The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

सनातन उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्याः व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् ॥ १ ॥

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

वितानध्वजछत्राणि दत्त्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गन्धपुष्पकैः ॥ ४ ॥

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

राधाकृष्णचतुर्दश्यां निशागमे सोपवासः सन् सुपूर्णायां रात्रौ शिवाय शिवरूपिणे शुभाय समर्पयेत् ॥

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

एवं स्नात्वा धौताम्बरः सुधीः गन्धाद्युपचारैः बिल्वपत्रैश्च सर्वतः लिङ्गम् अभ्यर्चयेत् ॥

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

द्विजाग्र्याय मन्त्रं दत्त्वा परेऽहनि भुञ्जीत; एवं कृष्णासु सर्वासु, द्विजसत्तम, कर्तव्यम् ॥

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

धनसन्तानमिच्छता शिवव्रतं प्रकर्तव्यम्; राधाशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

शक्तोऽशक्तो वा उपवासविधानेन, अथवा एकभुक्; निशागमे दैत्यसूदनं नृसिंहं संपूज्येत् ॥

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

षोडशोपचारैः पञ्चामृतादिस्नानैश्च सम्यगर्चयित्वा, ततः एतेन मन्त्रेण देवं क्षमापयेत्, हे नारद।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

हेमप्रभापहाटककेशान्त! ज्वलत्पावकलोचन! वज्राधिकनखस्पर्श! दिव्यसिंह! ते नमोऽस्तु।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

एवं देवेशं सम्यक् संप्रार्थ्य व्रती स्थण्डिले शयीत; जितेन्द्रियः जितक्रोधः सर्वभोगविवर्जितः।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

एवं यो विप्रः विधिवद् उत्तमं व्रतमाचरति, स वर्षे वर्षे भुक्तभोगः सन् हरेः पदं लभते।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

मुनीश्वर! ॐकारेश्वरयात्रा नूनं कर्तव्या; तत्रार्चनं दुर्लभं, तद्दर्शनं च पापनाशनम्।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

किमत्र बहुनोक्तेन? पूजाध्यानजप एव मुख्यः। तद्भवति यत्फलं तदेवोक्तं—नृणां ज्ञानं मोक्षप्रदं भवति॥

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

अत्र लिङ्गव्रतं चापि कर्तव्यं पापनाशनम्। पञ्चामृतैः संस्नाप्य लिङ्गं कुंकुमैश्चालिप्य पूजयेत्॥

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

नैवेद्यैः फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः। एवं यः पूजयेत् पैष्टं लिङ्गं स सर्वार्थसिद्धिमाप्नुयात्॥

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः। ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पञ्चतपा रात्रौ जागरणं चरेत्॥

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम्। शुचौ शुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः सिद्धिमवाप्नुयात्॥

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

देशकालसमुद्भवैः पुष्पैः सम्यगर्पणेन सर्वसंपदः प्राप्नुयात्। नभसि मासि शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं विधीयते॥२०॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम। शताभिमन्त्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत्॥२१॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि। महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात्॥२२॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम्। कर्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम्॥२३॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनन्ताय निवेदयेत्। गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा॥२४॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

चतुर्दशग्रन्थियुतं सुशोभनं सूत्रं कृत्वा, ततः पुराणमुत्तार्य, सूत्रं जलाशये क्षिपेत्॥

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

नवीनं सूत्रं नारी वामभुजे, पुमान् दक्षभुजे निबध्नीयात्। ततः पिष्टपक्वं विपाच्य, दक्षिणासहितं प्रदद्यात्॥

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

स्वयं च तन्मितं भुञ्जीत, अन्येभ्यश्च तन्मितं दद्यात्। एवं व्रतोत्तमं कुर्यात्; द्विसप्तवर्षपर्यन्तं तत उद्यापनं कुर्यात् सुधीः॥

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

धान्यवर्णैः सर्वतोभद्रं मण्डलं प्रकल्प्य, सुशोभने देशे तत्र ताम्रजं कलशं न्यसेत्, मुने॥

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

तस्योपरि शुभां धैमीमनन्तप्रतिमां न्यसेत्। पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तां तत्र विधिना यजेत्॥

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

गणेशं मातृकाः खेटान् लोकपांश्च पृथक् पृथक् यजेत् । ततः हविष्येण होमं कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । गुरवे भक्त्या प्रदद्याद् द्विजान् चान्यान् चतुर्दश ॥

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनन्तव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

सोऽप्यनन्तप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे शृणु ॥

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

नरो वा यदि वा नारी रम्भामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद् गन्धपुष्पधान्याङ्कुरादिभिः ॥

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

दधिदूर्वाक्षतैर्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयुतैः । एवं मन्त्रेण संपूज्य ततः संप्रार्थयेद्व्रती ॥

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

अप्सरोमरकन्याभिर्नागकन्याभिरर्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

इति संप्रार्थ्य कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्याः शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । ईशकृष्णचतुर्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनां प्रेतानां चतुर्दश्यां क्रियाश्राद्धं एकोद्दिष्टविधानतः कर्तव्यम्।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

विप्रवर्गं यथाविधि मिष्टपक्वकैर्भोजयेत्; तर्पणं च कुर्यात्, गवां ग्रासं दद्यात्, श्वकाकयोश्च बलिं विन्यसेत्।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

आचम्य पश्चात् स्वयं बन्धुभिः सह भुञ्जीत; एवं यः श्राद्धं विप्र संपन्नदक्षिणं करोति, तस्य विधिः सम्यक् सिद्ध्यति।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

एवं पितॄन् समुद्धृत्य स देवलोकं सनातनं गच्छति; इषशुक्लचतुर्दश्यां, द्विजोत्तम, धर्मराजं प्राप्नोति।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

गन्धाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य तस्मै सौवर्णं भोज्यं गवां च दद्यात्; एवं दत्ते, नारद, धर्मराजो भुवि दातारं त्रायते।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

एवं यः धर्मप्रतिमादानमुत्तमं करोति, स इह लोके वरान् भोगान् भुक्त्वा धर्माज्ञया दिवं व्रजेत्।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ऊर्जमासस्य कृष्णचतुर्दश्यां प्रातःकाले तैलाभ्यङ्गं कृत्वा स्नात्वा धर्मं समर्चयेत्; तेन नरकभयात् अभयं लभेत्।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

प्रदोषकाले यमतुष्टये तैलदीपान् प्रज्वालयेत्; समाहितचित्तः चतुष्पथे गृहाद् बहिः ब्राह्मप्रदेशे वा।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

हेमलम्ब्याख्ये वत्सरे, श्रीमति कार्तिकमासि, शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां, अरुणाभ्युदयं प्रति।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

हे मुनीश्वर, स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मणिकर्णिकातीर्थे भस्मना त्रिपुण्ड्रं दधत्।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

स्वात्मानं स्वयमेवाभ्यर्च्य पाशुपतव्रतमाचरत् । ततः तस्मिन्नेव देशे लिङ्गे गन्धादिभिः सह महापूजां कुर्यात् ॥ ५० ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । नानापुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वाञ्छितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेन्द्रियः ॥ ५३ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुद्दिष्टं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

कर्बुरां घृतं च गृहीत्वैकत्र सम्यग् मेलयेत्। ततः कुशगुच्छेन प्रातः स्नात्वा देवतानां सन्तर्पणं विधिवत् कुर्यात्॥५५॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

ब्रह्मणान् सन्तोष्य ततः स्वयम् वाग्यतः भुञ्जीत। एतद् हि ब्रह्मकूर्चव्रतं सर्वपातकनाशनम्॥५६॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

बाल्ये कौमारे वार्द्धके वा यत् कृतं पापम्। ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत् क्षणादेव विनश्यति॥५७॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

अत्र पाषाणव्रतमपि प्रोक्तं, तच्छृणु नारद। सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम्॥५८॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

गन्धादिभिः गौरीं समर्च्य घृतपक्वं निवेदयेत्। व्रतमेतद् यथोक्तं चरित्वा, हे द्विजसत्तम, सिद्ध्यति॥५९॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

मार्गशीर्षमासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां पुरोक्तविधिना एकभुक्तो नरः ऐश्वर्यं सौख्यं सौभाग्यं रूपं च प्राप्नुयात्।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

निराहारः सन् वृषं स्वर्णं च सम्यक् प्रार्च्य द्विजातये दद्यात्। परेऽह्नि प्रातः उत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरं च पूजयेत्।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

कमलैः पुष्पैश्च गन्धमाल्यानुलेपनैः देवतां पूजयेत्। द्विजान् मिष्टान्नैः सम्भोज्य दक्षिणादिभिः सन्तोषयेत्।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

एतत् शिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्; कर्तॄणाम् उपदेष्टॄणां साह्यानाम् अनुमोदिनां च फलप्रदम्।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

पौषमासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम्। ‘अत्र कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्यामि’ इति विचिन्त्य तत् समारभेत्।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

विप्र, अगाधजले स्नात्वा त्रिनेत्रं विरूपाक्षं शिवं यजेत्। गन्धमाल्यैर्नमस्कारैर्धूपदीपैश्चान्नसंपदा॥

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

तत् द्विजातये दत्त्वा दिवि देववत् प्रमोदते। माघकृष्णचतुर्दश्यां यमतर्पणमीरितम्॥

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा यमं संतर्पयेत्। द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये॥

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

तिलदर्भाम्बुभिः कार्यं तर्पणं द्विजभोजनम्। कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः॥

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

अन्त्यकृष्णचतुर्दश्यां द्विज शिवरात्रिव्रतं चरेत्। अत्र निर्जलं समुपोष्य दिवानक्तं प्रपूजयेत्॥

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

समाहितचित्तः स्वयंभुवादिकं लिङ्गं पार्थिवं वा समर्चयेत्। गन्धाद्युपचारैः साङ्बुबिल्वदलादिभिश्च॥

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

धूपैर्दीपैर्नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः। परेऽह्नि ततः संपूज्य पुनरेवोपचारकैः॥

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

विप्रान् मिष्टान्नैः संभोज्य लब्धदक्षिणान् विसृजेत्। एवं व्रतं कृत्वा मर्त्यो महादेवप्रसादतः फलमाप्नुयात्॥

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः। अन्त्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः॥

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान् संभोजयेत् ततः। एवं व्रतं कृत्वा विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः॥

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

हे नारद, चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां उपवासं विधाय, इहामुत्र च वाञ्छितान् कामान् लभते॥

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

केदारोदकपानेन वाचिमेधयज्ञसमं पुण्यं भवति; उद्यापने तु सर्वव्रतानां सामान्यो विधिरुच्यते॥

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

अत्र चतुर्दश कुम्भान् सपूगाक्षतमोदकान् विन्यसेत्; सदक्षिणांशुकान् ताम्रान् मृन्मयान् वा नवान् अव्रणान्॥

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

तावन्त एव वशदण्डाः पवित्राण्यासनानि च; पात्राणि यज्ञसूत्राणि च तावत्येव हि कल्पयेत्॥

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

शेषं प्रागुक्तविधिना कुर्यात्, वित्ते शाठ्यं विवर्ज्य॥

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥१२३॥