Daśamī-vrata: Observances for the Bright Tenth Day Through the Twelve Months
अस्मिन्नध्याये सनातनः नारदं प्रति शुक्लदशमी-व्रतानि मासानुसारं निरूपयति। चैत्रे धर्मराजस्य (यमस्य) ऋतुगन्धोपहारैः पूजनं, उपवासः, ब्राह्मणभोजनं, निर्दिष्टदक्षिणा च—दिव्यबान्धव्यम् फलति। माधवे विष्णोः श्वेतसुगन्धिपुष्पैः पूजनं बहुप्रदक्षिणा च वैष्णवलोकप्राप्तये। ज्येष्ठे गङ्गावतरणं, दाशहरा-दशयोगस्य महिमा—नक्षत्र-वार-करण-योग-राशिसंयोगवर्णनं; स्नानात् हरिधामलाभः। आषाढे स्नान-जप-होम-दानैः स्वर्गफलम्; श्रावणे शिवपूजा उपवासदानयुक्ता; भाद्रपदे दशावतार-व्रते तर्पणं, दश सुवर्णावतारप्रतिमादानं। आश्विने विजयादशमी—गोमयचक्रवालं कृत्वा रामलक्ष्मणभरतशत्रुघ्नपूजा, गृहस्थसहभागः, जय-धनलाभः। कार्तिके सार्वभौमव्रते मध्यरात्रौ दिग्बलिः, अष्टदलमण्डलं, दिक्पालानन्तमन्त्रैः पापनाशः, ब्राह्मणपूजा च राज्यमेरितम्। अनन्तरं मार्गशीर्षे आरोग्यकव्रतम्, पौषे विश्वेदेवपूजा केशवस्य दशरूपैः, माघे देवाङ्गिरसपूजा, अन्ते चतुर्दशयमानां पूजनं तर्पणं सूर्य-अर्घ्यं च—समृद्धिं विष्णुलोकं च ददाति।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । अथ तेऽहं प्रवक्ष्यामि दशम्या वै व्रतानि च । यानि कृत्वा नरो भक्त्या धर्मराजप्रियो भवेत् ॥ १ ॥
सनातन उवाच। अथ तेऽहं प्रवक्ष्यामि दशम्याः व्रतानि च। यानि कृत्वा नरो भक्त्या धर्मराजप्रियो भवेत्॥१॥
Verse 2
चैत्रशुक्लदशम्यां तु धर्मराजं प्रपूजयेत् । तत्कालसंभवैः पुष्पैः फलैर्गंधादिभिस्तथा ॥ २ ॥
चैत्रशुक्लदशम्यां तु धर्मराजं प्रपूजयेत्। तत्कालसंभवैः पुष्पैः फलैर्गन्धादिभिस्तथा॥२॥
Verse 3
सोपवासो वैकभक्तो भोजयित्वा द्विजोत्तमान् । चतुर्द्दशततस्तेभ्यः शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ३ ॥
सोपवासो वैकभक्तो भोजयित्वा द्विजोत्तमान्। चतुर्दशशतं तेभ्यः शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम्॥३॥
Verse 4
एवं यः कुरुते विप्र धर्मराजप्रपूजनम् । स धर्मस्याज्ञयागच्छेद्देवैः साधर्म्यमच्युतः ॥ ४ ॥
एवं यो विप्र धर्मराजस्य भक्त्या प्रपूजनं करोति, स धर्मस्याज्ञया अच्युतः देवैः सह साधर्म्यं प्राप्नोति।
Verse 5
दशम्यां माधवे शुक्ले विष्णुमभ्यर्च्य मानवः । गंधाद्यैरुपचारैश्च श्वेतपुष्पैः सुगंधिभिः ॥ ५ ॥
माधवे मासि शुक्लपक्षे दशम्यां तिथौ मानवो विष्णुं समभ्यर्च्य गन्धाद्युपचारैः श्वेतैः सुगन्धिपुष्पैश्च पूजयेत्।
Verse 6
शतं प्रदक्षिणाः कृत्वा विप्रन्संभोज्य यत्नतः । लभते वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ६ ॥
शतं प्रदक्षिणाः कृत्वा विप्रान् यत्नतः सम्भोज्य, वैष्णवं लोकं लभते; अत्र विचारणा न कार्या।
Verse 7
ज्येष्ठे शुक्लदशम्यां तु जाह्नवी सरितां वरा । समायाता धरां स्वर्गात्तस्मात्सा पुण्यदा स्मृता ॥ ७ ॥
ज्येष्ठमासे शुक्लदशम्यां जाह्नवी सरितां वरा स्वर्गात् धरां समायाता; तस्मात् सा पुण्यदा स्मृता।
Verse 8
ज्येष्ठः शुक्लदलं हस्तो बुधश्च दशमीः तिथिः । गरानन्दव्यतीपाताः कन्येंदुवृषभास्कराः ॥ ८ ॥
ज्येष्ठे शुक्लदले ज्येष्ठा नक्षत्रं निर्दिश्यते; हस्तनक्षत्रं बुधवासरश्च, तिथिर्दशमी; करणं गरः, योगौ आनन्दव्यतीपातौ; कन्यायां चन्द्रः, वृषभे सूर्य इति।
Verse 9
दशयोगः समाख्यातो महापुण्यतमो द्विज । हरते दश पापानि तस्माद्दशहरः स्मृतः ॥ ९ ॥
द्विज! अयं ‘दशयोगः’ परमपुण्यतम इति समाख्यातः। स दश पापानि हरति; अत एव ‘दशहरः’ इति स्मृतः॥
Verse 10
अस्यां यो जाह्नवीं प्राप्य स्नाति संप्रीतमानसः । विधिना जाह्नवीतोये स याति हरिमन्दिरम् ॥ १० ॥
अस्यां यः जाह्नवीं प्राप्य विधिना जाह्नवीतोये संप्रीतमानसः स्नाति, स हरिमन्दिरं याति॥
Verse 11
आषाढशुक्लदशमी पुण्या मन्वादिकैः स्मृता । तस्यां स्नानं जपो दानं होमो वा स्वर्गतिप्रदाः ॥ ११ ॥
आषाढशुक्लदशमी मन्वादिभिः पुण्येति स्मृता। तस्यां स्नानं जपो दानं होमो वा स्वर्गतिं प्रयच्छति॥
Verse 12
श्रावणे शुक्लदशमी सर्वाशापरिपूर्तिदा । अस्यां शिवार्चनं शस्तं गन्धाद्यै रुपचारकैः ॥ १२ ॥
श्रावणे शुक्लदशमी सर्वाशापरिपूर्तिदा इति कथ्यते। अस्यां गन्धाद्युपचारैः शिवपूजनं प्रशस्यते॥
Verse 13
तत्रोपवासो नक्तं वा द्विजानां भोजनं जपः । हेम्नो दान च धेन्वादेः सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १३ ॥
तत्रोपवासो नक्तं वा द्विजानां भोजनं जपः। हेम्नो दानं च धेन्वादेः सर्वपापप्रणाशनम्॥
Verse 14
अथो नभस्यशुक्लायां दशम्यां द्विजसत्तम । व्रतं दशावताराख्यं तत्र स्नानं जलाशये ॥ १४ ॥
अथ नभस्यशुक्लपक्षस्य दशम्यां, हे द्विजसत्तम, ‘दशावतार’ इति विख्यातं व्रतं समारभेत; तस्मिन्नवसरे जलाशये स्नानं कुर्यात्॥
Verse 15
कृत्वा संध्यादिनियमं देवर्षिपितृतर्पणम् । ततो दशावताराणि समभ्यर्चेत्समाहितः ॥ १५ ॥
संध्यादिनियमं कृत्वा देवर्षिपितृतर्पणम्। ततः समाहितचित्तः दशावतारान् समभ्यर्चेत्॥
Verse 16
मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं त्रिविक्रमम् । रामं रामं च कृष्णं च बौद्धं कल्किनमेव च ॥ १६ ॥
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहस्त्रिविक्रमः। रामः परशुरामश्च रामो दाशरथिः तथा॥ कृष्णो बुद्धश्च कल्किश्च—एते विष्णोर्दशावताराः॥
Verse 17
दशमूर्तिस्तु सौवर्णीः पूजयित्वा विधानतः । दशभ्यो विप्रवर्येभ्यो दद्यात्सत्कृत्य नारद ॥ १७ ॥
दशमूर्तिः सुवर्णमयीर्विधानतः पूजयित्वा। ततः दशभ्यो विप्रवर्येभ्यः सत्कृत्य दद्यात्, हे नारद॥
Verse 18
उपवासं चैकभक्तं कृत्वा संभोज्य वाडवान् । विसृज्य पश्चाद्भुंजीत स्वयं स्वेष्टैः समाहितः ॥ १८ ॥
उपवासं चैकभक्तं च कृत्वा वाडवान् सम्यक् संभोज्य। तान् विसृज्य पश्चात् स्वयमेव स्वेष्टैः सह समाहितो भुञ्जीत॥
Verse 19
भक्त्या कृत्वा व्रतं त्वेतद्भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान् । विमानेन व्रजेदंते विष्णुलोकं सनातनम् ॥ १९ ॥
भक्त्या कृत्वा व्रतमेतत्, इह लोके भोगान् उत्तमान् भुक्त्वा, अन्ते विमानमारुह्य सनातनं विष्णुलोकं व्रजेत् ॥
Verse 20
आश्विने शुक्लदशमी विजया सा प्रकीर्तिता । चतुर्गोमयपिंडानि प्रातर्न्यस्य गृहांगणे ॥ २० ॥
आश्विनमासे शुक्लपक्षस्य दशमी ‘विजया’ इति प्रकीर्तिता; प्रातःकाले गृहाङ्गणे चतुर्गोमयपिण्डान् न्यसेत् ॥
Verse 21
चक्रवालस्वरूपेण तन्मध्ये रामलक्ष्मणौ । तथा भरतशत्रुघ्नौ पूजयेच्चतुरोऽपि हि ॥ २१ ॥
चक्रवालस्वरूपेण तान् विन्यस्य, तन्मध्ये रामलक्ष्मणौ स्थापयेत्; तथा भरतशत्रुघ्नौ च, चतुरोऽपि पूजयेत् ॥
Verse 22
सपिधानासु पात्रीषु गोमयीषु चतसृष्ट । किन्नं धान्यं सरौप्यं तु धृत्वा धौतांशुकावृतम् ॥ २२ ॥
सपिधानासु गोमयीषु चतसृषु पात्रीषु, धौतांशुकावृतं कृत्वा, किन्नं धान्यं सरौप्यं च निक्षिपेत् ॥
Verse 23
पितृमातृभ्रातृपुत्रजाया भृत्यसमन्वितम् । संपूज्यं गन्धपुष्पाद्यैर्नैवेद्यैश्च विधानतः ॥ २३ ॥
पितृमातृभ्रातृपुत्रजायाभृत्यसमन्वितः, गन्धपुष्पाद्यैः नैवेद्यैश्च विधानतः संपूर्णां पूजां समाचरेत् ॥
Verse 24
नमस्कृत्याथ भुंजीत द्विजान्संभोज्य पूजितान् । एवं कृत्वा विधानं तु नरो वर्षं सुरवान्वितः ॥ २४ ॥
नमस्कृत्वा ततः पश्चाद् द्विजान् सम्यक् सम्भोज्य पूजितान् । एवं विधानं कृत्वा तु नरो वर्षं सुरान्वितः ॥
Verse 25
धनधान्यसमृद्धश्च निश्चितं जायते द्विज । अथापाराह्णसमये नवम्यां संनिमंत्रिताम् ॥ २५ ॥
धनधान्यसमृद्धश्च निश्चयं जायते द्विज । अथापराह्णसमये नवम्यां संनिमन्त्रिताम् ॥
Verse 26
पूर्वदिक्षु शमीं विप्र गत्वा तन्मूलजां मृदम् । गृहीत्वा स्वगृहं प्राप्य गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ २६ ॥
पूर्वदिक्षु शमीं विप्र गत्वा तन्मूलजां मृदम् । गृहीत्वा स्वगृहं प्राप्य गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥
Verse 27
संपूज्य तां विधानेन सज्जीकृत्य स्वकं बलम् । निर्गत्य पूर्वद्वारेण ग्रामाद्ब्रहिरनाकुलः ॥ २७ ॥
संपूज्य तां विधानेन सज्जीकृत्य स्वकं बलम् । निर्गत्य पूर्वद्वारेण ग्रामाद् बहिरनाकुलः ॥
Verse 28
ततः शत्रुप्रतिकृतिं निर्मितां पत्रकादिभिः । मनसा कल्पितां वापि स्वर्णं पुंरवंशरेण वै ॥ २८ ॥
ततः शत्रुप्रतिकृतिं पत्रकादिभिर् निर्मिताम् । मनसा कल्पितां वापि स्वर्णं च दद्यात् पुरूरवोः सुत ॥
Verse 29
विध्येदिति भृशं प्रीतः प्राप्नुयात्स्वगृहं निशि । एवं कृतविधिर्वापि गच्छेद्वा शत्रुनिग्रहे ॥ २९ ॥
“विध्येदिति” इति भृशं प्रीतः सन् निशि स्वगृहं प्राप्नुयात्। एवं कृतविधिर्वापि शत्रुनिग्रहार्थं गच्छेत्॥
Verse 30
एषैवं दशमी विप्र विधिनाऽचरिता सदा । धनं जयं सुतान् गाश्च गजाश्वं वाप्यजाविकम् ॥ ३० ॥
एषा दशमी, विप्र, विधिनाऽचरिता सदा; धनं जयम् सुतान् गाश्च गजाश्वं चाजाविकं ददाति॥
Verse 31
दद्यादिह शरीरांते स्वर्गतिं चापि नारद । दशम्यां कार्तिके शुक्ले सार्वभौमव्रतं चरेत् ॥ ३१ ॥
कार्तिके शुक्लदशम्यां सार्वभौमव्रतं चरेत्, नारद। इह कृतं पुण्यं ददाति, शरीरान्ते च स्वर्गतिं प्रयच्छति॥
Verse 32
कृतोपवासो वैकाशी निशीथेऽपूपकादिभिः । दशदिक्षु बलिं दद्याद् गृहद्वापि पुराद्ब्रहिः ॥ ३२ ॥
कृतोपवासो जागरितो निशीथेऽपूपकादिभिः। दशदिक्षु बलिं दद्याद् गृहद्वारे वा पुराद्बहिः॥
Verse 33
मंडलेऽष्टदले क्लृप्ते गोविड्लिप्तधरातले । मन्त्रैरेभिर्द्विजश्रेष्ठ गणेशादिकृतार्चनः ॥ ३३ ॥
गोविड्लिप्तधरातले कृतमण्डलेऽष्टदले क्लृप्ते। एभिर्मन्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ गणेशादिकृतार्चनः कुर्यात्॥
Verse 34
यो मे पूर्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तमिंद्रो देवरा जोऽद्य नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३४ ॥
यो मे पूर्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा, तमिन्द्रो देवराजोऽद्य नाशयत्वखिलेष्टदः॥
Verse 35
यो मे वह्निगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तेजोराजोऽथ वह्निस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३५ ॥
यो मे वह्निगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा, तेजोराजोऽथ वह्निस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः॥
Verse 36
यो मे दक्षगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तं यमः प्रेतराजो वै नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३६ ॥
यो मे दक्षगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा, तं यमः प्रेतराजो वै नाशयत्वखिलेष्टदः॥
Verse 37
यो मे नैर्ऋतिगः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । रक्षोराजो नैर्ऋतिस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३७ ॥
यो मे नैर्ऋतिगः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा, रक्षोराजो नैर्ऋतिस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः॥
Verse 38
यो मे पश्चिमगः पाप्मा पापकेनेहकर्मणा । यादः पतिस्तं वरुणो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३८ ॥
यो मे पश्चिमगः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा, यादः पतिस्तं वरुणो नाशयत्वखिलेष्टदः॥
Verse 39
यो मे वायुगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । वायुस्तं मरुतां राजो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३९ ॥
यो मे वायुगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । वायुस्तं मरुतां राजो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥
Verse 40
यो मे सौम्यगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । सोमस्तमृक्षयक्षेशो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४० ॥
यो मे सौम्यगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । सोमस्तमृक्षयक्षेशो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥
Verse 41
यो म ईशगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ईशानो भूतनाथस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४१ ॥
यो म ईशगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ईशानो भूतनाथस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥
Verse 42
यो मं ऊर्द्ध्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ब्रह्मा प्रजापतीशस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४२ ॥
यो मं ऊर्द्ध्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ब्रह्मा प्रजापतीशस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥
Verse 43
यो मेऽधःसंस्थितः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । अनंतो नागराजस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४३ ॥
यो मेऽधःसंस्थितः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । अनंतो नागराजस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥
Verse 44
इत्येवं दिक्षु दशसु बलिं दत्वा समाहितः । क्षेत्रपालाय तद्बाह्ये क्षिपेद्बलिमतंद्रितः ॥ ४४ ॥
इत्येवं दशदिक्षु बलिं दत्त्वा समाहितमानसः। तद्बाह्ये क्षेत्रपालाय बलिं क्षिपेदतन्द्रितः॥
Verse 45
एवं कृतविधिः शेषं निशायां निनयेत्सुधीः । गीतैः सुमंगलप्रायैः स्तवपाठैर्जपादिभिः ॥ ४५ ॥
एवं कृतविधिः शेषं निशायां निनयेत्सुधीः। गीतैः सुमङ्गलप्रायैः स्तवपाठैर्जपादिभिः॥
Verse 46
प्रातः स्नात्वा समभ्यर्च्य लोकपालान् द्विजोत्तमान् । द्वादशाभ्यर्च्य संभोज्य शक्तितो दक्षिणां ददेत् ॥ ४६ ॥
प्रातः स्नात्वा समभ्यर्च्य लोकपालान् द्विजोत्तमान्। द्वादशाभ्यर्च्य संभोज्य शक्तितो दक्षिणां ददेत्॥
Verse 47
इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र भोगान्भुक्तैहिकाञ्छुभान् । युगं स्वर्गसुखं भुक्त्वा सार्वभौमो नृपो भवेत् ॥ ४७ ॥
इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र भोगान्भुङ्क्तेहिकाञ्शुभान्। युगं स्वर्गसुखं भुक्त्वा सार्वभौमो नृपो भवेत्॥
Verse 48
मार्गशुक्लदशम्यां तु चरेदारोग्यकं व्रतम् । गंधाद्यैरर्चयेद्विप्रान् दश तच्चरणोदकम् ॥ ४८ ॥
मार्गशीर्षशुक्लदशम्यां तु चरेदारोग्यकं व्रतम्। गन्धाद्यैरर्चयेद्विप्रान् दश तच्चरणोदकम्॥
Verse 49
पीत्वाऽथ दक्षिणां दत्वा विसूजेदेकभोजनं । एतत्कृत्वा व्रतं विप्र ह्यारोग्यं प्राप्य भूतले ॥ ४९ ॥
पीत्वा ततः दक्षिणां दत्त्वा एकभोजनं कृत्वा विधिं समापयेत्। एतद्व्रतं कृत्वा, हे विप्र, भूतले आरोग्यं प्राप्नोति॥
Verse 50
धर्मराजप्रसादेन मोदते दिवि देववत् । पौषे दशम्यां शुक्लायां विश्वेदेवान् समर्चयेत् ॥ ५० ॥
धर्मराजप्रसादेन दिवि देववत् मोदते। पौषमासे शुक्लदशम्यां विश्वेदेवान् समर्चयेत्॥
Verse 51
ऋतुं दक्षं वसून्सत्यं कालं कामं मुनिं गुरुम् । विप्रं रामं च दशधा केशवस्तान्समास्थितः ॥ ५१ ॥
ऋतुः दक्षो वसवः सत्यं कालः कामो मुनिर्गुरुः। विप्रो रामश्च—एतेषु दशधा केशवः समास्थितः॥
Verse 52
स्वापयित्वा दर्भमयानासनेषु च संस्थितान् । गंधैर्धूपैस्तथा दीपैर्नैवेद्यैश्चापि नारद ॥ ५२ ॥
दर्भमयानासनेषु संस्थितान् स्वापयित्वा, हे नारद, गन्धैर्धूपैस्तथा दीपैर्नैवेद्यैश्च समर्चयेत्॥
Verse 53
प्रत्येकं दक्षिणां दत्वा प्रणियत्य विसर्जयेत् । दक्षिणां तां द्विजाग्र्येभ्यो गुरवे वा समर्पयेत् ॥ ५३ ॥
प्रत्येकं दक्षिणां दत्त्वा विधिवत् प्रणीय विसर्जयेत्। सा दक्षिणा द्विजाग्र्येभ्यो गुरवे वा समर्पयेत्॥
Verse 54
एवं कृतविधि श्चैकभक्तो भोगी व्रती भवेत् । लोकद्वयस्य विप्रर्षे नात्र कार्या विचारणा ॥ ५४ ॥
एवं कृतविधिः सम्यक् एकभक्तो भोगी व्रती भवेत्। लोकद्वयस्य विप्रर्षे फलमाप्नोति; नात्र विचारणा॥
Verse 55
माघशुक्लदशम्यां तु सोपवासो जितेंद्रियः । देवांनगिरसो नाम दश सम्यक्समर्चयेत् ॥ ५५ ॥
माघशुक्लदशम्यां तु सोपवासो जितेन्द्रियः। देवान् अङ्गिरसो नाम दश सम्यक्समर्चयेत्॥
Verse 56
कृत्वा स्वर्णमयान्विप्र गंधाद्यैरुपचारकैः । आत्मा ह्यायुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च ॥ ५६ ॥
कृत्वा स्वर्णमयान् विप्र गन्धान्नाद्यैरुपचारकैः। आत्मैव ह्यायुर् मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च॥
Verse 57
बर्हिष्मांश्च गविष्ठश्च दत्तः सत्यश्च ते दश । दश विप्रान्भोजयित्वा मधुरान्नेन नारद ॥ ५७ ॥
बर्हिष्मांश्च गविष्ठश्च दत्तः सत्यश्च ते दश। दश विप्रान् भोजयित्वा मधुरान्नेन नारद॥
Verse 58
मूर्तीस्तेभ्यः प्रदद्यात्ताः स्वर्गलोकाप्तये क्रमात् । अंत्यशुक्लदशम्यां तु चतुर्दशं यमान्यजेत् ॥ ५८ ॥
मूर्तीस्तेभ्यः प्रदद्यात्ताः स्वर्गलोकाप्तये क्रमात्। अन्त्यशुक्लदशम्यां तु चतुर्दश यमान् यजेत्॥
Verse 59
यमश्च धर्मराजश्च मृत्युश्चैवांतकस्तथा । वैवस्वतश्च कालश्च सर्वभूतक्षयस्तथा ॥ ५९ ॥
स यम इति, धर्मराज इति, मृत्युश्चान्तकश्च; वैवस्वतः कालश्च, सर्वभूतक्षयकरश्चेति कथ्यते॥
Verse 60
औदुम्बरश्च दघ्नश्च द्वौ नीलपरमेष्ठिनौ । वृकोदरश्चचित्रश्च चित्रगुप्तश्चतुर्दश ॥ ६० ॥
औदुम्बर-दघ्नौ द्वौ नील-परमेष्ठिनौ इति प्रसिद्धौ; वृकोदरश्च चित्रश्च, तथा चित्रगुप्तः—एते चतुर्दश स्मृताः॥
Verse 61
गन्धाद्यैरुपचारैश्च समभ्यर्च्याथतर्पयेत् । तिलांबुमिश्रांजलिभिर्दर्भैः प्रत्येकशस्त्रिभिः ॥ ६१ ॥
गन्धानुलेपनाद्यैः उपचारैः सम्यगभ्यर्च्य, ततः तिलाम्बुमिश्राञ्जलिभिः दर्भैः सह प्रत्येकं त्रिवारं तर्पयेत्॥
Verse 62
ततश्च दद्यात्सूर्यार्घं ताम्रपात्रेण नारद । रक्तचंदनसंदनसंमिश्रतिलाक्षतयवांबुभिः ॥ ६२ ॥
ततः सूर्याय अर्घ्यं दद्यात्, नारद, ताम्रपात्रेण; रक्तचन्दन-गन्धचन्दन-तिल-অক্ষत-यवमिश्रिताम्भसा॥
Verse 63
एहि सूर्यसहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं भक्त्या मामनुकंपय ॥ ६३ ॥
एहि सूर्य सहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते। गृहाणार्घ्यं मया दत्तं भक्त्या, मामनुकम्पय॥
Verse 64
इति मंत्रेण दत्वाऽर्घ्यं विप्रान्भोज्य चतुर्द्दश । रौप्यां सुदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ६४ ॥
एवं मन्त्रेणार्घ्यं दत्त्वा चतुर्दश विप्रान् भोजयेत् । ततः रौप्यां सुदक्षिणां प्रदाय तान् ससम्मानं विसृज्य पश्चात् स्वयम् अश्नीयात् ॥
Verse 65
एवं कृतविधिर्विप्र धर्मराजप्रसादतः । भुक्त्वा भोगांश्च पुत्रार्थानैहिकान्देवदुर्लभान् ॥ ६५ ॥
एवं कृतविधिर्विप्रः धर्मराजप्रसादतः । ऐहिकान् देवदुर्लभान् पुत्रार्थान् च भोगांश्च भुक्तवान् ॥
Verse 66
विमानवरमास्थाय देहांते विष्णुलोकभाक् ॥ ६६ ॥
देहान्ते विमानवरमास्थाय स विष्णुलोकभाग् भवति ॥
Verse 67
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितदशमीव्रतनिरूपणं नामैकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११९ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितदशमीव्रतनिरूपणं नामैकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
Frequently Asked Questions
Because the chapter proclaims a highly auspicious “Daśa-yoga” configuration that is said to destroy ten sins (daśa-hara). It links the day with Gaṅgā’s descent and prescribes bathing with proper rite and devotion as the central meritorious act.
It combines daily purificatory disciplines (sandhyā, tarpaṇa) with formal worship of Viṣṇu’s ten avatāras and culminates in gifting ten golden images to ten eminent brāhmaṇas—presenting a complete vrata-kalpa sequence: preparation, worship, dāna, feeding, and promised Viṣṇuloka.
The rite externalizes and ritually neutralizes pāpa (sin) through offerings in the ten directions and invocations to deities associated with cosmic order (dikpālas and allied powers). It closes with Kṣetrapāla bali and nocturnal devotional vigil, then morning brāhmaṇa worship—integrating protection, purification, and merit transfer.
The chapter lists Yama with multiple epithets (King of Dharma, Death/Ender, Vaivasvata, Time, etc.) and additional named forms including Audumbara, Daghna, Nīla, Parameṣṭhin, Vṛkodara, Citra, and Citragupta—collectively totaling fourteen recipients of worship and tarpaṇa.