Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

हरेः प्रबोधमाधत्ते तेनैषा बोधिनी स्मृता । सकृच्चोपोषितां चेमां निद्राच्छेदकरीं हरेः ॥ ३८ ॥

hareḥ prabodhamādhatte tenaiṣā bodhinī smṛtā | sakṛccopoṣitāṃ cemāṃ nidrācchedakarīṃ hareḥ || 38 ||

हरेः प्रबोधनं यत् करोति तेनैषा ‘बोधिनी’ इति स्मृता। सकृदेवोपोषिता सा हरेर्योगनिद्राच्छेदकारिणी भवति॥

हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
प्रबोधम्awakening
प्रबोधम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रबोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
आधत्तेbrings about / causes
आधत्ते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootआ-धा (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तेनby that; therefore
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
एषाthis (f.)
एषा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
बोधिनीBodhinī (the awakening day)
बोधिनी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootबोधिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृताis called / is remembered as
स्मृता:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सकृत्once
सकृत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
उपोषिताम्fasted (observed as a fast)
उपोषिताम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootउप-वास (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘उपोषित’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
इमाम्this (f., acc.)
इमाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
निद्रा-च्छेद-करीम्sleep-destroying
निद्रा-च्छेद-करीम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + छेद (प्रातिपदिक) + करिन्/करी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः अर्थः: ‘निद्रायाः छेदं करोति’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हरेःof Hari
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

Sage Nārada (teaching within the Uttara-Bhāga vrata–tīrtha discourse)

Vrata: Bodhinī (Prabodhinī) Ekādaśī

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

It identifies Bodhinī Ekādaśī as the sacred observance that ‘awakens Hari’, symbolizing the reactivation of divine grace and devotional momentum after the period associated with Viṣṇu’s yogic rest.

It teaches that a single sincere act of devotion—fasting on this Ekādaśī—has transformative power, aligning the devotee with Hari and invoking the Lord’s awakened, responsive presence.

The verse highlights kalpa/ācāra-style ritual discipline (vrata-upavāsa): observing Ekādaśī fasting as a regulated practice tied to sacred time (tithi-based observance).