The Exposition of the Saptamī Vow Observed Across Twelve Months (Saptamī-vrata-prakāśana)

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि सप्तम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

सनातन उवाच—शृणु नारद, वक्ष्यामि सप्तम्याः व्रतान्यहम्। यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात्॥

Verse 2

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत् । स्थंडिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते ॥ २ ॥

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत्। स्थण्डिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते॥

Verse 3

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम् । विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ ॥ ३ ॥

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम्। विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ॥

Verse 4

आग्नेयं च न्यसेन्पत्रे गंधर्वौ कृतकारकौ । दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम् ॥ ४ ॥

आग्नेयं च न्यसेत्पत्रे गन्धर्वौ कृतकारकौ। दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम्॥

Verse 5

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैर्ऋते मुनिसत्तम । काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ ॥ ५ ॥

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैर्ऋते मुनिसत्तम। काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ॥

Verse 6

वायव्य यातुधानौ द्वौ उत्तरे च ऋषिद्वयम् । ऐशान्ये विन्यसेत्पत्पे ग्रहमेको द्विजोत्तम ॥ ६ ॥

वायव्यदिशि यातुधानौ द्वौ विन्यसेत्, उत्तरे ऋषिद्वयं च। ऐशान्ये तु पद्मपट्टे एकं ग्रहम् स्थापयेत्, हे द्विजोत्तम॥

Verse 7

तेषां संपूजनं कार्यं गंधमाल्यानुलेपनैः । दीपैर्धूपैः सनैवेद्यैस्तांबूलक्रमुकादिभिः ॥ ७ ॥

तेषां संपूजनं कुर्यात् गन्धमाल्यानुलेपनैः। दीपधूपैः सনैवेद्यैः ताम्बूलक्रमुकादिभिः॥

Verse 8

एवं संपूज्य होमं तु घृतेनाष्टशतं चरेत् । सूर्यस्याष्टाष्ट चान्येषां प्रदद्यादाहुतीः क्रमात् ॥ ८ ॥

एवं संपूज्य ततः होमं घृतेनाष्टशतं चरेत्। सूर्यस्य च चतुःषष्टिं तथा अन्येषां क्रमात् आहुतीः प्रदद्यात्॥

Verse 9

नाममंत्रेण वेद्यां वा ततः पूर्णाहुतिं ददेत् । दक्षिणा च ततो देया द्विजेभ्यः शक्तितो द्विज ॥ ९ ॥

ततः नाममन्त्रेण वेद्यां वा पूर्णाहुतिं ददेत्। अनन्तरं शक्तितो द्विजेभ्यः दक्षिणां दद्यात्, हे द्विज॥

Verse 10

एतत्कृत्वा विधानं तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । देहांते मण्डलं भानोर्भत्त्वा गच्छेत्परं पदम् ॥ १० ॥

एतद्विधानं कृत्वा सर्वसौख्यमवाप्नुयात्। देहान्ते भानुमण्डलं भित्त्वा परं पदं गच्छेत्॥

Verse 11

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी स्वयम् । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात् ॥ ११ ॥

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुर्मुनिः क्रोधात् जाह्नवीं गङ्गां स्वयमेव पीत्वा, पुनः तां दक्षिणकर्णरन्ध्रात् विससर्ज।

Verse 12

तां तत्र पूजयेत्स्नात्वा प्रत्यूषे विमले जले । गंधपुष्पाक्षताद्यैश्च सर्वैरेवोपचारकैः ॥ १२ ॥

प्रत्यूषे विमले जले स्नात्वा तत्रैव तां देवीं पूजयेत्; गन्धपुष्पाक्षतादिभिः सर्वोपचारैः समर्चयेत्।

Verse 13

ततो घटसहस्रं तु देयं गंगाव्रते त्विदम् । भक्त्या कृतं सप्तकुलं नयेत्स्वर्गमसंशयः ॥ १३ ॥

अतः गङ्गाव्रतेऽस्मिन् घटसहस्रं दातव्यम्; भक्त्या कृतं तु सप्तकुलं स्वर्गं नयति न संशयः।

Verse 14

कमलव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते । तिलमात्रं तु सौवर्णं विधाय कमलं शुभम् ॥ १४ ॥

अत्र कमलव्रतमपि प्रोक्तम्; तस्य विधिरुच्यते। तिलमात्रं सौवर्णं शुभं कमलं विधाय।

Verse 15

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गंधधूपादिनार्चयेत् । नमस्ते पद्महस्ताय नमस्ते विश्वधारिणे ॥ १५ ॥

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिरर्चयेत्— ‘नमस्ते पद्महस्ताय, नमस्ते विश्वधारिणे’ इति।

Verse 16

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोऽस्तु ते । इति संप्रार्थ्य देवेशं सूर्ये चास्तमुपागते ॥ १६ ॥

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोऽस्तु ते। इति देवेशं संप्रार्थ्य सूर्येऽस्तमुपागते विधिः समाप्यते॥

Verse 17

सोदकुंभं तु तत्पद्मं कपिलां च द्विजेऽर्पयेत् । तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परेऽहनि ॥ १७ ॥

सोदकुंभं तत्पद्मं कपिलां च द्विजेऽर्पयेत्। तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परेऽहनि॥

Verse 18

संभोज्य ब्राह्मणान्भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात् । निबव्रतं च तत्रेव तद्विधानं श्रृणुष्व मे ॥ १८ ॥

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात्। निबव्रतं च तत्रैव तद्विधानं श्रृणुष्व मे॥

Verse 19

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम । खखोल्कायेति मंत्रेण प्रणवाद्येन नारद ॥ १९ ॥

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम। ॐ खखोल्कायेति मन्त्रेण प्रणवाद्येन नारद॥

Verse 20

निंबपत्रं ततोऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः । द्विजान्परेऽह्नि संभोज्य स्वयं भुंजीत बंधुभिः ॥ २० ॥

निंबपत्रं ततोऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः। द्विजान् परेऽह्नि संभोज्य स्वयं भुञ्जीत बन्धुभिः॥

Verse 21

निंबपत्रव्रतं चैतत्कर्तॄणां सर्वसौख्यदम् । सप्तमी शर्कराख्यैषा प्रोक्ता तच्चापि मे श्रृणु ॥ २१ ॥

एतन्निंबपत्रव्रतं कर्तॄणां सर्वसौख्यप्रदं भवति। एषा सप्तमी ‘शर्करा’ इति प्रोक्ता; तदपि मत्तः शृणु॥

Verse 22

अमृतं पिबतो हस्तात्सूर्यस्यामृतबिंदवः । निष्पेतुर्भुवि चोत्पन्नाः शालिमुद्गयवेक्षवः ॥ २२ ॥

सूर्यस्य हस्तादमृतं पिबतः अमृतबिन्दवो निपेतुः। ते भूमौ पतित्वा शालिमुद्गयवेक्षवोऽभवन्॥

Verse 23

शर्करा च ततस्तस्मादिक्षुसारामृतोपमा । इष्टा रवेरतः पुण्या शर्करा हव्यकव्ययोः ॥ २३ ॥

तस्मादिक्षुसारात् शर्करा जाता अमृतोपमा। अतः शर्करा रविप्रिया पुण्या च हव्यकव्ययोः॥

Verse 24

शर्करासप्तमी चैव वाजिमेधफलप्रदा । सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी ॥ २४ ॥

शर्करासप्तमी व्रतं वाजिमेधफलप्रदम्। सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी॥

Verse 25

अस्यांतु शर्करादानं शर्कराभोजनं तथा । कर्तव्यं हि प्रयत्नेन व्रतमेतद्रविप्रियम् ॥ २५ ॥

अस्यां शर्करादानं शर्कराभोजनं च प्रयत्नतः कार्यम्। एतद्व्रतं रविप्रियं हि॥

Verse 26

यः कुर्यात्परया भक्त्या स वै सद्गतिमाप्नुयात् । ज्येष्ठे तु शुक्लसप्तम्यां जात इंद्रो रविः स्वयम् ॥ २६ ॥

यः परया भक्त्या एतत् कुर्यात् स नूनं सद्गतिम् आप्नुयात्। ज्येष्ठमासे तु शुक्लसप्तम्यां स्वयमेव इन्द्रो रविरूपेण जातः॥

Verse 27

तं संपूज्य विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । स्वर्गतिं लभते विप्र देवेंद्रस्य प्रसादतः ॥ २७ ॥

तं विधानेन संपूज्य सोपवासो जितेन्द्रियः। हे विप्र, देवेंद्रस्य प्रसादतः स स्वर्गतिं लभते॥

Verse 28

आषाढशुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः । जातस्तं तत्र संप्रार्च्य गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २८ ॥

आषाढमासे शुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः जातः। तस्मात् तत्र तं गन्धपुष्पादिभिः पृथक् पृथक् सम्यक् संप्रार्चयेत्॥

Verse 29

लभते सूर्यसायुज्यं विप्रेंद्रात्र न संशयः । श्रावणे शुक्लसप्तम्यामव्यंगाख्यं व्रतं शुभम् ॥ २९ ॥

हे विप्रेन्द्र, अत्र न संशयः—श्रावणमासे शुक्लसप्तम्यां शुभम् अव्यङ्गाख्यं व्रतम् आचरन् सूर्यसायुज्यं लभते॥

Verse 30

कार्पासं तु चतुर्हस्तं सार्द्ध वस्त्रं हि गोपतेः । पूजांते प्रीतये देयं व्रतमेतच्छुभावहम् ॥ ३० ॥

गोपतेः प्रीतये पूजान्ते चतुर्हस्तं कार्पासवस्त्रं सार्द्धं वस्त्रेण देयम्। एतद् व्रतं शुभावहं भवति॥

Verse 31

यदि चेद्धस्तयुक्तेयं तदा स्यात्पापनाशिनी । अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत् ॥ ३१ ॥

यदि चेद् हस्तयुक्तेयं तदा स्यात् पापनाशिनी । अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत् ॥

Verse 32

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याममुक्ताभरणव्रतम् । सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याम् अमुक्ताभरणव्रतम् । सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम् ॥

Verse 33

गंगादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम् । प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत्सर्वकामसमृद्धये ॥ ३३ ॥

गङ्गादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम् । प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत् सर्वकामसमृद्धये ॥

Verse 34

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते । नालिकेरं च वृंताकं नारंगं बीजपूरकम् ॥ ३४ ॥

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते । नालिकेरं च वृन्ताकं नारङ्गं बीजपूरकम् ॥

Verse 35

कूष्मांडं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै । महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम् ॥ ३५ ॥

कूष्माण्डं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै । महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम् ॥

Verse 36

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रंथियुक्तं द्विजोत्तम । संपूज्य परया भक्त्या धारयेद्वामके करे ॥ ३६ ॥

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रन्थियुक्तं पवित्रसूत्रं द्विजोत्तमः परया भक्त्या संपूज्य वामके करे धारयेत्।

Verse 37

स्त्री नरो दक्षिणे चैव यावद्वर्षं समाप्यते । संभोज्य विप्रान्सप्तैव पायसेन विसृज्यस तान् ॥ ३७ ॥

स्त्रीं नरं च दक्षिणार्थं संवत्सरपर्यन्तं दद्यात्। ततः सप्त विप्रान् पायसेन संभोज्य तान् सादरं विसृजेत्।

Verse 38

स्वयं भुंजीत मतिमान् व्रतसंपूर्तिहेतवे । फलानि तानि देयानि सप्तस्वपि द्विजेषु च ॥ ३८ ॥

व्रतसंपूर्तिहेतवे मतिमान् स्वयं भुञ्जीत। तानि फलानि सप्तस्वपि द्विजेषु दानरूपेण देयानि।

Verse 39

एवं तु सप्त वर्षाणि कृत्वोपास्य यथाविधि । सायुज्यं लभते विप्र महादेवस्य तद्व्रती ॥ ३९ ॥

एवं सप्त वर्षाणि यथाविधि कृत्वोपास्य च। तद्व्रती विप्र महादेवस्य सायुज्यं लभते।

Verse 40

आश्विने शुक्लपक्षे तु विज्ञेया शुभसप्तमी । तस्यां कृतस्नानपूजो वाचयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ४० ॥

आश्विने शुक्लपक्षे शुभा सप्तमी विज्ञेया। तस्यां कृतस्नानपूजो द्विजोत्तमान् वाचयित्वा।

Verse 41

आरभ्य कपिलांगां च संपूज्य प्रार्थयेत्ततः । त्वामहं दद्मि कल्याणि प्रीयतामर्यमा स्वयम् ॥ ४१ ॥

आरभ्य विधिं कपिलाङ्गां सम्यक् संपूज्य ततः प्रार्थयेत्— “त्वामहं दद्मि कल्याणि; प्रीयताम् आर्यमा स्वयम्।”

Verse 42

पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतोऽसि धर्मसम्भवा । इत्युक्त्वा वेदविदुषे दत्त्वा कृत्वा च दक्षिणाम् ॥ ४२ ॥

“पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतोऽसि धर्मसम्भवा” इत्युक्त्वा वेदविदुषे दक्षिणां दत्त्वा यथाविधि समर्पयेत्।

Verse 43

नमस्कृत्य स्वयं विप्र विसृजेत्प्राशयेत्वरवयम् । पंचगव्यं व्रतं चेत्थं विधाय श्वो द्विजोत्तमान् ॥ ४३ ॥

नमस्कृत्य स्वयं विप्रो विसृजेत्, ततः श्रेष्ठान् प्राशयेत्; एवं पञ्चगव्यव्रतं विधाय श्वो द्विजोत्तमान् पूजयेद् भोजयेत् च।

Verse 44

भोजयित्वा स्वयं चाद्यात्तदन्नं द्विजशेषितम् । कृतं ह्येतद्व्रतं विप्र सुभाष्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४४ ॥

भोजयित्वा द्विजान् पूर्वं स्वयं चाद्यात् तदन्नं द्विजशेषितम्। कृतं ह्येतद्व्रतं विप्र श्रद्धया सुभाष्यसमन्वितम्।

Verse 45

देवदेवप्रसादेन भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् । अथ कार्तिकशुक्लायां शाकाख्यं सप्तमीव्रतम् ॥ ४५ ॥

देवदेवप्रसादेन भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति। अथ कार्तिकशुक्लायां सप्तम्यां शाकाख्यं व्रतमुच्यते।

Verse 46

तस्यां तु सप्तशाकानि सस्वर्णकमलानि च । प्रदद्यात्सप्तविप्रेभ्यः शाकाहारस्ततः स्वयम् ॥ ४६ ॥

तस्यां काले सप्तशाकानि सस्वर्णकमलानि च । सप्तविप्रेभ्यः प्रदद्याद्, ततः स्वयम् शाकाहारो भवेत् ॥

Verse 47

द्वितीयेऽह्नि द्विजान्भोज्य दत्वा तेभ्योऽन्नदक्षिणाम् । विसृज्य बंधुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ४७ ॥

द्वितीयेऽह्नि द्विजान् भोज्य दत्वा तेभ्योऽन्नदक्षिणाम् । विसृज्य बन्धुभिः सार्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥

Verse 48

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥ ४८ ॥

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥

Verse 49

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः । अतोऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज ॥ ४९ ॥

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः । अतोऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज ॥

Verse 50

कृत्वा द्विजान्भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना । सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ५० ॥

कृत्वा द्विजान् भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना । सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥

Verse 51

कृत्वैतद्विधिना लोकं सृर्य्यस्य व्रजति ध्रुवम् । द्विजो ब्राह्मं तथा शूद्रः सत्कुले जन्म चाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

एतद्विधिना कृत्वा निश्चयेन सूर्यलोकं गच्छति। द्विजो ब्राह्म्यं पदं प्राप्नोति, शूद्रोऽपि सत्कुले जन्म लभते॥

Verse 52

पौषस्य शुक्लसप्तम्यां व्रतं चाभयसंज्ञितम् । उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं समभ्यर्च्य धरास्थितः ॥ ५२ ॥

पौषमासे शुक्लसप्तम्यां ‘अभय’संज्ञितं व्रतं कुर्यात्। उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं धरातले स्थित्वा समभ्यर्चयेत्॥

Verse 53

क्षीरसिक्तान्नसंबद्धं मोदकं प्रस्थसंमितम् । द्विजाय दत्वा भोज्यान्यान्सप्ताष्टभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५३ ॥

क्षीरसिक्तान्नसंयुक्तं मोदकं प्रस्थसंमितम्। द्विजाय दत्त्वा, सप्ताष्टभ्यश्च भोज्यानि दक्षिणां च प्रदापयेत्॥

Verse 54

पृथवी वा सुवर्णं वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् । अभयाख्यं व्रतं त्वेतत्सर्वस्याभयदं स्मृतम् ॥ ५४ ॥

पृथवीं सुवर्णं वा दत्त्वा, ततः स्वयमश्नीयात्। एतदभयाख्यं व्रतं सर्वेषामभयप्रदमिति स्मृतम्॥

Verse 55

मार्तंडाख्यं व्रतं नाम कथयंति द्विजाः परे । एकमेवेति च प्रोक्तमेकदैवतया बुधैः ॥ ५५ ॥

केचिदन्ये द्विजा विद्वांसो ‘मार्तण्ड’नाम व्रतं कथयन्ति। एकदैवतया तदेकमेवेति बुधैः प्रोक्तम्॥

Verse 56

माघे तु कृष्णसप्तम्यां व्रतं सर्वाप्तिसंज्ञकम् । समुपोष्य दिने तस्मिन्सम्पूज्यादित्यबिम्बकम् ॥ ५६ ॥

माघमासे तु कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां ‘सर्वाप्ति’नाम व्रतं समाचरेत्। तस्मिन् दिने समुपोष्य विधिवदादित्यबिम्बकं सम्पूजयेत्॥

Verse 57

सौवर्णं गंधपुष्पाद्यैः कृत्वा रात्रौ च जागरम् । परेऽह्नि विप्रान्सम्भोज्य पायसेन तु सप्त वै ॥ ५७ ॥

सौवर्णं दानोपकरणं गन्धपुष्पादिभिः सह कृत्वा रात्रौ जागरं चरेत्। परेऽह्नि तु पायसेन सप्त विप्रान् सम्भोजयेत्॥

Verse 58

दक्षिणां नालिकेराणि तेभ्यो दत्वा गुरुं ततः । सौवर्णं तु रवेर्बिम्बं युक्तं दक्षिणयान्यया ॥ ५८ ॥

दक्षिणां नालिकेररूपां तेषां दत्त्वा ततः परम्। गुरवे रवेर्बिम्बं सौवर्णं दक्षिणान्तरयुक्तं समर्पयेत्॥

Verse 59

समर्प्य च भृशं प्रार्थ्य विसृज्याद्यात्स्वयं ततः । एतत्सर्वाप्तिदं नाम संप्रोक्तं सार्वकामिकम् ॥ ५९ ॥

समर्प्य तत् भृशं प्रार्थ्य विसृज्य च ततः स्वयम्। एतत् ‘सर्वाप्तिदं’ नाम व्रतं संप्रोक्तं सार्वकामिकम्॥

Verse 60

व्रतस्यास्य प्रभावेण द्वैतं सिध्येद्धि सर्वथा । माघस्य शुक्लसप्तम्यामचलाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ६० ॥

अस्य व्रतस्य प्रभावेण द्वैतं सिध्यति सर्वथा। माघस्य शुक्लसप्तम्यां ‘अचल’नाम व्रतं स्मृतम्॥

Verse 61

त्रिलोचनजयंतीयं सर्वपापहरा स्मृता । रथाख्या सप्तमी चेयं चक्रवर्तित्वदायिनी ॥ ६१ ॥

एषा त्रिलोचनजयन्ती सर्वपापहराऽिति स्मृता। रथाख्या च इयं सप्तमी चक्रवर्तित्वप्रदा॥

Verse 62

अस्यां समर्च्य सवितुः प्रतिमां तु हैमीं हैमाश्वयुक्तरथगां तु ददेत्सहेभाम् । यो भावभक्तिसहितः स गतो हि लोकं शम्भोः स मोदत इहापि च भुक्तभोगः ॥ ६२ ॥

अस्यां सवितुः हैमीं प्रतिमां समर्च्य, हैमाश्वयुक्तरथगां सहेभां दद्यात्। यो भावभक्तिसहितः स शम्भोर्लोकं याति, इहापि भुक्तभोगः प्रमोदते॥

Verse 63

भास्करी सप्तमी चेयं कोटिभास्वद्ग्रहोपमा । अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते ॥ ६३ ॥

एषा भास्करी सप्तमी कोटिभास्वद्ग्रहोपमा। अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते॥

Verse 64

अर्कस्य च बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै । निधाय शिरसि स्नायात्सप्तजन्माघशांतये ॥ ६४ ॥

अर्कस्य बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै। शिरसि निधाय स्नायात् सप्तजन्माघशान्तये॥

Verse 65

पुत्रप्रदं व्रतं चात्र प्राहादित्यः स्वयं प्रभुः । यो माघसितप्तम्यां पूजयेन्मां विधानतः ॥ ६५ ॥

अत्र पुत्रप्रदं व्रतं प्रभुरादित्यः स्वयं प्राह। यो माघे सितसप्तम्यां मां विधानतः पूजयेत् स सुतान् प्राप्नुयात्॥

Verse 66

तस्याहं पुत्रतां यास्ये स्वांशेन भृशतोषितः । तस्माज्जितेंद्रियो भूत्वा समुपोष्य दिवानिशम् ॥ ६६ ॥

तस्याहं स्वांशेन भृशतोषितः सन् पुत्रतां यास्ये। तस्माज्जितेन्द्रियो भूत्वा दिवानिशं सम्यगुपोष्येत्॥

Verse 67

पूजयेदपरे चाह्नि होमं कृत्वा द्विजां स्ततः । दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत् ॥ ६७ ॥

अपराह्णे होमं कृत्वा पूजनं विधिवत् ततः। द्विजान् दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत्॥

Verse 68

अनेन विधिना यस् कुरुते पुत्रसप्तमीः । लभते स तु सत्पुत्रं चिरायुषमनामयम् ॥ ६८ ॥

अनेन विधिना यः कुरुते पुत्रसप्तमीव्रतम्। स सत्पुत्रं लभते चिरायुषमनामयम्॥

Verse 69

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत् । अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपत्राणि चाश्नुयात् ॥ ६९ ॥

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत्। अर्कपत्रैर्यजेदर्कं अर्कपत्राणि चाश्नुयात्॥

Verse 70

अर्कनाम जपेच्छश्वदित्थं चार्कपुटव्रतम् । धनदं पुत्रदं चैतत्सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ७० ॥

अर्कनाम शश्वज्जपेत्—एषोऽर्कपुटव्रतविधिः। एतद्धनदं पुत्रदं सर्वपापप्रणाशनम्॥

Verse 71

त्रिवर्गदामिति प्राहुः केचिदेतद्वतं द्विज । यज्ञव्रतं तथाप्यन्ये विधिवद्धोमकर्मणा ॥ ७१ ॥

हे द्विज, केचिदेतद्व्रतं ‘त्रिवर्गदा’ इति प्राहुः; अन्ये तु विधिवद्धोमकर्मणा क्रियमाणत्वात् ‘यज्ञव्रतम्’ इति वदन्ति ॥

Verse 72

सर्वासु सर्वमासेषु सप्तमीषु द्विजोत्तमः । भास्कराराधनं प्रोक्तं सर्वकामिकमित्यलम् ॥ ७२ ॥

हे द्विजोत्तम! सर्वेषु मासेषु सर्वासु सप्तमीषु भास्कराराधनं सर्वकामफलप्रदमिति प्रोक्तं, स्वयमेव पर्याप्तम् ॥

Verse 73

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११६ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ‘द्वादशमासस्थितसप्तमीव्रतनिरूपणम्’ नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥