथा पृथ्वी तथास्थितः
काये पार्थिवभागोऽयं समानार्थं प्रतिष्ठितः; न कायः स्वर्गमायाति, यथा पृथ्वी तथास्थितः।
Verse 9
एतत्ते सर्वमाख्यातं दोषौघैः पार्थिवस्य यः
एतत् ते सर्वम् आख्यातं—दोषौघैः परिपीडितस्य पार्थिवस्य यद्वृत्तान्तम्।
Verse 65
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थ । माहात्म्ये पंचषष्टितमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थमाहात्म्ये पञ्चषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।