Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Adhyaya 76The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

वयमत्‍र महाभाग ! संस्कृता गुरुना त्वया ।

मया तव वचः कार्यमुपैमी कतमां गुरो ॥

vayam atra mahābhāga saṃskṛtā guruṇā tvayā | mayā tava vacaḥ kāryam upaimi katamāṃ guro ||

भो महाभाग, अहं भवता गुरुणा अत्रोपनीतः। तवाज्ञां कर्तुम् इच्छामि— कस्याः समीपं गच्छेयम्, हे गुरो?

वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तम-पुरुष, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (here)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (महान् भागः यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
संस्कृताःinitiated / refined
संस्कृताः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootसम् + कृ (धातु) + त (क्त/कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्
गुरुणाby the teacher
गुरुणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यम-पुरुष, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana (करण/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तम-पुरुष, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, मध्यम-पुरुष, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वचःword / command
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (object)
कार्यम्to be done / to be carried out
कार्यम्:
Karma (कर्म/Predicate object)
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम्—‘वचः’ इत्यस्य (to be done)
उपैमिI approach / I undertake
उपैमि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + इ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
कतमाम्which (one)
कतमाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकतम (प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अध्याहृतं ‘दिशम्/मार्गम्’ इत्यादि)
गुरोO teacher
गुरो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
Ānanda to Guru

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Guru-śiṣya dutyObedience and discernmentCompeting obligationsDharma subtlety

FAQs

The student affirms guru-vākya as binding, yet seeks clarity because dharma is not mechanical; right action depends on correctly identifying the recipient of reverence.

Ācāra (conduct) instruction through dialogue; not a pancalakṣaṇa cosmological passage.

The question ‘which should I approach?’ reflects the inner practice of choosing one’s true refuge—between inherited narratives and awakened discernment guided by the guru-principle.