Adhyaya 20

Verse 1

हरिरुवाच । तपसानेन पुण्येन सत्येनानेन ते द्विज । स्तोत्रेण पावनेनापि तुष्टोस्मि व्रियतां वरः

हरिरुवाच—हे द्विज! अनेन तपसा पुण्येन, अनेन सत्येन, पावनेन स्तोत्रेण च अहं तुष्टोऽस्मि; वरं वृणु।

Verse 2

वरं दद्मि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । यंयमिच्छसि कामं त्वं तंतं ते पूरयाम्यहम्

हे महाभाग! वरं ददामि; यत्ते मनसि वर्तते, यं यं कामं त्वमिच्छसि, तं तं तेऽहं पूरयामि।

Verse 3

सोमशर्मोवाच । प्रथमं देहि मे कृष्ण वरमेकं सुवाञ्छितम् । सुप्रसन्नेन मनसा यद्यस्ति सुदया मम

सोमशर्मोवाच—हे कृष्ण! प्रथमं मे सुवाञ्छितं वरमेकं देहि; यदि मयि सुदया सन् सुप्रसन्नमनाः।

Verse 4

जन्मजन्मांतरं प्राप्य तव भक्तिं करोम्यहम् । दर्शयस्व परं स्थानमचलं मोक्षदायकम्

जन्मजन्मान्तरं प्राप्य तव भक्तिं करोम्यहम्; दर्शयस्व परं स्थानम् अचलं मोक्षदायकम्।

Verse 5

स्ववंशतारकं पुत्रं दिव्यलक्षणसंयुतम् । विष्णुभक्तिपरं नित्यं मम वंशप्रधारकम्

स्ववंशतारकं पुत्रं दिव्यलक्षणसंयुतम्; विष्णुभक्तिपरं नित्यं मम वंशप्रधारकम्।

Verse 6

सर्वज्ञं सर्वदं दांतं तपस्तेजः समन्वितम् । देवब्राह्मणलोकानां पालकं पूजकं सदा

सर्वज्ञं सर्वदं दान्तं तपस्तेजःसमन्वितम् । देवब्राह्मणलोकानां पालकं पूजकं सदा ॥

Verse 7

देवमित्रं पुण्यभावं दातारं ज्ञानपंडितम् । देहि मे ईदृशं पुत्रं दारिद्रं हर केशव

देवमित्रं पुण्यभावं दातारं ज्ञानपण्डितम् । देहि मे ईदृशं पुत्रं दारिद्रं हर केशव ॥

Verse 8

भवत्वेवं न संदेहो वरमेनं वृणोम्यहम् । हरिरुवाच । एवमस्तु द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः

भवत्वेवं न संदेहो वरमेनं वृणोम्यहम् । हरिरुवाच । एवमस्तु द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः ॥

Verse 9

मत्प्रसादात्सुपुत्रस्तु तव वंश प्रतारकः । भोक्ष्यसि त्वं वरान्भोगान्दिव्यांश्च मानुषानिह

मत्प्रसादात्सुपुत्रस्तु तव वंशप्रतारकः । भोक्ष्यसि त्वं वरान्भोगान्दिव्यांश्च मानुषानिह ॥

Verse 10

समालोक्य परं सौख्यं पुत्रसंभवजं शुभम् । यावज्जीवसि विप्र त्वं तावद्दुःखं न पश्यसि

समालोक्य परं सौख्यं पुत्रसम्भवजं शुभम् । यावज्जीवसि विप्र त्वं तावद्दुःखं न पश्यसि ॥

Verse 11

दाता भोक्ता गुणग्राही भविष्यसि न संशयः । सुतीर्थे मरणं चापि यास्यसि त्वं परां गतिम्

निःसन्देहं त्वं दाता भोक्ता च गुणग्राही भविष्यसि। सुतीर्थे मरणमपि प्राप्य त्वं परां गतिं अवाप्स्यसि॥

Verse 12

एवं वरं हरिर्दत्त्वा सप्रियाय द्विजाय सः । अंतर्धानं गतो देवः स्वप्नवत्परिदृश्यते

एवं वरं हरिर्दत्त्वा सप्रियाय द्विजाय सः। देवोऽन्तर्धानं गतः स्वप्नवत् परिदृश्यते॥

Verse 13

तदा सुमनया युक्तः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । सुतीर्थे पावने तस्मिन्रेवातीरे सुपुण्यदे

तदा सुमनया युक्तः सोमशर्मा द्विजोत्तमः। सुतीर्थे पावने तस्मिन् रेवातीरे सुपुण्यदे॥

Verse 14

अमरकंटके विप्रो दानं पुण्यं करोति सः । गते बहुतरे काले तस्य वै सोमशर्मणः

अमरकण्टके विप्रो दानपुण्यं करोति सः। गते बहुतरे काले तस्य वै सोमशर्मणः॥

Verse 15

कपिलारेवयोः संगे स्नानं कृत्वा स निर्गतः । दृष्टवान्पुरतो विप्रः श्वेतमेकं हि कुंजरम्

कपिलारेवयोः सङ्गे स्नानं कृत्वा स निर्गतः। दृष्टवान् पुरतो विप्रः श्वेतमेकं हि कुञ्जरम्॥

Verse 16

सुप्रभं सुंदरं दिव्यं सुमदं चारुलक्षणम् । नानाभरणशोभांगं बहुलक्ष्म्या समन्वितम्

सुप्रभं सुन्दरं दिव्यं सुमदं चारुलक्षणम् । नानाभरणशोभाङ्गं बहुलक्ष्म्या समन्वितम् ॥

Verse 17

सिंदूरैः कुंकुमैस्तस्य कुंभस्थले विराजिते । कर्णनीलोत्पलयुतं पताकादंडसंयुतम्

सिन्दूरैः कुङ्कुमैस्तस्य कुम्भस्थले विराजिते । कर्णनीलोत्पलयुतं पताकादण्डसंयुतम् ॥

Verse 18

नागोपरिस्थितो दिव्यः पुरुषो दृढसुप्रभः । दिव्यलक्षणसंपन्नः सर्वाभरणभूषितः

नागोपरिस्थितो दिव्यः पुरुषो दृढसुप्रभः । दिव्यलक्षणसंपन्नः सर्वाभरणभूषितः ॥

Verse 19

दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सुसौम्यं सोमवत्पूर्णच्छत्रचामरसंयुतम्

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः । सुसौम्यं सोमवत्पूर्णच्छत्रचामरसंयुतम् ॥

Verse 20

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे एेंद्रे सुमनो । पाख्याने सुव्रतोत्पत्तिर्नाम विंशोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखण्डे ऐन्द्रे सुमनःपाख्याने सुव्रतोत्पत्तिर्नाम विंशोऽध्यायः ॥

Verse 21

सगजं सुंदरं दृष्ट्वा पुरुषं दिव्यलक्षणम् । व्यतर्कयत्सोमशर्मा विस्मयाविष्टमानसः

सगजं सुन्दरं दृष्ट्वा पुरुषं दिव्यलक्षणम् । सोमशर्मा विस्मयाविष्टमानसो व्यतर्कयत् ॥

Verse 22

कोऽयं प्रयाति दिव्यांगः पंथानं प्राप्य सुव्रतः । एवं चिंतयतस्तस्य यावद्गृहं समाप्तवान्

कोऽयं प्रयाति दिव्याङ्गः पन्थानं प्राप्य सुव्रतः । एवं चिन्तयतस्तस्य यावद्गृहं समाप्तवान् ॥

Verse 23

प्रविशंतं गृहद्वारं देवरूपं मनोहरम् । हर्षेण महताविष्टः सोमशर्मा द्विजोत्तमः

प्रविशन्तं गृहद्वारं देवरूपं मनोहरम् । हर्षेण महताविष्टः सोमशर्मा द्विजोत्तमः ॥

Verse 24

स्वगृहं प्रति धर्मात्मा त्वरमाणः प्रयाति च । गृहद्वारं गतो यावत्तावत्तं तु न पश्यति

स्वगृहं प्रति धर्मात्मा त्वरमाणः प्रयाति च । गृहद्वारं गतो यावत्तावत्तं तु न पश्यति ॥

Verse 25

पतितान्येव पुष्पाणि सौहृद्यानि महामतिः । दिव्यानि वासयुक्तानि प्रांगणे द्विजसत्तमः

पतितान्येव पुष्पाणि सौहृद्यानि महामतिः । दिव्यानि वासयुक्तानि प्राङ्गणे द्विजसत्तमः ॥

Verse 26

चंदनैः कुंकुमैः पुण्यैः सुगंधैस्तु विलेपितम् । स्वकीयं प्रांगणे दृष्ट्वा दूर्वाक्षतसमन्वितम्

पुण्यचन्दनकुङ्कुमसुगन्धैर्विलेपितं स्वकीये प्राङ्गणे दृष्ट्वा, दूर्वाक्षतसमन्वितं तददर्श।

Verse 27

स एवं विस्मयाविष्टश्चिंतयानः पुनः पुनः । ददर्श सुमनां प्राज्ञो दिव्यमंगलसंपदम्

स एवं विस्मयाविष्टः पुनः पुनश्चिन्तयन्, प्राज्ञः सुमनां दिव्यमङ्गलसम्पदं ददर्श।

Verse 28

सोमशर्मोवाच । केन दत्तानि दिव्यानि एतान्याभरणानि च । शृंगारंरूपसौभाग्यं वस्त्रालंकारभूषणम्

सोमशर्मोवाच—केन दत्तानि दिव्यान्येतान्याभरणानि च? शृङ्गाररूपसौभाग्यं वस्त्रालङ्कारभूषणम्।

Verse 29

तन्मे त्वं कारणं भद्रे कथयस्वाविशंकिता । एवं संभाष्यतां भार्यां विरराम द्विजोत्तमः

तन्मे त्वं कारणं भद्रे अविशङ्किता कथयस्व। एवं भार्यां सम्भाष्य द्विजोत्तमो विरराम।

Verse 30

सुमनोवाच । शृणु कांत समायातः कश्चिद्देववरोत्तमः । श्वेतनागसमारूढो दिव्याभरणभूषितः

सुमनोवाच—शृणु कान्त, समायातः कश्चिद्देववरोत्तमः। श्वेतनागसमारूढो दिव्याभरणभूषितः।

Verse 31

दिव्यगंधानुलिप्तांगो दिव्याश्चर्यसमन्वितः । न जाने को हि देवोसौ विप्रगंधर्वसेवितः

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याश्चर्यसमन्वितः। न जाने को हि देवोऽसौ विप्रगन्धर्वसेवितः॥

Verse 32

स्तूयमानः समायातो देवगंधर्वचारणैः । योषितः पुण्यरूपाढ्या रूपशृंगारसंयुताः

स्तूयमानः समायातो देवगन्धर्वचारणैः। योषितः पुण्यरूपाढ्या रूपशृङ्गारसंयुताः॥

Verse 33

सर्वाभरणशोभाढ्याः सर्वाः पूर्णमनोरथाः । ताभिः सह समक्षं मे पुरुषेण महात्मना

सर्वाभरणशोभाढ्याः सर्वाः पूर्णमनोरथाः। ताभिः सह समक्षं मे पुरुषेण महात्मना॥

Verse 34

चतुष्कं पूरितं रत्नैः सर्वशोभासमन्वितम् । तत्राहमासने पुण्ये स्थापिता ब्राह्मणैः किल

चतुष्कं पूरितं रत्नैः सर्वशोभासमन्वितम्। तत्राहमासने पुण्ये स्थापिता ब्राह्मणैः किल॥

Verse 35

वस्त्रालंकारभूषां मे ददुस्ते सर्व एव हि । वेदमंगलगीतैस्तु शास्त्रगीतैश्च पुण्यदैः

वस्त्रालङ्कारभूषां मे ददुस्ते सर्व एव हि। वेदमङ्गलगीतैस्तु शास्त्रगीतैश्च पुण्यदैः॥

Verse 36

अभिषिक्तास्मि तैः सर्वैरंतर्धानं पुनर्गताः । मामेवं परितः सर्वे पुनरूचुर्द्विजोत्तम

अथ तैः सर्वैरेवाभिषिक्तास्मि; ते पुनरन्तर्धानं गताः। ततः सर्वे मां परितः स्थित्वा पुनरूचुः—हे द्विजोत्तम।

Verse 37

तव गेहं वयं सर्वे वसिष्यामः सदैव हि । शुचिर्भव सुकल्याणि भर्त्रा सार्द्धं सदैव हि

वयं सर्वे तव गेहे सदैव वसिष्यामः। शुचिर्भव, हे सुकल्याणि, भर्त्रा सार्धं सदैव।

Verse 38

एवमुक्त्वा गताः सर्वे एवं दृष्टं मयैव हि । तया यत्कथितं वृत्तं समाकर्ण्य महामतिः

एवमुक्त्वा ते सर्वे गताः; एवं मयैव दृष्टं हि। तया कथितं वृत्तान्तं समाकर्ण्य महामतिः…

Verse 39

पुनश्चिंतां प्रपन्नोऽसौ किमिदं देवनिर्मितम् । विचिन्तयित्वाथ तदा सोमशर्मा महामतिः

पुनश्चिन्तां प्रपन्नोऽसौ—‘किमिदं देवनिर्मितम्?’ इति। अथ तदा महामतिः सोमशर्मा विचिन्त्य…

Verse 40

ब्रह्मकर्मणि संयुक्तः साधर्म्यं धर्ममुत्तमम् । तस्माद्गर्भं महाभागा दधार व्रतशालिनी

ब्रह्मकर्मणि संयुक्तौ साधर्म्ये धर्ममुत्तमे। तस्माद् व्रतशालिनी महाभागा गर्भं दधार।

Verse 41

तेन गर्भेण सा देवी अधिकं शुशुभे तदा । संदीप्तपुत्रसंयुक्त तेजोज्वालासमन्विता

तेन गर्भेण सा देवी तदा अधिकं शुशुभे । संदीप्तपुत्रसंयुक्ता तेजोज्वालासमन्विता ॥

Verse 42

सा हि जज्ञे च तपसा तनयं देवसन्निभम् । अंतरिक्षे ततो नेदुर्देवदुंदुभयस्तदा

सा हि तपसा जज्ञे तनयं देवसन्निभम् । ततोऽन्तरिक्षे नेदुर्देवदुन्दुभयो मुदा ॥

Verse 43

शंखान्दध्मुर्महादेवा गंधर्वा ललितं जगुः । अप्सरसस्तथा सर्वा ननृतुस्तास्तदा किल

शङ्खान्दध्मुर्महादेवा गन्धर्वा ललितं जगुः । अप्सरसः सर्वा ननृतुस्तास्तदा किल ॥

Verse 44

अथ ब्रह्मासुरैः सार्द्धं समायातो द्विजोत्तमः । चकार नाम तस्यैव सुव्रतेति समाहितः

अथ ब्रह्मासुरैः सार्धं समायातो द्विजोत्तमः । तस्यै नाम चकारैव सुव्रतेति समाहितः ॥

Verse 45

नाम कृत्वा ततो देवा जग्मुः सर्वे महौजसः । गतेषु तेषु देवेषु सोमशर्मासु तस्य च

नाम कृत्वा ततो देवा जग्मुः सर्वे महौजसः । गतेषु तेषु देवेषु सोमशर्मा च तस्य च ॥

Verse 46

जातकर्मादिकं कर्म चकार द्विजसत्तमः । जाते पुत्रे महाभागे सुव्रते देवनिर्मिते

जाते महाभागे सुव्रते देवनिर्मितप्रायपुत्रे, द्विजसत्तमो जातकर्मादिकं सर्वं संस्कारकर्म चकार।

Verse 47

तस्य गेहे महालक्ष्मीर्धनधान्यसमाकुला । गजाश्वमहिषी गावः कांचनं रत्नमेव च

तस्य गेहे महालक्ष्मीर्धनधान्यसमाकुला; गजाश्वमहिषीगावः काञ्चनं रत्नमेव च बहु।

Verse 48

यथा कुबेरभवनं शुशुभे धनसंचयैः । तत्सोमशर्मणो गेहं तथैव परिराजते

यथा कुबेरभवनं धनसञ्चयैः शुशुभे, तथा सोमशर्मणो गेहं तथैव परिराजते।

Verse 49

ध्यानपुण्यादिकं कर्म चका रद्विजसत्तमः । तीर्थयात्रां गतो विप्रो नानापुण्यसमाकुलः

ध्यानपुण्यादिकं कर्म चकार द्विजसत्तमः; तीर्थयात्रां गतो विप्रो नानापुण्यसमाकुलः।

Verse 50

अन्यानि यानि पुण्यानि दानानि द्विजसत्तमः । चकार तत्र मेधावी ज्ञानपुण्य समन्वितः

अन्यानि यानि पुण्यानि दानानि च द्विजसत्तमः; तत्र मेधावी ज्ञानपुण्यसमन्वितः चकार।

Verse 51

एवं साधयते धर्मं पालयेच्च पुनःपुनः । पुत्रस्य जातकर्मादि कर्माणि द्विजसत्तमः

एवं द्विजसत्तमो धर्मं साधयेत् पालयेच्च पुनःपुनः। पुत्रस्य जातकर्मादीनि संस्कारकर्माणि च विधिवत् कुर्यात्॥

Verse 52

विवाहं कारयामास हर्षेण महता किल । पुत्रस्य पुत्राः संजाताः सगुणा लक्षणान्विताः

स हर्षेण महता किल पुत्रस्य विवाहं कारयामास। अनन्तरं पुत्रपुत्राः संजाताः सगुणा लक्षणान्विताः॥

Verse 53

सत्यधर्मतपोपेता दानधर्मरताः सदा । स तेषां पुण्यकर्माणि सोमशर्मा चकार ह

सत्यधर्मतपोपेताः दानधर्मरताः सदा। तेषां पुण्यकर्माणि सोमशर्मा चकार ह॥

Verse 54

पौत्राणां तु महाभागस्तेषां सुखेन मोदते । सर्वं सौख्यं च संभुज्य जरारोगविवर्जितः

पौत्राणां तु महाभागस्तेषां सुखेन मोदते। सर्वं सौख्यं च संभुज्य जरारोगविवर्जितः॥

Verse 55

पंचविंशाब्दिको यद्वत्तद्वत्कायं तु तस्य हि । सूर्यतेजः प्रतीकाशः सोमशर्मा महामतिः

पञ्चविंशाब्दिको यद्वत् तद्वत्कायं तु तस्य हि। सूर्यतेजःप्रतीकाशः सोमशर्मा महामतिः॥

Verse 56

सा चापि शुशुभे देवी सुमना पुण्यमंगलैः । पुत्रपौत्रैर्महाभागा दानव्रतैश्च संयमैः

सा अपि देवी सुमना पुण्य-मङ्गलैः शुशुभे; पुत्र-पौत्रैः समन्विता महाभागा दान-व्रत- संयमैश्च विराजिता।

Verse 57

अतिभाति विशालाक्षी पुण्यैः पतिव्रतादिभिः । तारुण्येन समायुक्ता यथा षोडशवार्षिकी

विशालाक्षी अतिभाति पुण्यैः पतिव्रतादिभिः; तारुण्येन समायुक्ता षोडशवर्षीव दृश्यते।

Verse 58

मोदमानौ महात्मानौ दंपती चारुमंगलौ । हर्षेण च समायुक्तौ पुण्यात्मानौ महोदयौ

मोदमानौ महात्मानौ दम्पती चारुमङ्गलौ; हर्षेण समायुक्तौ पुण्यात्मानौ महोदयौ।

Verse 59

एवं तयोस्तु वृत्तांतं पुण्याचारसमन्वितम् । सुव्रतस्य प्रवक्ष्यामि व्रतचर्यां द्विजोत्तमाः

एवं तयोः वृत्तान्तं पुण्याचारसमन्वितम्; इदानीं सुव्रतस्य व्रतचर्यां प्रवक्ष्यामि, द्विजोत्तमाः।

Verse 60

यथा तेन समाराध्य नारायणमनामयम्

यथा तेन समाराध्य नारायणम् अनामयम्।