
Signs at the Death of Sinners and the Approach of Yama’s Messengers
सोमशर्मा सुमनां पृच्छति—पापिनां मरणकाले के के लक्षणा दृश्यन्ते इति। सुमना प्रत्युवाच—सिद्धात् श्रुतं यथावत् कथयिष्यामि; ततः पापिनः परिवेशः, आचारश्च हीनतां गच्छतः, भयङ्कराः भैरवाकाराः दण्डधारिणः प्राणिनः गर्जन्ति, यमदूताः बद्ध्वा ताडयन्ति च इति वर्ण्यते। चौर्यं, परदारगमनम्, परधनापहारः, दानप्रत्याहरणम्, अयोग्यदानग्रहणं च इत्यादीनि पापानि निर्दिश्यन्ते। तेषां पापानां मरणसमये कण्ठदेशं समारूढत्वात् श्वासरोधः, कण्ठघर्घरः, कम्पः, आर्तनादः, बान्धवान् आह्वानम्, मूर्च्छा, मोहश्च जायते; अन्ते पापी अधोगतिमार्गे नीयते, यमस्य दूतैः कर्षितः प्राप्यते च।
Verse 1
सोमशर्मोवाच । पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि यदि जानासि भामिनि
सोमशर्मोवाच । पापिनां मरणं भद्रे कीदृशैर्लक्षणैर्युतम् । तन्मे त्वं विस्तरेण ब्रूहि यदि जानासि भामिनि ॥
Verse 2
सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तस्मात्सिद्धाच्छ्रुतं मया । पापिनां मरणे कांत यादृशं लिंगमेव च
सुमनोवाच । श्रूयतां कान्ते वक्ष्यामि तस्मात्सिद्धात् श्रुतं मया । पापिनां मरणे यल्लिङ्गं तदपि कथयामि ॥
Verse 3
महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्तां भूमिं पापसमन्विताम्
महापातकिनां चैव स्थानं चेष्टां वदाम्यहम् । विण्मूत्रामेध्यसंयुक्ता भूमिः पापसमन्विता ॥
Verse 4
सतां प्राप्य सुदुष्टात्मा प्राणान्दुःखेन मुंचति । चांडालभूमिं संप्राप्य मरणं याति दुःस्थितः
सत्सङ्गमपि प्राप्य सुदुष्टात्मा दुःखेन प्राणान् मुञ्चति; चाण्डालभूमिं संप्राप्य दुःस्थितो मरणं याति।
Verse 5
गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः । कल्पपालगृहं गत्वा निधनायोपगच्छति
गर्दभाचरितां भूमिं वेश्यागेहं समाश्रितः; कल्पपालगृहं गत्वा स निधनायोपगच्छति।
Verse 6
अस्थिचर्मनखैः पूर्णमाश्रितं पापकिल्बिषैः । तां प्राप्य च स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्
अस्थिचर्मनखैः पूर्णं पापकिल्बिषसंश्रितम्; तां प्राप्य स दुष्टात्मा मृत्युं याति सुनिश्चितम्।
Verse 7
अन्यां पापसमाचारां प्राप्य मृत्युं स गच्छति । अथ चेष्टां प्रवक्ष्यामि दूतानां तु तमिच्छताम्
अन्यां पापसमाचारां प्राप्य स मृत्युं गच्छति; अथ दूतानां तमिच्छतां चेष्टां प्रवक्ष्यामि।
Verse 8
भैरवान्दारुणान्घोरानतिकृष्णान्महोदरान् । पिंगाक्षान्पीतनीलांश्च अतिश्वेतान्महोदरान्
भैरवान् दारुणान् घोरान् अतिकृष्णान् महोदरान्; पिङ्गाक्षान् पीतनिलांश्च, अतिश्वेतान् महोदरान्।
Verse 9
अत्युच्चान्विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान्करालांश्च सिंहास्यान्सर्पहस्तकान्
अत्युच्चान् विकरालांश्च शुष्कमांसवसोपमान् । रौद्रदंष्ट्रान् करालांश्च सिंहास्यान् सर्पहस्तकान् ददर्श सः ॥
Verse 10
सतान्दृष्ट्वा प्रकंपेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान्महारावान्महामते
तान् दृष्ट्वा सः प्रकम्पेत खिद्यते च मुहुर्मुहुः । शिवासंनादवद्घोरान् महारावान् महामते ॥
Verse 11
मुंचंति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे
मुंचन्ति दूतकाः सर्वे कर्णमूले तु तस्य हि । गले पाशैः प्रबद्ध्वा ते कटिं बद्ध्वा तथोदरे ॥
Verse 12
समाधृष्य निपात्यंते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम्
समाधृष्य निपात्यन्ते हाहेति वदते मुहुः । म्रियमाणस्य या चेष्टा तामेवं प्रवदाम्यहम् ॥
Verse 13
परद्रव्यापहरणं परभार्याविडंबनम् । ऋणं परस्य सर्वस्वं गृहीतं यत्तु पापिभिः
परद्रव्यापहरणं परभार्याविडम्बनम् । ऋणेन परसर्वस्वग्रहणं यच्च पापिभिः कृतम् ॥
Verse 14
पुनर्नैव प्रदत्तं हि लोभास्वादविमोहतः । अन्यदेवं महापापं कुप्रतिग्रहमेव च
पुनः प्रदत्तं वस्तु लोभास्वादविमोहात् न पुनर्देयम्। अन्यदेव महापापं कुप्रतिग्रह एव च॥
Verse 15
कंठमायांति ते सर्वे म्रियमाणस्य तस्य च । यानिकानि च पापानि पूर्वमेव कृतानि च
म्रियमाणस्य तस्य कण्ठे सर्वे कर्मसमुदयाः आयान्ति; यानि यानि पूर्वकृतानि पापानि च॥
Verse 16
आयांति कंठमूलं ते महापापस्य नान्यथा । दुःखमुत्पादयंत्येते कफबंधेन दारुणम्
ते महापापफलात् एव कण्ठमूलं यान्ति, नान्यथा। कफबन्धेन दारुणं दुःखम् एते जनयन्ति॥
Verse 17
पीडाभिर्दारुणाभिस्तु कंठो घुरघुरायते । रोदते कंपतेऽत्यर्थं मातरं पितरं पुनः
दारुणपीडाभिः कण्ठो घुरघुरायते। स रोदति, अत्यर्थं कम्पते, मातरं पितरं पुनःपुनः आह्वयति॥
Verse 18
स्मरते भ्रातरं तत्र भार्यां पुत्रान्पुनःपुनः । पुनर्विस्मरणं याति महापापेन मोहितः
तत्र स भ्रातरं भार्यां पुत्रांश्च पुनःपुनः स्मरति। महापापमोहितः पुनः विस्मरणं याति॥
Verse 19
तस्य प्राणान गच्छंति बहुपीडासमाकुलाः । पतते कंपते चैव मूर्च्छते च पुनःपुनः
तस्य प्राणाः क्षीयन्ते बहुपीडाभिराकुलाः। स पतति कम्पते चैव मूर्च्छते च पुनःपुनः॥
Verse 20
एवं पीडासमायुक्तो दुःखं भुंक्तेति मोहितः । तस्य प्राणाः सुदुःखेन महाकष्टैः प्रचालिताः
एवं पीडासमायुक्तो दुःखं भुङ्क्ते विमोहितः। तस्य प्राणाः सुदुःखेन महाकष्टैः प्रचालिताः॥
Verse 21
अपानमार्गमाश्रित्य शृणु कांत प्रयांति ते । एवं प्राणी महामुग्धो लोभमोहसमन्वितः
अपानमार्गमाश्रित्य शृणु कान्त प्रयान्ति ते। एवं प्राणी महामूढो लोभमोहसमन्वितः॥
Verse 22
नीयते यमदूतैस्तु तस्य दुःखं वदाम्यहम्
नीयते यमदूतैस्तु तस्य दुःखं वदाम्यहम्।