Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

Adhyaya 81Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयebhyस्तथोरसः ।

निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

netrāsya-nāsikā-bāhu-hṛdayebhyas tathorasaḥ / nirgāmya darśane tasthau brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

तस्य नेत्रमुखनासिकाभ्यः बाहुभ्यः हृदयात् वक्षसश्चैव निर्गत्य सा ब्रह्मणः पुरतः प्रादुरभवत्, अव्यक्तसमुद्भवा।

नेत्रfrom (the) eyes
नेत्र:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन; समुच्चित-निर्देश (in a list)
आस्यfrom the mouth/face
आस्य:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootआस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
नासिकाfrom the nose
नासिका:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootनासिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
बाहुfrom the arms
बाहु:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, द्विवचन/बहुवचन-सन्दर्भे (contextual; 'from the arms')
हृदयebhyaḥfrom the hearts
हृदयebhyaḥ:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, बहुवचन; पाठे 'ebhyaḥ' इति रोमन-लिप्यां मिश्रितम्, अपेक्षितं 'हृदयेषु/हृदयाभ्यः/हृदयेषु' न; सन्दर्भतः 'हृदयाभ्यः' (Abl. pl.)
तथाand likewise
तथा:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)
उरसःfrom the chest
उरसः:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
निर्गम्यhaving emerged
निर्गम्य:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootनिर्गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having come out)
दर्शनेin sight/for viewing
दर्शने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location; in view)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
तस्थौstood
तस्थौ:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अव्यक्तजन्मनःwhose birth was unmanifest
अव्यक्तजन्मनः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष-सन्निकर्षः: अव्यक्तं जन्म यस्य/अव्यक्तं जन्म; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; 'ब्रह्मणः' इत्यस्य विशेषण
Narrator (Ṛṣi) describing the event

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DevīViṣṇuBrahmā
Yoga-nidrā withdrawing from Viṣṇu; Devī manifesting
ShaktismEmbodied cosmologyManifestation of śaktiTamas withdrawal enabling awakening

FAQs

Consciousness and agency return when the veiling power withdraws; the verse dramatizes how inner faculties (senses, heart, breath) are energized or suspended by śakti.

Sarga-themed symbolism embedded in Carita: it depicts the functional anatomy of cosmic personhood—how powers inhabit and depart the divine body.

Her emergence from multiple organs signifies pervasion: Nidra is not localized but saturates perception, speech, action, and mind; liberation is the coordinated withdrawal of that covering.