Adhyaya 112
Purva BhagaFourth QuarterAdhyaya 11264 Verses

The Account of the Third-day Vow Observed through the Twelve Months (Tṛtīyā-vrata)

अस्मिन्नध्याये सनातनः नारदं तृतीयातिथिसम्बद्धान् व्रतान् उपदिशति, विशेषतः स्त्रीणां सौभाग्य-सन्तान-गृहकल्याणार्थं। आरम्भे चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीव्रतम्—गौरीं पतिसहितां धातु-मृण्मयीं प्रतिमां कृत्वा दूर्वालङ्कारैः पूजां, उपवासं जागरणं, गुरवे दानं, अन्ते विसर्जनम्। द्वादशवर्षपर्यन्तं दीर्घानुष्ठानं च, समापनदानेन सह। अनन्तरम् अक्षया(राधा)तृतीया—यत्र कृतं कर्म अक्षयफलदं; युगारम्भसम्बन्धं तिथिकालं च निर्दिश्य विष्णु-श्रीपूजां, गङ्गास्नानं, अक्षतप्रयोगं, ब्राह्मणभोजनं विधत्ते। ततः मासानुसारं रम्भाव्रतं (ज्येष्ठे), आषाढे केशव-लक्ष्मीपूजा, भाद्रपदे स्वर्णगौरी (षोडशवर्षचक्रेण) होम-वायनवितरणयुक्तं उद्यापनं, हारितालका, हस्तनक्षत्रयुक्ता हस्तगौरी, कोटीश्वरी/लक्षेश्वरी (चतुर्वर्षव्रतं, लक्षधान्यैः क्षीरप्रतिमया च), ईषामहागौरी (पञ्चवर्षं) पञ्चसुवासिनीपूजा-कलशादिसंस्कारैः, तथा विष्णुगौरी-हरगौरी-ब्रह्मगौरी-सौभाग्यसुन्दरी इत्यादि युगलव्रतानि। अन्ते सर्वत्र तृतीयाव्रतस्य सामान्यविधिः—देवीपूजा, ब्राह्मणसम्मानः, दानं, होमः, विसर्जनं च—निरूप्यते।

Shlokas

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तृतीयाया व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायाशु नारी सौभाग्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

सनातन उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि तृतीयाया व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायाशु नारी सौभाग्यमाप्नुयात् ॥

Verse 2

चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीं कृत्वा सभर्तृकाम् । सौवर्णा राजतीं वापि ताम्नीं वा मृण्ययीं द्विज ॥ २ ॥

चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीं कृत्वा सभर्तृकाम् । सौवर्णां राजतीं वापि ताम्रीं वा मृण्मयीं द्विज ॥

Verse 3

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैराभरणैः शुभैः । दूर्वाकांडैश्च विधिवत्सोपवासा तु कन्यका ॥ ३ ॥

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैराभरणैः शुभैः । दूर्वाकाण्डैश्च विधिवत् सोपवासा तु कन्यका ॥

Verse 4

वरार्थिनी च सौभाग्यपुत्रभर्त्रर्थिनी तथा । द्विजभार्या भर्तृमतीः कन्यकां वा सुलक्षणाः ॥ ४ ॥

वरं कामयमाना कन्या, सौभाग्यं प्रार्थयन्ती नारी, पुत्रं भर्तुः कल्याणं चाभिलषन्ती; तथा द्विजभार्या भर्तृसमेता, सुलक्षणा कन्यका वा—एताः सर्वाः अत्र ग्राह्याः।

Verse 5

सिंदूरांजनवस्त्राद्यैः प्रतोष्य प्रीतमानसा । रात्रौ जागरणं कुर्याद्व्रतसंपूर्तिकाम्यया ॥ ५ ॥

सिन्दूराञ्जनवस्त्राद्यैः देवतां प्रतोष्य प्रीतमानसा; व्रतसंपूर्तिकाम्यया रात्रौ जागरणं कुर्यात्।

Verse 6

ततस्तां प्रतिमां विप्र गुरवे प्रतिपादयेत् । धातुजां मृन्मयीं वा तु निक्षिपेच्च जलाशये ॥ ६ ॥

ततः तां प्रतिमां विप्र गुरवे प्रतिपादयेत्; धातुजां मृन्मयीं वा तु पश्चाज्जलाशये निक्षिपेत्।

Verse 7

एवं द्वादशवर्षाणि कृत्वा गौरीव्रतं शुभम् । धेनुद्वादशसंकल्पं दद्यादुत्सर्गसिद्धये ॥ ७ ॥

एवं द्वादशवर्षाणि गौरीव्रतं शुभं कृत्वा, उत्सर्गसिद्धये धेनुद्वादशसंकल्पं दद्यात्।

Verse 8

किमत्र बहुनोक्तेन गौरी सौभाग्यदायिनी । स्त्रीणां यथा तथा नान्या विद्यते भुवनत्रये ॥ ८ ॥

किमत्र बहुनोक्तेन? गौरी सौभाग्यदायिनी; स्त्रीणां यथा तथा नान्या भुवनत्रये विद्यते।

Verse 9

धनं पुत्रान्पतिं विद्यामाज्ञासिद्धिं यशः सुखम् । लभते सर्वमेवेष्टं गौरीमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ९ ॥

गौरीं भक्त्या समभ्यर्च्य धनं पुत्रान् पतिं सत्यम् । विद्यां आज्ञासिद्धिं यशः सौख्यं लभतेऽखिलम् ॥

Verse 10

राधशुक्लतृतीया या साक्षया परिकीर्तिता । तिथिस्त्रोतायुगाद्या सा कृतस्याक्षयकारिणी ॥ १० ॥

राधा नाम शुक्लतृतीया या साक्षया परिकीर्तिता । तिथिस्त्रोतायुगाद्या सा कृतं चाक्षयकारिणी ॥

Verse 11

द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगादी कवयो विदुः । शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे चैव तपस्यथ ॥ ११ ॥

द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगादीनि मनीषिणः । शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे तपः समाचरेत् ॥

Verse 12

द्वापरं हि कलिर्भाद्रे प्रवृत्तानि युगानि वै । तत्र राधतृतीयायां श्रीसमेतं जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥

द्वापरं कलिश्च भाद्रे प्रवृत्ते युगसंगमे । राधतृतीयायां तत्र श्रीसमेतं जगद्गुरुम् ॥

Verse 13

नारायणं समभ्यर्चेत्पुष्पधूपविलेपनैः । यद्वा गंगांभसि स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १३ ॥

नारायणं समभ्यर्चेत् पुष्पधूपविलेपनैः । अथवा गङ्गतोये स्नातः सर्वकिल्बिषैः प्रमुच्यते ॥

Verse 14

अक्षतैः पूजयेद्विष्णुं स्नायादप्यक्षतैर्नरः । सक्तून्संभोजयेद्विप्रान्स्वयमभ्यवहरेच्च तान् ॥ १४ ॥

अक्षतैः पूजयेद्विष्णुं स्नायादप्यक्षतैर्नरः । सक्तून्संभोजयेद्विप्रान् स्वयमपि तान् भुञ्जीत भक्त्या ॥ १४ ॥

Verse 15

एवं कृतविधिर्विप्र नरो विष्णुपरायणः । विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १५ ॥

एवं कृतविधिर्विप्र नरो विष्णुपरायणः । विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १५ ॥

Verse 16

अथ ज्येष्ठतृतीया तु शुक्ला रंभेति नामतः । तस्यां सभार्यं विधिवत्पूजयेद्वाह्मणोत्तमम् ॥ १६ ॥

अथ ज्येष्ठतृतीया तु शुक्ला रंभेति नामतः । तस्यां सभार्यं विधिवत्पूजयेद्ब्राह्मणोत्तमम् ॥ १६ ॥

Verse 17

गन्धपुष्पांशुकाद्यैस्तु नारी सौभाग्यकाम्यया । रंभाव्रतमिदं विप्र विधिवत्समुपाश्रितम् ॥ १७ ॥

गन्धपुष्पांशुकाद्यैस्तु नारी सौभाग्यकाम्यया । रंभाव्रतमिदं विप्र विधिवत्समुपाश्रितम् ॥ १७ ॥

Verse 18

ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे शुभावहाम् । अथाषाढतृतीयायां शुक्लायां शुक्लवाससा ॥ १८ ॥

ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे शुभावहाम् । अथाषाढतृतीयायां शुक्लायां शुक्लवाससा ॥ १८ ॥

Verse 19

केशवं तु सलक्ष्मीकं सस्त्रीके तु द्विजेऽर्चयेत् । भोजनैः सुरभीदानैर्वस्त्रैश्चापि विभूषणैः ॥ १९ ॥

केशवं सलक्ष्मीकं पूजयेत्—द्विजं सस्त्रीकं समर्चयन्। भोजनैः सुरभीदानैर्वस्त्रैर्विभूषणैश्च तं तर्पयेत्॥

Verse 20

प्रियेर्वाक्यैर्भृशं प्रीता नारी सौभाग्यवांछया । समुपास्य व्रतं चैतद्धनधान्यसमन्विता ॥ २० ॥

प्रियवाक्यैर्भृशं प्रीता नारी सौभाग्यकामिनी। एतद्व्रतं समुपास्य धनधान्यसमन्विता भवेत्॥

Verse 21

देवदेवप्रसादेन विष्णुलोकमवाप्नुयात् । नभः शुक्लतृतीयायां स्वर्णगौरीव्रतं चरेत् ॥ २१ ॥

देवदेवप्रसादेन विष्णुलोकमवाप्नुयात्। तस्मान्नभःशुक्लतृतीयायां स्वर्णगौरीव्रतं चरेत्॥

Verse 22

उपचारैः षोडशभिर्भवानीमभिपूजयेत् । पुत्रान्देहि धनं देहि सौभाग्यं देहि सुव्रते ॥ २२ ॥

उपचारैः षोडशभिर्भवानीं समभिपूजयेत्। ‘पुत्रान्देहि धनं देहि सौभाग्यं देहि सुव्रते’ इति॥

Verse 23

अन्यांस्च सर्वकामान्मे देहि देहि नमोऽस्तु ते । एवं संप्रार्थ्य देवेशीं भवानीं भवसंयुताम् ॥ २३ ॥

‘अन्यांश्च सर्वकामान्मे देहि देहि नमोऽस्तु ते’ इति। एवं देवेशीं भवानीं भवसंयुक्तां संप्रार्थ्य॥

Verse 24

व्रतसंपूर्तिकामा तु वायनं दापयेत्तथा । एवं षोडशवर्षाणि कृत्वा नारी व्रतं शुभम् ॥ २४ ॥

व्रतसंपूर्तिकामा तु वायनं दापयेत्तथा । एवं षोडशवर्षाणि कृत्वा नारी व्रतं शुभम् ॥२४॥

Verse 25

उद्यापनं चरेद्भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जिता । मंडपे मण्डले शुद्धे गणेशादिसुरार्चनम् ॥ २५ ॥

उद्यापनं चरेद्भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जिता । मण्डपे मण्डले शुद्धे गणेशादिसुरार्चनम् ॥२५॥

Verse 26

कृत्वा ताम्रमयं पात्रं कलशोपरिविन्यसेत् । सौवर्णीं प्रतिमां तत्र भवान्याः प्रतिपूजयेत् ॥ २६ ॥

कृत्वा ताम्रमयं पात्रं कलशोपरिविन्यसेत् । सौवर्णीं प्रतिमां तत्र भवान्याः प्रतिपूजयेत् ॥२६॥

Verse 27

गंधपुष्पादिभिः सम्यक् ततो होमं समाचरेत् । वेणुपात्रैः षोडशभिः पक्वान्नपरिपूरितैः ॥ २७ ॥

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् ततो होमं समाचरेत् । वेणुपात्रैः षोडशभिः पक्वान्नपरिपूरितैः ॥२७॥

Verse 28

समर्प्य देव्यै नैवेद्यं द्विजेष्वेतन्निवेदयेत् । वायनं च ततः पश्चाद्दद्यात्संबन्धिबन्धुषु ॥ २८ ॥

समर्प्य देव्यै नैवेद्यं द्विजेष्वेतन्निवेदयेत् । वायनं च ततः पश्चाद्दद्यात्सम्बन्धिबन्धुषु ॥२८॥

Verse 29

प्रतिमां गुरवे दत्त्वा द्विजेभ्यो दक्षिणां तथा । पूर्णं लभेत्फलं नारी व्रताचरणतत्परा ॥ २९ ॥

गुरवे प्रतिमां दत्त्वा द्विजेभ्यश्च दक्षिणां तथा । व्रताचरणतत्परा नारी पूर्णं फलं लभेत् ॥

Verse 30

भाद्रशुक्लतृतीयायां व्रतं वै हारितालकम् । कुर्याद्भक्त्या विधानेन पाद्यार्ध्यार्चन पूर्वकम् ॥ ३० ॥

भाद्रशुक्लतृतीयायां हारितालकव्रतं वै । भक्त्या विधानेन कुर्यात् पाद्यार्घ्यार्चनपूर्वकम् ॥

Verse 31

ततस्तु कांचने पात्रे राजते चापि ताम्रके । वैणवे मृन्मये वापि विन्यस्यान्नं सदक्षिणम् ॥ ३१ ॥

ततः काञ्चनपात्रे वा राजते चापि ताम्रके । वैणवे मृन्मये वापि सदक्षिणमन्नं विन्यस्य दद्यात् ॥

Verse 32

सफलं च सवस्त्रं च द्विजाय प्रतिपादयेत् । तदंते पारणं कुर्यादिष्टबन्धुजनैः सह ॥ ३२ ॥

सफलं सवस्त्रं च द्विजाय प्रतिपादयेत् । तदन्ते पारणं कुर्यादिष्टबन्धुजनैः सह ॥

Verse 33

एवं कृतव्रता नारी भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । व्रतस्यास्य प्रभावेण गौरीसहचरीभवेत् ॥ ३३ ॥

एवं कृतव्रता नारी भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । अस्य व्रतप्रभावेण गौरीसहचरी भवेत् ॥

Verse 34

सौभाग्यद्रव्यवस्त्राणि वंशपात्राणि षोडश । दातव्यानि प्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ३४ ॥

सौभाग्यकराणि द्रव्यवस्त्राणि वंशपात्राणि च षोडश, यथाविधि ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नेन दातव्यानि॥

Verse 35

अन्येभ्यो विप्रवर्येभ्यो दक्षिणां च प्रयत्नतः । भूयसीं च ततो दद्याद्विप्रेभ्यो देवितुष्टये ॥ ३५ ॥

अन्येभ्यः विप्रवर्येभ्यः दक्षिणां च प्रयत्नतः दद्यात्; ततः परं देवतुष्टये विप्रेभ्यः भूयसीं दद्याद्॥

Verse 36

एवं या कुरुते नारी व्रतं सौभाग्यवर्द्धनम् । सा तु देवीप्रसादेन सौभाग्यं लभते ध्रुवम् ॥ ३६ ॥

एवं या नारी सौभाग्यवर्द्धनं व्रतं कुरुते, सा देवीप्रसादेन ध्रुवं सौभाग्यं लभते॥

Verse 37

यदा तृतीया भाद्रे तु हस्तर्क्षसहिता भवेत् । हस्तगौरीव्रतं नाम तदुद्दिष्टं हि शौरिणा ॥ ३७ ॥

यदा भाद्रपदे तृतीया हस्तनक्षत्रसहिता भवति, तदा तत् ‘हस्तगौरीव्रतम्’ इति शौरिणा निर्दिष्टम्॥

Verse 38

तथा कोटीश्वरी नाम व्रतं प्रोक्तं पिनाकिना । लक्षेश्वरी चैव तथा तद्विधानमुदीर्यते ॥ ३८ ॥

तथा ‘कोटीश्वरी’ नाम व्रतं पिनाकिना प्रोक्तम्; एवं ‘लक्षेश्वरी’ नाम व्रतं च तद्विधानसहितं उदीर्यते॥

Verse 39

अस्यां व्रतं तु संग्राह्यं यावद्वर्षचतुष्टयम् । उपवासेन कर्तव्यं वर्षे वर्षे तु नारद ॥ ३९ ॥

अस्यां विधौ व्रतं संग्राह्यं यावद्वर्षचतुष्टयम्। वर्षे वर्षे तु नारद, उपवासेनैव कर्तव्यम्॥

Verse 40

अखंडानां तंडुलानां तिलानां वा मुनीश्वर । लक्षमेकं विशोध्याथ क्षिपेत्पयसि संसृते ॥ ४० ॥

अखण्डतण्डुलानां तिलानां वा मुनीश्वर। लक्षमेकं विशोध्याथ पयसि संसृते क्षिपेत्॥

Verse 41

तत्पक्वेन तु निर्माय देव्या मूर्तिं सुशोमनाम् । प्रकरे गंधपुष्पाणां पुष्पमालाविभूषिताम् ॥ ४१ ॥

तत्पक्वेन तु निर्माय देव्या मूर्तिं सुशोमनाम्। प्रकरे गन्धपुष्पाणां पुष्पमालाविभूषिताम्॥

Verse 42

संस्थाप्य पार्वतीं तत्र पूजयेद्भक्तिभावितः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यविस्तरैः ॥ ४२ ॥

संस्थाप्य पार्वतीं तत्र पूजयेद्भक्तिभावितः। गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यविस्तरैः॥

Verse 43

विविधैश्च फलैर्विप्र नमस्कृत्य क्षमापयेत् । ततो विसर्जयद्देवीं जलमध्येऽथ दक्षिणाम् ॥ ४३ ॥

विविधैश्च फलैर्विप्र नमस्कृत्य क्षमापयेत्। ततो विसर्जयद्देवीं जलमध्येऽथ दक्षिणाम्॥

Verse 44

दत्त्वा विधिज्ञविप्रेभ्यो भुञ्जीयाच्च परे दिने । इति ते कथितं विप्र कोटिलक्षेश्वरीव्रतम् ॥ ४४ ॥

विधिज्ञविप्रेभ्यः प्रदाय विधिवत् दानानि, परे दिने भुञ्जीत। एवं ते, विप्र, कोटिलक्षेश्वरीव्रतं कथितम्॥

Verse 45

गौरीलोकं प्रयात्यंते व्रतस्यास्य प्रभावतः । इषशुक्लतृतीयायां बृहद्गौरीव्रतं चरेत् ॥ ४५ ॥

अस्य व्रतस्य प्रभावतः अन्ते गौरीलोकं प्रयाति। तस्मात् इषमासे शुक्लपक्षस्य तृतीयायां बृहद्गौरीव्रतं चरेत्॥

Verse 46

पंचवर्षं विधानेन पूर्वोक्तेनैव नारद । आचार्यं पूजयेदंते विप्रानन्यान्धनादिभिः ॥ ४६ ॥

हे नारद, पूर्वोक्तेनैव विधानेन पञ्चवर्षं चरेत्। अन्ते आचार्यं पूजयेत्, अन्यांश्च विप्रान् धनादिभिः॥

Verse 47

सुवासिनीः पंच पूज्या वस्त्रालंकारचन्दनैः । कंचुकैश्चैव ताटंकैः कंठसूत्रैर्हरिप्रियाः ॥ ४७ ॥

हरिप्रियाः पञ्च सुवासिन्यः वस्त्रालङ्कारचन्दनैः पूज्याः। कञ्चुकैश्च ताटङ्कैः कण्ठसूत्रैश्च समन्विताः॥

Verse 48

वंशपात्राणि पंचैव सूत्रैः संवेष्टितानि च । सिंदूरं जीरकं चैव सौभाग्यद्रव्यसंयुतम् ॥ ४८ ॥

वंशपात्राणि पञ्चैव सूत्रैः संवेष्टितानि च। सिन्दूरं जीरकं चैव सौभाग्यद्रव्यसंयुतम्॥

Verse 49

गोधीमपिष्टजातं च नवापूपं फलादिकम् । वायनानि च पंचैव ताभ्यो दद्याच्च भोजयेत् ॥ ४९ ॥

गोधूमपिष्टनिर्मितं पिण्याकादि नवापूपं फलादिकं च समर्पयेत् । पञ्च वायनानि च कृत्वा ताभ्यः प्रदद्याद् भुञ्जयेत् च ॥

Verse 50

अर्घं दत्त्वा वायनानि पश्चाद्भुंजीत वाग्यता । तत्फलं धारयेत्कंठे सर्वकामसमृद्धये ॥ ५० ॥

अर्घ्यं दत्त्वा वायनानि पश्चात् प्रदाय वाग्यतः पश्चाद् भुञ्जीत । तत्फलं कण्ठे धारयेत् सर्वकामसमृद्धये ॥

Verse 51

ततः प्रातः समुत्थाय सालंकारा सखीजनैः । गीतवाद्ययुता नद्यां गौरीं तां तु विसर्जयेत् ॥ ५१ ॥

ततः प्रातः समुत्थाय सालङ्कारा सखीजनैः सह । गीतवाद्यसमायुक्ता नद्यां तां गौरीं विसर्जयेत् ॥

Verse 52

आहूतासि मयाभद्रे पूजिता च यथा विधि । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतां त्वया ॥ ५२ ॥

आहूतासि मया भद्रे पूजिता च यथाविधि । मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतां त्वया ॥

Verse 53

एवं कृत्वा व्रतं भक्त्या द्विज देवीप्रसादतः । भुक्त्वा भोगांस्तु देहांते गौरीलोकमवाप्नुयात् ॥ ५३ ॥

एवं कृत्वा व्रतं भक्त्या द्विज देवीप्रसादतः । भुक्त्वा भोगान् देहान्ते गौरीलोकम् अवाप्नुयात् ॥

Verse 54

ऊर्जशुक्लतृतीयायां विष्णुगौरीव्रतं चरेत् । पूजयित्वा जगद्वन्द्यामुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ५४ ॥

ऊर्जमासस्य शुक्लपक्षे तृतीयायां विष्णुगौरीव्रतं समाचरेत्। जगद्वन्द्यां देवीं नानोपचारैः पृथग्विधैः सम्यक् पूजयेत्॥

Verse 55

सुवासिनीं भोजयित्वा मङ्गलद्रव्यपूजिताम् । विसर्जयेत्प्रणम्यैनां विष्णुगौरीप्रतुष्टये ॥ ५५ ॥

सुवासिनीं भोजयित्वा मङ्गलद्रव्यैः समर्चिताम्। प्रणम्य तां विसर्जयेद् विष्णुगौरीप्रसादये॥

Verse 56

मार्गशुक्लतृतीयायां हरगौरीव्रतं शुभम् । कृत्वा पूर्वविधानेन पूजयेज्जगदंबिकाम् ॥ ५६ ॥

मार्गशीर्षस्य शुक्लपक्षे तृतीयायां शुभं हरगौरीव्रतं कृत्वा। पूर्वविधानेन जगदम्बिकां सम्यक् पूजयेत्॥

Verse 57

एतद्व्रतप्रभावेण भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । देवीलोकं समासाद्य मोदते च तया सह ॥ ५७ ॥

एतद्व्रतस्य प्रभावेण मनोहरान् भोगान् भुक्त्वा। देव्याः लोकं समासाद्य तया सह मोदते॥

Verse 58

पौषशुक्लतृतीयायां ब्रह्मगौरीव्रतं चरेत् । पूर्वोक्तेन विधानेन पूजितापि द्विजोत्तम ॥ ५८ ॥

पौषमासस्य शुक्लपक्षे तृतीयायां ब्रह्मगौरीव्रतं चरेत्। पूर्वोक्तविधानेनैव पूज्या सा, हे द्विजोत्तम॥

Verse 59

ब्रह्मगौरीप्रसादेन मोदते तत्र संगता । माघशुक्लतृतीयायां पूज्या सौभाग्यसुंदरी ॥ ५९ ॥

ब्रह्मगौरीप्रसादेन तत्र संगतया सह मोदते। माघशुक्लतृतीयायां सौभाग्यसुन्दरी पूज्या॥

Verse 60

पूर्वोक्तेन विधानेन नालिकेरार्घ्यदानतः । प्रसन्ना दिशति स्वीयं लोकं तु व्रततोषिता ॥ ६० ॥

पूर्वोक्तविधिना नालिकेरार्घ्यदानात्। व्रततोषिता देवी प्रसन्ना स्वकीयं लोकं दिशति॥

Verse 61

फाल्गुनस्य सिते पक्षे तृतीया कुलसौख्यदा । पूजिता गन्धपुष्पाद्यैः सर्वमङ्गलदा भवेत् ॥ ६१ ॥

फाल्गुनशुक्लतृतीयायां कुलसौख्यप्रदा भवेत्। गन्धपुष्पादिभिः पूजिता सर्वमङ्गलदा॥

Verse 62

सर्वासु च तृतीयासु विधिः साधारणो मुने । देवीपूजा विप्रपूजा दानं होमो विसर्जनम् ॥ ६२ ॥

सर्वासु तृतीयासु विधिः साधारणो मुने। देवीपूजा विप्रपूजा दानं होमो विसर्जनम्॥

Verse 63

इत्येवं कथितानीह तृतीयाया व्रतानि ते । भक्त्या कृतानि चेष्टांस्तु कामान्दर्द्युमनोगतान् ॥ ६३ ॥

इत्येवं कथितानीह तृतीयाव्रतानि ते। भक्त्या कृतानि मनोगतान् कामान् साधयन्ति॥

Verse 64

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासतृतीयाव्रतकथनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११२ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणस्य पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासत्रतीयाव्रतकथनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥

Frequently Asked Questions

It is declared the foremost sacred tithi because whatever is done on it becomes ‘akṣaya’—inexhaustible in merit and result; accordingly, the chapter prescribes Viṣṇu–Śrī worship, akṣata-based offerings/bathing, brāhmaṇa feeding, and links observance timing to larger cosmological markers (yuga-beginnings).

A consistent ritual grammar appears: Devī worship (often ṣoḍaśopacāra), fasting (upavāsa), night vigil (jāgaraṇa) in some vratas, honoring brāhmaṇas and the teacher with dāna/dakṣiṇā, optional homa, proper concluding rites (udyāpana/utsarga), and dismissal/immersion (visarjana).

The chapter explicitly centers women: maidens seeking a worthy husband, married women seeking saubhāgya, those desiring sons or the husband’s welfare, and auspiciously marked girls; several rites also include honoring brāhmaṇas with their wives and worship of suvāsinīs.