Adhyaya 118

Verse 1

कपिंजल उवाच । गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले

कपिंजल उवाच—गङ्गामुखे पुरा तात रोदमानां वराङ्गनाम् । नेत्राभ्यामश्रुबिन्दूनि पतन्ति च महाजले ॥

Verse 2

गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च

गङ्गामध्ये निमज्जन्ति भवन्ति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगन्धानि महान्ति च ॥

Verse 3

तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः

तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतन्ति च । गङ्गोदके महाभाग निर्मलाऽश्रुबिन्दवः ॥

Verse 4

अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः

अस्थिचर्ममात्रावशिष्टोऽपि पुनर्जटाचीरधरः सन् सः सौगन्ध्ययुक्तानि पद्मानि विचिनोति।

Verse 5

हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते

हेमवर्णानि दिव्यानि द्रव्याणि नीत्वा शिवं विधिवत् समर्चयेत्। सा का नारी, स वा कः पुमान्—तन्मे ब्रूहि महामते।

Verse 6

अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव

शिवं समर्च्याथ कस्मात् पश्चात् प्रदेवसि, देवि? एतत् सर्वं मे ब्रूहि—यदि खलु अहं तव वल्लभः।

Verse 7

कुंजल उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः

कुञ्जल उवाच—शृणु वत्स, प्रवक्ष्यामि देवनिर्मितं वृत्तान्तम्। सर्वपापघ्नं महात्मनो विष्णोश्चरित्रं च।

Verse 8

योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः

योऽसौ महावीर्यो हुण्डो नहुषेण रणे हतः। तस्य विख्यातः पुत्रो विहुण्डो तप आस्थितः।

Verse 9

निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा

निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयोः पुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा ॥

Verse 10

तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च

सक्रोधाद् तपस्तपतिर्देवान् हन्तुं समुद्यतः । तस्य दुष्टस्य पौरुषं तपसा वर्धितं बभौ ॥

Verse 11

जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः

जानन्ति देवताः सर्वा दुःसहं समराङ्गणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हन्तुमुद्यतः ॥

Verse 12

पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः

पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान् सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकण्टकः ॥

Verse 13

उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः

उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः ॥

Verse 14

शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्

शरणं जग्मुर्देवाः देवदेवस्य विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥

Verse 15

ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच । वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः

ऊचुश्च—पाहि नो नित्यं विहुण्डस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच—वर्धन्तु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः ॥

Verse 16

विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः

विहुण्डं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकण्टकम् । एवमाभाष्य तान्देवान् मायां कृत्वा जनार्दनः ॥

Verse 17

स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्

स्वयमेव स्थितस्तत्र नन्दने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम् ॥

Verse 18

विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी

विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी ॥

Verse 19

विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच । स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह

विहुण्डस्य वधार्थाय सा रूपलावण्यशालिनी प्रस्थितवती। कुञ्जल उवाच—स तु देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम।

Verse 20

नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः

ततो नन्दनान्ते दितिजेश्वरो मायामपश्यत्। तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतान्तरः।

Verse 21

आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्

आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम्। तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्।

Verse 22

लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि

लुब्धो विहुण्डः पापात्मा तामुवाच वराङ्गनाम्—कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि।

Verse 23

संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्

सङ्गमं देहि मे भद्रे रक्ष रक्ष वरानने। सङ्गमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि साम्प्रतम्।

Verse 24

तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच । मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव

तत्ते ददामि महाभाग दुर्लभं देवदानवैः। मायोवाच—यदि मामेव भोक्तुमिच्छसि, तर्हि मे दायं देहि दानव॥

Verse 25

सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः

सप्तकोटिमितैः पुष्पैः पूजय शंकरं प्रभुम्। कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगन्धैर्देवदुर्लभैः॥

Verse 26

तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे

तेषां पुष्पकृतां मालां मम कण्ठे तु दानव। आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे॥

Verse 27

तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच । एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्

तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः। विहुण्ड उवाच—एवं देवि करिष्यामि, वरं दद्मि प्रयाचितम्॥

Verse 28

वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्

वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः। बभ्राम मन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्॥

Verse 29

कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः

स स्वयमेव यत्रतत्र गत्वा ‘कामोदक’ इति ख्यातं स्थानं पप्रच्छ। तदा महाजनाः एवमवदन्— ‘कामोद’ इति नाम्ना द्रुमो नास्ति।’

Verse 30

पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः

स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः पृच्छमानः, भार्गवं गत्वा भक्त्या कन्धरं नमयित्वा पप्रच्छ।

Verse 31

कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच । कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव

‘कामोदकं द्रुमं ब्रूहि, कान्तं पुष्पसमन्वितम्’ इति। शुक्र उवाच— ‘दानव! कामोद इति पादपो नास्ति; कामोदा नाम अप्सरा एव अस्ति।’

Verse 32

यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि

यदा सा प्रसङ्गेन प्रहर्षिता हसति, तदा दैत्य! तस्याः हासात् एव सुगन्धीनि वराण्यपि जज्ञिरे।

Verse 33

सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च

एतानि दिव्यानि सुमानि कामोदायाः न संशयः कामोत्पादकानि। हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च।

Verse 34

तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः

तेनापि एकेन पुष्पेण यः शंकरं समर्चयति, तस्य इप्सितं महाकामं शंकरः संपूरयति।

Verse 35

अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च

अस्याः रोदनात् दैत्याः प्रभवन्ति, न संशयः; तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महान्ति च जायन्ते।

Verse 36

सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्

सौरभेण विना, हे दैत्य, तेषां स्पर्शं न कारयेत्; इति शुक्रस्य भाषितं वाक्यं तेन एवम् आकर्णितम्।

Verse 37

उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच । गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने

सा उवाच—‘कुत्रास्ति कामोदा, भृगुनन्दन?’ शुक्र उवाच—‘गङ्गाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने।’

Verse 38

कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता

तत्र विश्वकर्मणा कामोदाख्यं पुरं निर्मितम्; कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैः अलङ्कृता।

Verse 39

तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः

तथा चाभरणैर्विभ्राजते, सर्वदेवैः सुपूजिता। अतस्त्वया तत्रैव गन्तव्यं; तत्र वराप्सरसः सम्यक् पूजनीयाः॥

Verse 40

उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति

उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय, हे दानव। इत्युक्त्वा योगीन्द्र, सः शुक्रो दानवं प्रति संबभाषे॥

Verse 41

विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्

विरराम महातेजाः, स्वकार्याय उद्यतोऽभवत्॥