Adhyaya 104
Indumatī’s Auspicious Dream and the Prophecy of a Viṣṇu-Portioned Son
दत्तात्रेयमहर्षेः शुभप्रस्थानानन्तरं राजा आयुः स्वनगरं प्रत्यागत्य इन्दुमत्याः समृद्धं गृहं प्रविशति। दत्तात्रेयवाक्यप्रसादलब्धं फलं भुक्त्वा सा गर्भं धारयति। ततः सा अद्भुतं स्वप्नं पश्यति—श्वेतवस्त्रभूषितः तेजोमयः चतुर्भुजः विष्णुसदृशः शङ्खगदाचक्रखड्गधारी तां स्नापयित्वा अलङ्कारैः पूजयति, हस्ते च पद्मं स्थापयित्वा अन्तर्धीयते। इन्दुमती स्वप्नवृत्तान्तं आयवे निवेदयति। स च स्वगुरुं शौनकं पृच्छति। शौनकः दत्तात्रेयदत्तवरस्यैव फलमिति स्वप्नं व्याचष्टे, विष्ण्वंशसमन्वितं पुत्रं भविष्यतीति भविष्यद्वाणीं करोति—इन्द्रोपेन्द्रसमपराक्रमः, धर्मसंस्थापकः, सोमवंशवर्धकः, वेदधनुर्विद्यापारगश्च।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । गते तस्मिन्महाभागे दत्तात्रेये महामुनौ । आजगाम महाराज आयुश्च स्वपुरं प्रति
कुञ्जल उवाच। गते तस्मिन्महाभागे दत्तात्रेये महामुनौ। आजगाम महाराज आयुश्च स्वपुरं प्रति॥
Verse 2
इंदुमत्या गृहं हृष्टः प्रविवेश श्रियान्वितम् । सर्वकामसमृद्धार्थमिंद्रस्य सदनोपमम्
इन्दुमत्या गृहं हृष्टः प्रविवेश श्रियान्वितम्। सर्वकामसमृद्धार्थमिन्द्रस्य सदनोपमम्॥
Verse 3
राज्यं चक्रे स मेधावी यथा स्वर्गे पुरंदरः । स्वर्भानुसुतया सार्द्धमिंदुमत्या द्विजोत्तम
स मेधावी द्विजोत्तमः स्वर्भानुसुतया इन्दुमत्या सह स्वर्गे पुरन्दर इव राज्यं चक्रे।
Verse 4
सा च इंदुमती राज्ञी गर्भमाप फलाशनात् । दत्तात्रेयस्य वचनाद्दिव्यतेजः समन्वितम्
सा इन्दुमती राज्ञी फलाशनात् गर्भमाप; दत्तात्रेयवचनात् दिव्यतेजःसमन्वितम्।
Verse 5
इंदुमत्या महाभाग स्वप्नं दृष्टमनुत्तमम् । रात्रौ दिवान्वितं तात बहुमंगलदायकम्
महाभाग! इन्दुमत्या रात्रौ दिवान्वितं बहुमङ्गलदायकं तात, अनुत्तमं स्वप्नं दृष्टम्।
Verse 6
गृहांतरे विशंतं च पुरुषं सूर्यसन्निभम् । मुक्तामालान्वितं विप्रं श्वेतवस्त्रेणशोभितम्
गृहान्तरे विशन्तं सूर्यसन्निभं पुरुषं दृष्टम्; मुक्तामालान्वितं विप्रं श्वेतवस्त्रैः शोभितम्।
Verse 7
श्वेतपुष्पकृतामाला तस्य कंठे विराजते । सर्वाभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः
श्वेतपुष्पकृतमाला तस्य कण्ठे विराजते; सर्वाभरणशोभाङ्गो दिव्यगन्धानुलेपनः।
Verse 8
चतुर्भुजः शंखपाणिर्गदाचक्रासिधारकः । छत्रेण ध्रियमाणेन चंद्रबिंबानुकारिणा
चतुर्भुजोऽसौ शङ्खपाणिर्गदाचक्रासिधारकः । ध्रियमाणेन छत्रेण चन्द्रबिम्बानुकारिणा छादितो बभौ ॥
Verse 9
शोभमानो महातेजा दिव्याभरणभूषितः । हारकंकणकेयूर नूपुराभ्यां विराजितः
शोभमानो महातेजा दिव्याभरणभूषितः । हारकङ्कणकेयूरनूपुरैर्विरराज सः ॥
Verse 10
चंद्रबिंबानुकाराभ्यां कुंडलाभ्यां विराजितः । एवंविधो महाप्राज्ञो नरः कश्चित्समागतः
चन्द्रबिम्बानुकाराभ्यां कुण्डलाभ्यां विराजितः । एवंविधो महाप्राज्ञो नरः कश्चित्समागतः ॥
Verse 11
इंदुमतीं समाहूय स्नापिता पयसा तदा । शंखेन क्षीरपूर्णेन शशिवर्णेन भामिनी
इन्दुमतीं समाहूय स्नापिता पयसा तदा । क्षीरपूर्णेन शङ्खेन शशिवर्णेन भामिनी ॥
Verse 12
रत्नकांचनबद्धेन संपूर्णेन पुनः पुनः । श्वेतं नागं सुरूपं च सहस्रशिरसं वरम्
रत्नकाञ्चनबद्धेन सम्पूर्णेन पुनः पुनः । श्वेतं नागं सुरूपं च सहस्रशिरसं वरम् ॥
Verse 13
महामणियुतं दीप्तं धामज्वालासमाकुलम् । क्षिप्तं तेन मुखप्रांते दत्तं मुक्ताफलं पुनः
महामणिभिरलङ्कृतं दीप्तं धामज्वालाभिराकुलम् । तेन मुखप्रान्ते क्षिप्तं पुनर्मुक्ताफलं दत्तम् ॥
Verse 14
कंठे तस्याः स देवेश इंदुमत्या महायशाः । पद्मं हस्ते ततो दत्वा स्वस्थानं प्रति जग्मिवान्
ततः स देवेशो महायशा इन्दुमत्याः कण्ठे तत् न्यधात् । पश्चात्तस्याः हस्ते पद्मं दत्त्वा स्वस्थानं प्रति जगाम ॥
Verse 15
एवंविधं महास्वप्नं तया दृष्टं सुतोत्तमम् । समाचष्ट महाभागा आयुं भूमिपतीश्वरम्
एवंविधं महास्वप्नं तया दृष्टं सुतोत्तमम् । सा महाभागा आयुं भूमिपतीश्वरं सम्यक् समाचष्ट ॥
Verse 16
समाकर्ण्य महाराजश्चिंतयामास वै पुनः । समाहूय गुरुं पश्चात्कथितं स्वप्नमुत्तमम्
तच्छ्रुत्वा महाराजश्चिन्तयामास वै पुनः । पश्चाद्गुरुमाहूय स्वप्नमुत्तमं सम्यक् कथितवान् ॥
Verse 17
शौनकं सुमहाभागं सर्वज्ञं ज्ञानिनां वरम् । राजोवाच । अद्य रात्रौ महाभाग मम पत्न्या द्विजोत्तम
शौनकं सुमहाभागं सर्वज्ञं ज्ञानिनां वरम् । राजोवाच—अद्य रात्रौ महाभाग मम पत्न्या द्विजोत्तम… ॥
Verse 18
विप्रो गेहं विशन्दृष्टः किमिदं स्वप्नकारणम् । शौनक उवाच । वरो दत्तस्तु ते पूर्वं दत्तात्रेयेण धीमता
विप्रस्य गेहं तथा विकृतं दृष्ट्वा स विस्मितोऽभवत्—“किमिदं स्वप्नवत् दृश्यते, कस्य कारणात्?” इति। शौनक उवाच—“पूर्वं धीमता दत्तात्रेयेण तुभ्यं वरः प्रदत्तः।”
Verse 19
आदिष्टं च फलं राज्ञां सुगुणं सुतहेतवे । तत्फलं किं कृतं राजन्कस्मै त्वया निवेदितम्
राज्ञां सुतहेतवे यत् सुगुणं फलम् आदिष्टं, तत् फलं किं त्वया कृतम्, राजन्? कस्मै तद् निवेदितम्?
Verse 20
सुभार्यायै मया दत्तमिति राज्ञोदितं वचः । श्रुत्वोवाच महाप्राज्ञः शौनको द्विजसत्तमः
“सुभार्यायै मया दत्तम्” इति राज्ञा उक्तं वचः श्रुत्वा, महाप्राज्ञः शौनको द्विजसत्तमः प्रत्युवाच।
Verse 21
दत्तात्रेयप्रसादेन तव गेहे सुतोत्तमः । वैष्णवांशेन संयुक्तो भविष्यति न संशयः
दत्तात्रेयप्रसादेन तव गेहे सुतोत्तमो भविष्यति; वैष्णवांशेन संयुक्तो न संशयः।
Verse 22
स्वप्नस्य कारणं राजन्नेतत्ते कथितं मया । इंद्रोपेंद्र समः पुत्रो दिव्यवीर्यो भविष्यति
स्वप्नस्य कारणं राजन् एतत् ते मया कथितम्। तव पुत्र इन्द्रोपेन्द्रसमो दिव्यवीर्यो भविष्यति।
Verse 23
पुत्रस्ते सर्वधर्मात्मा सोमवंशस्य वर्द्धनः । धनुर्वेदे च वेदे च सगुणोसौ भविष्यति
तव पुत्रः सर्वधर्मात्मा सोमवंशस्य वर्धनः। धनुर्वेदे च वेदे च सगुणः स भविष्यति॥
Verse 24
एवमुक्त्वा स राजानं शौनको गतवान्गृहम् । हर्षेण महताविष्टो राजाभूत्प्रियया सह
एवमुक्त्वा स राजानं शौनको गतवान्गृहम्। हर्षेण महताविष्टो राजा अभूत्प्रियया सह॥
Verse 104
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुरधिकशततमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुरधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः॥