Adhyaya 106
The Lament of King Āyū and Indumatī: The Abduction/Loss of the Child and Karmic Reflection
अध्यायेऽस्मिन् आयोः राज्ञः स्वर्भानुदुहितुः इन्दुमत्याश्च पुत्रस्य सहसा नाशोऽपहरणं वा वर्ण्यते। इन्दुमती शोकविह्वला स्वकर्मविमर्शं करोति—पूर्वजन्मनि विश्वासभङ्गः, छलः, बालापराधो वा कृतः किमिति, तथा वैश्यदेवातिथिसत्कारः ब्राह्मणसंस्कृतहविर्दानं च किमुपेक्षितमिति पृच्छति। दत्तात्रेयेन पूर्वं दत्तो वरः—शीलवान् अजेयश्च पुत्रः—इति स्मरणात् संकटं तीव्रं भवति; सिद्धवरस्यापि विघ्नः कथं सम्भवेत् इति सा मूर्च्छां गच्छति। आयुः अपि विकलः रुदन् तपोदानादीनां फलप्रभावे संशयं करोति, दैवस्य दुर्निवारत्वं चिन्तयन्। उपसंहारेऽयं अध्यायः वेनवृत्तान्ते, गुरुतीर्थमाहात्म्ये, च्यवनकथायां, नहुषोपाख्याने च अन्तर्भावित इति निर्दिश्यते।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । आयुभार्या महाभागा स्वर्भानोस्तनया सुतम् । अपश्यंती सुबालं तं देवोपममनौपमम्
कुञ्जल उवाच। आयोर्भार्या महाभागा स्वर्भानोस्तनया सुतम्। अपश्यन्ती सुबालं तं देवोपममनौपमम्॥
Verse 2
हाहाकारं महत्कृत्वा रुरोद वरवर्णिनी । केन मे लक्षणोपेतो हृतो बालः सुलक्षणः
हाहाकारं महत्कृत्वा रुरोद वरवर्णिनी। केन मे लक्षणोपेतो हृतो बालः सुलक्षणः॥
Verse 3
तपसा दानयज्ञैश्च नियमैर्दुष्करैः सुतः । संप्राप्तो हि मया वत्स कष्टैश्च दारुणैः पुनः
तपसा दानयज्ञैश्च नियमैर्दुष्करैरपि । वत्स त्वां सुतमासाद्य कष्टैर्दारुणकैः पुनः पुनः ॥
Verse 4
दत्तात्रेयेण पुण्येन संतुष्टेन महात्मना । दत्तः पुत्रो हृतः केन रुरोद करुणान्विता
दत्तात्रेयेण पुण्येन संतुष्टेन महात्मना । दत्तः पुत्रः कथं केन हृत इत्यश्रु रुरोद सा ॥
Verse 5
हा पुत्र वत्स मे तात हा बालगुणमंदिर । क्वासि केनापनीतोसि मम शब्दः प्रदीयताम्
हा पुत्र वत्स मे तात हा बालगुणमन्दिर । क्वासि केनापनीतोऽसि मम शब्दः प्रदीयताम् ॥
Verse 6
सोमवंशस्य सर्वस्य भूषणोसि न संशयः । केन त्वमपनीतोसि मम प्राणैः समन्वितः
सोमवंशस्य सर्वस्य भूषणोऽसि न संशयः । केन त्वमपनीतोऽसि मम प्राणैः समन्वितः ॥
Verse 7
राजसुलक्षणैर्दिव्यैः संपूर्णः कमलेक्षणः । केनाद्यापहृतो वत्सः किं करोमि क्व याम्यहम्
राजसुलक्षणैर्दिव्यैः संपूर्णः कमलेक्षणः । अद्य केनापहृतो वत्सः किं करोमि क्व याम्यहम् ॥
Verse 8
स्फुटं जानाम्यहं कर्म ह्यन्यजन्मनि यत्कृतम् । न्यासनाशः कृतः कस्य तस्मात्पुत्रो हृतो मम
स्फुटं जानाम्यहं कर्म यदन्यजन्मनि मया कृतम्। कस्य न्यासो मया नष्टः, तस्मात् मम पुत्रो हृतः॥
Verse 9
किं वा छलं कृतं कस्य पूर्वजन्मनि पापया । कर्मणस्तस्य वै दुःखमनुभुंजामि नान्यथा
किं वा छलं मया कस्य पूर्वजन्मनि पापया कृतम्। तस्य कर्मण एव दुःखमनुभुञ्जे, नान्यथा॥
Verse 10
रत्नापहारिणी जाता पुत्ररत्नं हृतं मम । तस्माद्दैवेन मे दिव्य अनौपम्य गुणाकरः
रत्नापहारिणी जाता, मम पुत्ररत्नं हृतम्। तस्माद्दैवेन मे दिव्योऽयमनौपम्यगुणाकरः॥
Verse 11
किं वा वितर्कितो विप्रः कर्मणस्तस्य वै फलम् । प्राप्तं मया न संदेहः पुत्रशोकान्वितं भृशम्
किं वा वितर्कितेन विप्र, तस्य कर्मण एव फलम्। मया प्राप्तं न सन्देहः, पुत्रशोकान्वितं भृशम्॥
Verse 12
किं वा शिशुविरोधश्च कृतो जन्मांतरे मया । तस्य पापस्य भुंजामि कर्मणः फलमीदृशम्
किं वा शिशुविरोधोऽपि मया जन्मान्तरे कृतः। तस्य पापस्य भुञ्जेऽहं कर्मणः फलमीदृशम्॥
Verse 13
याचमानस्य चैवाग्रे वैश्वदेवस्य कर्मणः । किं वापि नार्पितं चान्नं व्याहृतीभिर्हुतं द्विजैः
वैश्वदेवकर्मणि द्वाराग्रे याचमान उपस्थिते सति किं नामान्नं न समर्पितम्? किं वा द्विजैर्व्याहृतिभिर्हुतं न संस्कृतम्?
Verse 14
एवं सुदेवमानाच्च स्वर्भानोस्तनया तदा । इंदुमती महाभाग शोकेन करुणाकुला
एवं सुदेवमानात् तदा स्वर्भानोस्तनया इन्दुमती महाभागा; शोकेन करुणाकुला बभूव।
Verse 15
पतिता मूर्च्छिता शोकाद्विह्वलत्वं गता सती । निःश्वासान्मुंचमाना सा वत्सहीना यथा हि गौः
शोकाद्विह्वला सती पतिता मूर्च्छिता च; निःश्वासान् मुञ्चमाना सा वत्सहीना गौः इव।
Verse 16
आयू राजा स शोकेन दुःखेन महतान्वितः । बालं श्रुत्वा हृतं तं तु धैर्यं तत्याज पार्थिवः
आयूराजा महता शोकेन दुःखेन चाभिभूतः; बालं हृतं श्रुत्वा पार्थिवो धैर्यं तत्याज।
Verse 17
तपसश्च फलं नास्ति नास्ति दानस्य वै फलम् । यस्मादेवं हृतः पुत्रस्तस्मान्नास्ति न संशयः
तपसः फलं नास्ति, दानस्यापि वै फलं नास्ति; यतोऽयं मे पुत्र एवम् हृतः, तस्मान्नास्ति न संशयः।
Verse 18
दत्तात्रेयः प्रसादेन वरं मे दत्तवान्पुरा । अजेयं च जयोपेतं पुत्रं सर्वगुणान्वितम्
दत्तात्रेयप्रसादेन पुरा मे वर उत्तमः प्रदत्तः—अजेयः जयोपेतः सर्वगुणसमन्वितश्च पुत्रः।
Verse 19
तस्य वरप्रदानस्य कथं विघ्नो ह्यजायत । इति चिंतापरो राजा दुःखितः प्रारुदद्भृशम्
तस्य वरप्रदानस्य कथं विघ्नो ह्यजायत—इति चिन्तापरः राजा दुःखितो भृशं प्रारुदत्।
Verse 106
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्याने षडधिकशततमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्याने षडधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।