The Exposition of the Index (Anukramaṇī) of the Śrīmad Bhāgavata

Verse 1

ब्रह्मोवाच । मरीचे श्रृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् । श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ॥ १ ॥

ब्रह्मोवाच—मरीचे शृणु, वेदव्यासकृतं वक्ष्यामि; श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम्॥

Verse 2

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् । सुरपादपरूपोऽयं स्कंधैर्द्वादशभिर्युतः ॥ २ ॥

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम्। सुरपादपरूपोऽयं स्कन्धैर्द्वादशभिर्युतः॥

Verse 3

भगवानेव विप्रेंद्र विश्वरूपीसमीरितः । तत्र तु प्रथमस्कंधे सूतर्षीणां समागमे ॥ ३ ॥

हे विप्रेन्द्र, तत्र प्रथमस्कन्धे सूतर्षीणां समागमे विश्वरूपेण स्तूयमानो भगवान् एव निरूपितः ॥

Verse 4

व्यासस्य चरितं पुण्यं पांडवानां तथैव च । परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम् ॥ ४ ॥

व्यासस्य पुण्यचरितं पाण्डवानां तथैव च । परीक्षितोपाख्यानं चेति एतदिदं सम्यक् समुदाहृतम् ॥

Verse 5

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् । ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम् ॥ ५ ॥

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणं, ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतं निरूप्यते ॥

Verse 6

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः । द्वितीयोऽयं समुदितः स्कंधो व्यासेन धीमता ॥ ६ ॥

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः । एवं द्वितीयः स्कन्धो धीमता व्यासेन समुदितः ॥

Verse 7

चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः । सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः ॥ ७ ॥

अथ विदुरचरितं मैत्रेयेणास्य संगमः । पश्चात् सृष्टिप्रकरणं ब्रह्मणः परमात्मनः ॥

Verse 8

कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयोऽयमुदाहृतः । सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः ॥ ८ ॥

अत्र कापिलं सांख्यमपि निरूप्यते—एष तृतीयो विषय उदाहृतः। आदौ सत्यस्याश्चर्यचरितं, ततः ध्रुवस्य चरितं कथ्यते॥

Verse 9

पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् । इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कंध उत्तमः ॥ ९ ॥

ततः पृथोः पुण्यसमाख्यानं, अनन्तरं प्राचीनबर्हिषः। इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कन्ध उत्तमः॥

Verse 10

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् । ब्रह्मांडांतर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः ॥ १० ॥

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम्। ततः ब्रह्माण्डान्तर्गतानां लोकानां वर्णनं भवति॥

Verse 11

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पंचमो मतः । अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम् ॥ ११ ॥

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पञ्चमो मतः। अजामिलस्य चरितं, दक्षसृष्टिनिरूपणं च॥

Verse 12

वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् । षष्ठोऽयमुदितः स्कंधोव्यासेन परिपोषणे ॥ १२ ॥

ततः पश्चाद् वृत्राख्यानं, मरुतां जन्म पुण्यदम्। परिपोषणे षष्ठोऽयं स्कन्धो व्यासेनोदितः॥

Verse 13

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणम् । सप्तमो गदितो वत्स वासनाकर्मकीर्तने ॥ १३ ॥

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणं च वासनाकर्मकीर्तने, वत्स, सप्तमं खण्डं मया गदितम् ॥

Verse 14

गजेंद्रमोक्षणाख्यानं मन्वंतरनिरूपणे । समुद्रमथनं चैव बलिवैभवबंधनम् ॥ १४ ॥

मन्वन्तरनिरूपणे गजेन्द्रमोक्षणाख्यानं समुद्रमथनं च, तथा बलिवैभवबन्धनप्रसङ्गश्च समाविष्टः ॥

Verse 15

मत्स्याक्तारचरितमष्टमोऽयं प्रकीर्तितः । सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणम् ॥ १५ ॥

मत्स्याद्यवतारचरितं प्रकीर्तयन् अयं अष्टमः खण्डः; सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणं चात्रोक्तम् ॥

Verse 16

वंश्यानुचरिते प्रोक्तो नवमोऽयं महामते । कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिः ॥ १६ ॥

वंश्यानुचरिते नवमोऽयं विषयः प्रोक्तः, महामते—कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिश्च ॥

Verse 17

कैशोरं मथुरास्थानं यौवनं द्वारकास्थितिः । भूभारहरणं चात्र निरोधे दशमः स्मृतः ॥ १७ ॥

कैशोरे मथुरास्थानं यौवने द्वारकास्थितिः; भूभारहरणं चात्र, निरोधे दशमः स्मृतः ॥

Verse 18

नारदेन तु संवादो वसुदेवस्य कीर्तितः । यदोश्च दत्तात्रेयेण श्रीकृष्णोनोद्धवस्य च ॥ १८ ॥

नारदेन वसुदेवस्य संवादः कीर्तितः; दत्तात्रेयेणोपदिष्टो यदोः संवादश्च, तथा श्रीकृष्णोद्धवयोः संवादोऽपि वर्णितः ॥

Verse 19

यादवानां मिथोंतश्च मुक्तावेकादशः स्मृतः । भविष्यकलिनिर्द्देशो मोक्षो राज्ञः परीक्षितः ॥ १९ ॥

यादवानां परस्परविनाशः कथितः; एकादशः ‘मुक्तिः’ इति स्मृतः; भविष्यत्कलियुगनिर्देशश्च, राज्ञः परीक्षितो मोक्षश्च वर्णितः ॥

Verse 20

वेदशाखाप्रणयनं मार्कंडेयतपःक्रिया । सौरी विभूतिरुदिता सात्वती च ततः परम् ॥ २० ॥

वेदशाखानां प्रणयनं, मार्कण्डेयस्य तपःक्रिया, सूर्यस्य विभूतयश्चोदिताः; ततः परं सात्वती वैष्णवी सिद्धान्तो निरूपितः ॥

Verse 21

पुराणसंख्याकथनमाश्रये द्वादशो ह्ययम् । इत्येवं कथितं वत्स श्रीमद्भागवतं तव ॥ २१ ॥

पुराणसंख्यायाः कथनमधुना आश्रये—अयं द्वादशोऽध्यायः; एवं वत्स, तव श्रीमद्भागवतं मया कथितं यथावत् ॥

Verse 22

वक्तुः श्रोतुश्चोपदेष्टुरनुमोदितुरेव च । साहाय्यकर्तुर्गदितं भक्तिभुक्तिविमुक्तिदम् ॥ २२ ॥

वक्तुः श्रोतुः उपदेष्टुः अनुमोदितुः साहाय्यकर्तुश्च—एतेषां सर्वेषां कृते एषा कथा भक्तिं भुक्तिं विमुक्तिं च ददाति इति गदितम् ॥

Verse 23

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितम् । देयं भागवतायेदं द्विजायप्रीतिपूर्वकम् ॥ २३ ॥

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितं दानं भागवताय द्विजाय प्रीतिपूर्वकं देयम्।

Verse 24

संपूज्य वस्त्रहेमाद्यैर्भगवद्भक्तिमिच्छता । योऽप्यनुक्रमणीमेतां श्रावयेच्छृणुयात्तथा । स पुराणश्रवणजं प्राप्नोति फलमुत्तमम् ॥ २४ ॥

वस्त्रहेमादिभिः सम्यक् संपूज्य भगवद्भक्तिमिच्छता यः अनुक्रमणीमेतां श्रावयेत् शृणुयाद्वा, स पुराणश्रवणजं परमं फलं प्राप्नोति।

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे श्रीमद्भागवतानुक्रमणीनिरूपणं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः ॥ ९६ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे श्रीमद्भागवतानुक्रमणीनिरूपणं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः समाप्तः।