Adhyaya 50

Verse 1

सुकलोवाच । तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा गोभिलो वाक्यमब्रवीत् । भवती शप्तुकामासि कस्मान्मे कारणं वद

सुकलोवाच । तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा गोभिलो वाक्यमब्रवीत् । भवती शप्तुकामासि कस्मान्मे कारणं वद

Verse 2

केन दोषेण लिप्तोस्मि यस्मात्त्वं शप्तुमुद्यता । गोभिलो नाम दैत्योस्मि पौलस्त्यस्य भटः शुभे

केन दोषेण लिप्तोस्मि यस्मात्त्वं शप्तुमुद्यता । गोभिलो नाम दैत्योस्मि पौलस्त्यस्य भटः शुभे

Verse 3

दैत्याचारेण वर्तामि जाने विद्यामनुत्तमाम् । वेदशास्त्रार्थवेत्तास्मि कलासु निपुणः पुनः

दैत्याचारेण वर्तामि जाने विद्यामनुत्तमाम् । वेदशास्त्रार्थवेत्तास्मि कलासु निपुणः पुनः

Verse 4

एवं सर्वं विजानामि दैत्याचारं शृणुष्व मे । परस्वं परदारांश्च बलाद्भुंजामि नान्यथा

एवं सर्वं विजानामि; मम वचनं शृणुष्व। दैत्याचारं कथयामि—परस्वं परदारांश्च बलात् गृह्णामि भुञ्जे च; मम नान्यथा गतिः।

Verse 5

वयं दैत्याः समाकर्ण्य दैत्याचारेण सांप्रतम् । वर्त्तामो ज्ञानिभावेन सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

वयं दैत्याः; एतत् समाकर्ण्य सांप्रतम् दैत्याचारेण वर्तामः, ज्ञानिभावेन च। सत्यं सत्यं वदाम्यहम्—एषा मे वाणी।

Verse 6

ब्राह्मणानां हि च्छिद्राणि विपश्यामो दिने दिने । तेषां हि तपसो नाशं विघ्नैः कुर्मो न संशयः

ब्राह्मणानां हि छिद्राणि दिने दिने विपश्यामः। विघ्नैः तेषां तपसो नाशं कुर्मः—न संशयः।

Verse 7

छिद्रं प्राप्य वयं देवि नाशयामो न संशयः । ब्राह्मणाञ्छ्रूयतां भद्रे देवयज्ञं वरानने

छिद्रं प्राप्य वयं देवि नाशयामः—न संशयः। भद्रे वरानने, ब्राह्मणाः शृण्वन्तु देवयज्ञवृत्तान्तम्।

Verse 8

नाशयामो वयं यज्ञान्धर्मयज्ञं न संशयः । सुब्राह्मणान्परित्यज्य देवं नारायणं प्रभुम्

यज्ञान् वयं नाशयामः; धर्मयज्ञमपि—न संशयः। सुब्राह्मणान् परित्यज्य, देवं नारायणं प्रभुं च पराङ्मुखे सति।

Verse 9

पतिव्रतां महाभागां सुमतिं भर्तृतत्पराम् । दूरेणापि परित्यज्य तिष्ठामो नात्र संशयः

सुमतिः पतिव्रता महाभागा भर्तृपरायणा; तां दूरेणापि परित्यज्य वयं अत्रैव तिष्ठामः—नात्र संशयः।

Verse 10

तेजो देवि सुविप्रस्य हरेश्चैव महात्मनः । नार्याः पतिव्रतायाश्च सोढुं दैत्याश्च न क्षमाः

देवि, सुविप्रस्य तेजः, महात्मनः हरेश्च तेजः, तथा पतिव्रतानार्याः तेजः—एतानि दैत्याः सोढुं न क्षमाः।

Verse 11

पतिव्रताभयेनापि विष्णोः सुब्राह्मणस्य च । नश्यंति दानवाः सर्वे दूरं राक्षसपुंगवाः

पतिव्रताभयेनापि विष्णोः सुब्राह्मणस्य च प्रभावेन सर्वे दानवाः नश्यन्ति, राक्षसपुङ्गवाः दूरं पलायन्ते।

Verse 12

अहं दानवधर्मेण विचरामि महीतलम् । कस्मात्त्वं शप्तुकामासि मम दोषो विचार्यताम्

अहं दानवधर्मेण महीतले विचरामि; त्वं कस्मात् मम शापं कर्तुमिच्छसि? मम दोषः विचार्यताम्।

Verse 13

पद्मावत्युवाच । मम धर्मः सुकायश्च त्वयैव परिनाशितः । अहं पतिव्रता साध्वी पतिकामा तपस्विनी

पद्मावत्युवाच—मम धर्मः सुकायश्च त्वयैव परिनाशितः; अहं पतिव्रता साध्वी पतिकामा तपस्विनी।

Verse 14

स्वमार्गे संस्थिता पाप मायया परिनाशिता । तस्मात्त्वामप्यहं दुष्ट आधक्ष्यामि न संशयः

स्वमार्गे संस्थितोऽपि त्वं पापः मायावशात् परिनाशितः। तस्मात् त्वामपि दुष्टं अहं निहनिष्यामि, न संशयः॥

Verse 15

गोभिल उवाच । धर्ममेव प्रवक्ष्यामि भवती यदि मन्यते । अग्निचिद्ब्राह्मणस्यापि श्रूयतां नृपनंदिनी

गोभिल उवाच—यदि भवती मन्यते तर्हि धर्ममेव प्रवक्ष्यामि। नृपनन्दिनि, अग्निचिद्ब्राह्मणस्यापि वृत्तान्तः श्रूयताम्॥

Verse 16

जुह्वन्देवं द्विकालं यो न त्यजेदग्निमंदिरम् । स चाग्निहोत्री भवति यजत्येव दिनेदिने

यो द्विकालं देवं वह्निं जुहोति न त्यजेदग्निमन्दिरम्। स एवाग्निहोत्री भवति, दिनेदिने यजत्येव॥

Verse 17

अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि भृत्यधर्मं वरानने । मनसा कर्मणा वाचा विशुद्धो योऽपि नित्यशः

अन्यच्च प्रवक्ष्यामि, वरानने, भृत्यधर्मम्। यो नित्यशः मनसा कर्मणा वाचा च विशुद्धः॥

Verse 18

नित्यमादेशकारी यः पश्चात्तिष्ठति चाग्रतः । स भृत्यः कथ्यते देवि पुण्यभागी न संशयः

यो नित्यमादेशकारी पश्चात्तिष्ठति चाग्रतः। स भृत्यः कथ्यते देवि, पुण्यभागी न संशयः॥

Verse 19

यः पुत्रो गुणवाञ्ज्ञाता पितरं पालयेच्छुभः । मातरं च विशेषेण मनसा काय कर्मभिः

यः पुत्रो गुणवान् ज्ञाता सदाचारसमन्वितः स पितरं श्रद्धया पालयेत्, मातरं तु विशेषेण मनसा कायेन कर्मभिः।

Verse 20

तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते । अन्यथा कुरुते यो हि स पापीयान्न संशयः

तस्य भागीरथ्यां स्नानं प्रतिदिनं भवति; अन्यथा यः करोति स निःसन्देहं पापीयान् भवति।

Verse 21

अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि पतिव्रतमनुत्तमम् । वाचा सुमनसा चैव कर्मणा शृणु भामिनि

अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि पतिव्रतमनुत्तमम्; वाचा सुमनसा चैव कर्मणा शृणु भामिनि।

Verse 22

शुश्रूषां कुरुते या हि भर्तुश्चैव दिन दिने । तुष्टे भर्त्तरि या प्रीता न त्यजेत्क्रोधनं पुनः

या हि भर्तुः शुश्रूषां दिनेदिने करोति, तुष्टे भर्तरि या प्रीता; सा पुनः क्रोधनं न त्यजेत् (न पुनः क्रोधं प्रविशेत्)।

Verse 23

तस्य दोषं न गृह्णाति ताडिता तुष्यते पुनः । भर्त्तुः कर्मसु सर्वेषु पुरतस्तिष्ठते सदा

तस्य दोषं न गृह्णाति; ताडिता अपि पुनस्तुष्यति। भर्तुः कर्मसु सर्वेषु सा पुरतः तिष्ठति सदा।

Verse 24

सा चापि कथ्यते नारी पतिव्रतपरायणा । पतितोपि पितापुत्रैर्बहुदोषसमन्वितः

सा नारी पतिव्रतपरायणा इति कथ्यते; पतितोऽपि पिता पुत्रैर्बहुदोषसमन्वित इव मन्यते।

Verse 25

कस्मादपि च न त्याज्यः कुष्ठितः क्रुधितोऽपि वा । एवं पुत्राः शुश्रूषंति पितरं मातरं किल

कस्मादपि कारणान्न त्याज्यौ, कुष्ठितौ क्रुधितौ वा; एवं पुत्राः किल पितरं मातरं च शुश्रूषन्ति।

Verse 26

ते यांति परमं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम् । एवं हि स्वामिनं ये वै उपाचरंति भृत्यकाः

ते परमं लोकं यान्ति—तद्विष्णोः परमं पदम्; एवं हि ये भृत्यकाः स्वामिनं श्रद्धया उपाचरन्ति।

Verse 27

पत्युर्लोकं प्रयांत्येते प्रसादात्स्वामिनस्तदा । अग्निं नैव त्यजेद्विप्रो ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

स्वामिनः प्रसादात् एते तदा पत्युर्लोकं प्रयान्ति; विप्रोऽग्निं नैव त्यजेत्, स ब्रह्मलोकं प्रयाति।

Verse 28

अग्नित्यागकरो विप्रो वृषलीपतिरुच्यते । स्वामिद्रोही भवेद्भृत्यः स्वामित्यागान्न संशयः

अग्नित्यागकारी विप्रो वृषलीपतिरुच्यते; स्वामित्यागान्न संशयः भृत्यः स्वामिद्रोही भवेत्।

Verse 29

अग्निं च पितरं चैव न त्यजेत्स्वामिनं शुभे । सदा विप्रः सुतो भृत्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

शुभे, अग्निं पितरं च स्वामिनं च कदापि न त्यजेत्। विप्रः, सुतः, भृत्यश्च सदा निष्ठां धारयेत्—सत्यं सत्यं वदाम्यहम्।

Verse 30

परित्यज्य प्रगच्छंति ते यांति नरकार्णवम् । पतितं व्याधितं देवि विकलं कुष्ठिनं तथा

तान् परित्यज्य ये प्रगच्छन्ति ते नरकार्णवं यान्ति। देवि, पतितं व्याधितं विकलं कुष्ठिनं तथैव त्यजन्ति येऽपि।

Verse 31

सर्वकर्मविहीनं च गतवित्तादिसंचयम् । भर्तारं न त्यजेन्नारी यदि श्रेय इहेच्छति

सर्वकर्मविहीनं च गतवित्तादिसञ्चयम्। भर्तारं न त्यजेन्नारी यदि श्रेय इहेच्छति॥

Verse 32

त्यक्त्वा कांतं व्रजेन्नारी अन्यत्कार्यमिहेच्छति । सा मता पुंश्चली लोके सर्वधर्मबहिष्कृता

त्यक्त्वा कान्तं व्रजेन्नारी अन्यत्कार्यमिहेच्छति। सा मता पुंश्चली लोके सर्वधर्मबहिष्कृता॥

Verse 33

गते भर्तरि या ग्रामं भोगं शृंगारमेव च । लौल्याच्च कुरुते नारी पुंश्चली वदते जनः

गते भर्तरि या नारी ग्रामं भोगं शृङ्गारमेव च। लौल्याच्च कुरुते सा पुंश्चलीति जनैः कथ्यते॥

Verse 34

एवं धर्मं विजानामि वेदशास्त्रैश्च संमतम् । दानवा राक्षसाः प्रेता धात्रा सृष्टा यदादितः

एवं धर्मं विजानामि वेदशास्त्रप्रमाणितम्। आदौ धात्रा सृष्टा दानवा राक्षसाः प्रेताश्चेति॥

Verse 35

तत्रेह कारणं सर्वं प्रवक्ष्यामि न संशयः । ब्राह्मणा दानवाश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः

अत्रेह सर्वकारणं प्रवक्ष्यामि न संशयः। ब्राह्मणाः दानवाश्चैव पिशाचाश्च राक्षसाः॥

Verse 36

धर्मार्थं सकलं प्रोक्तमधीतं तैस्तु सुंदरि । विंदंति सकलं सर्वे आचरंति न दानवाः

धर्मार्थं सकलं प्रोक्तमधीतं तैस्तु सुन्दरि। सर्वे सकलं विदन्त्येव न तु दानवाः आचरन्ति॥

Verse 37

विधिहीनं प्रकुर्वंति दानवा ज्ञानवर्जिताः । अन्यायेन व्रजंत्येते मानवा विधिवर्जिताः

विधिहीनं प्रकुर्वन्ति दानवा ज्ञानवर्जिताः। अन्यायमार्गं व्रजन्त्येते मानवा विधिवर्जिताः॥

Verse 38

तेषां शासनहेत्वर्थं कृता एतेपि नान्यथा । विधिहीनं प्रकुर्वंति ये हि धर्मं नराधमाः

तेषां शासनहेत्वर्थं कृता एतेऽपि नान्यथा। विधिहीनं प्रकुर्वन्ति ये हि धर्मं नराधमाः॥

Verse 39

तान्वयं शासयामो वै दंडेन महता किल । भवत्या दारुणं कर्म कृतमेव सुनिर्घृणम्

तस्मात् तान् वयं वै महता दण्डेन शासयामः। भवत्या दारुणं कर्म कृतमेव सुनिर्घृणम्॥

Verse 40

गार्हस्थ्यं च परित्यज्य अत्रायाता किमर्थतः । वदस्येवं मुखेनापि अहं हि पतिदेवता

गार्हस्थ्यं परित्यज्यात्रायाता किमर्थतः। वदस्येवं मुखेनाप्यहं हि पतिदेवता॥

Verse 41

कर्मणा नास्ति तद्दृष्टं पतिदैवत्यमेव ते । भर्तारं तं परित्यज्य किमर्थं त्वमिहागता

कर्मणा नास्ति तद्दृष्टं पतिदैवत्यमेव ते। भर्तारं तं परित्यज्य किमर्थं त्वमिहागता॥

Verse 42

शृंगारं भूषणं वेषं कृत्वा तिष्ठसि निर्घृणा । किमर्थं हि कृतं पापे कस्यहेतोर्वदस्व मे

शृङ्गारं भूषणं वेषं कृत्वा तिष्ठसि निर्घृणा। किमर्थं हि कृतं पापे कस्य हेतोर्वदस्व मे॥

Verse 43

निःशंका वर्त्तसे चापि प्रमत्ता गिरिकानने । मया त्वं साधिता पापा दंडेन महता शृणु

निःशङ्का वर्तसे चापि प्रमत्ता गिरिकानने। मया त्वं साधिता पापा दण्डेन महता शृणु॥

Verse 44

अधर्मचारिणी दुष्टा पतिं त्यक्त्वा समागता । क्वास्ते तत्पतिदेवत्वं दर्शय त्वं ममाग्रतः

अधर्मचारिणि दुष्टे, पतिं त्यक्त्वेह समागते। क्व ते पतिदेवत्वं? दर्शय त्वं ममाग्रतः॥

Verse 45

भवती पुंश्चली नाम यया त्यक्तः स्वकः पतिः । पृथक्छय्या यदा नारी तदा सा पुंश्चली मता

या स्वकं पतिं त्यक्त्वा सा नारी पुंश्चली स्मृता। पृथक्शय्या यदा नारी तदा सा पुंश्चली मता॥

Verse 46

योजनानां शतैकस्य सोन्तरेण प्रवर्त्तते । क्वास्ति ते पतिदैवत्यं पुंश्चल्याचारचारिणी

योजनानां शतैकस्य सोऽन्तरेण प्रवर्तसे। क्व ते पतिदैवत्यं पुंश्चल्याचारचारिणि॥

Verse 47

निर्लज्जे निर्घृणे दुष्टे किं मे वदसि संमुखी । तपसः क्वास्ति ते भावः क्व तेजोबलमेव च

निर्लज्जे निर्घृणे दुष्टे किं मे वदसि संमुखी। तपसः क्व ते भावः क्व तेजोबलमेव च॥

Verse 48

दर्शयस्व ममाद्यैव बलवीर्यपराक्रमम् । पद्मावत्युवाच । स्नेहेनापि समानीता श्रूयतामसुराधम

दर्शयस्व ममाद्यैव बलवीर्यपराक्रमम्। पद्मावत्युवाच—स्नेहेनापि समानीता श्रूयतामसुराधम॥

Verse 49

भर्तुर्गेहादहं पित्रा क्वास्ते तत्र च पातकम् । नैव कामान्न लोभाच्च न मोहान्न च मत्सरात्

भर्तृगृहादहं पित्रा नीतास्मि—तत्र मम किं पातकम्? न कामात्, न लोभात्, न मोहात्, न च मत्सरात्।

Verse 50

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । पंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे पञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 51

भवंतं माथुरं ज्ञात्वा गताहं सम्मुखं तव । मायाविनं यदा जाने त्वामेवं दानवाधम

त्वां माथुरं जनं ज्ञात्वा तव सम्मुखमागता। यदा त्वां मायाविनं जाने, तदा त्वं दानवाधमः।

Verse 52

एकेन हुंकृतेनैव भस्मीभूतं करोम्यहम् । गोभिल उवाच । चक्षुर्हीना न पश्यंति मानवाः शृणु सांप्रतम्

एकेन हुंकारेणैव भस्मीभूतं करोम्यहम्। गोभिल उवाच—चक्षुर्हीना न पश्यन्ति मानवाः; शृणु मे वचनं सम्प्रतम्।

Verse 53

धर्मनेत्रविहीना त्वं कथं जानासि मामिह । यदा ते भाव उत्पन्नः पितुर्गेहं प्रति शृणु

धर्मनेत्रविहीनस्त्वं कथं मां जानासि चात्र वै। यदा ते भाव उत्पद्येत, पितुर्गृहं प्रति शृणु।

Verse 54

पतिध्यानं परित्यज्य मुक्ता ध्यानेन त्वं तदा । ज्ञाननेत्रं तदा नष्टं स्फुटं च हृदये तव

पतिध्यानं परित्यज्य त्वं तदा अन्येन ध्यानेन मुक्तिमन्वेष्टुम् आरब्धवती। तदा तव हृदये स्थितं ज्ञाननेत्रं स्फुटमेव नष्टं जातम्॥

Verse 55

कथं मां त्वं विजानासि ज्ञानचक्षुर्हता भुवि । कस्या माता पिता भ्राता कस्याः स्वजनबांधवाः

ज्ञानचक्षुर्हता भुवि सति त्वं मां कथं विजानासि? अहं कस्याः माता, कस्य पिता, कस्य भ्राता—के च मम स्वजनबान्धवाः?

Verse 56

सर्वस्थाने पतिर्ह्येको भार्यायास्तु न संशयः । इत्युक्त्वा हि प्रहस्यैव गोभिलो दानवाधमः

सर्वस्थाने भार्यायाः पतिरेवैकः स्वामी, नात्र संशयः—इत्युक्त्वा दानवाधमः गोभिलः प्रहस्यैव।

Verse 57

न भयं विद्यते तेऽद्य ममापि शृणु पुंश्चलि । किं भवेत्तव शापेन वृथैव परिकंपसे

अद्य ते भयं न विद्यते; ममापि शृणु, हे पुंश्चलि। तव शापेन किं भवेत्? वृथैव परिकम्पसे॥

Verse 58

ममगेहं समाश्रित्य भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । पद्मावत्युवाच । गच्छ पापसमाचार किं त्वं वदसि निर्घृणः

“मम गेहं समाश्रित्य मनोऽनुगान् भोगान् भुङ्क्ष्व।” इति। पद्मावत्युवाच—“गच्छ पापसमाचार! किं त्वं वदसि, निर्घृण?”

Verse 59

सतीभावेन संस्थास्मि पतिव्रतपरायणा । धक्ष्यामि त्वां महापाप यद्येवं तु वदिष्यसि

सतीभावेन संस्थास्मि पतिव्रतपरायणा । महापाप त्वं यद्येवं वदिष्यसि तदा त्वां धक्ष्यामि ॥

Verse 60

एवमुक्त्वा तथैकांते निषसाद महीतले । दुःखेन महताविष्टां तामुवाच स गोभिलः

एवमुक्त्वा तथैकान्ते महीतले निषसाद सः । दुःखेन महताविष्टां तामुवाच स गोभिलः ॥

Verse 61

तवोदरे मया न्यस्तं स्ववीर्यं सुकृतं शुभे । तस्मादुत्पत्स्यते पुत्रस्त्रैलोक्यक्षोभकारकः

तवोदरे मया न्यस्तं स्ववीर्यं सुकृतं शुभे । तस्मादुत्पत्स्यते पुत्रस्त्रैलोक्यक्षोभकारकः ॥

Verse 62

एवमुक्त्वा जगामाथ गोभिलो दानवस्तदा । गते तस्मिन्दुराचारे दानवे पापचारिणी

एवमुक्त्वा जगामाथ गोभिलो दानवस्तदा । गते तस्मिन्दुराचारे दानवे पापचारिणी ॥

Verse 63

दुःखेन महताविष्टा नृपकन्या रुरोद ह

दुःखेन महताविष्टा नृपकन्या रुरोद ह ॥