Previous Verse
Next Verse

Shloka 65

Adhyaya 75The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

औद्वाहिकान्ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् ।

दुर्लभ्यमपि दास्यामि ममाप्रतिहतं तपः ॥

audvāhikānte bhūpāla kathyatāṃ kiṃ dadāmy aham | durlabhyam api dāsyāmi mamāpratihatam tapaḥ ||

विवाहकर्मणि समाप्य मुनिरुवाच— “राजन् ब्रूहि, किं ते ददामि? दुर्लभमपि ते दास्यामि; तपो मेऽप्रतिहतम्।”

audvāhika-anteat the end of the wedding
audvāhika-ante:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootaudvāhika + anta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (audvāhikasya antaḥ)
bhūpālaO king
bhūpāla:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhūpāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
kathyatāmlet (it) be stated
kathyatām:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kath (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन; ‘let it be told/said’
kimwhat
kim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
dadāmido I give
dadāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
durlabhyameven (something) hard to obtain
durlabhyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdurlabhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (implicit object)
apieven
api:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: even/also)
dāsyāmiI will give
dāsyāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
apratihatamunobstructed
apratihatam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-prati-hata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति (Acc/Nom), एकवचन; विशेषण
tapaḥausterity, penance
tapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
Sage (implied speaker offering boon) addressing the king/son-in-law
Boon (vara) motifTapas as invincible meritRoyal lineage and cosmic governance

FAQs

Power is framed as accountable generosity: the ascetic offers his earned potency to support righteous kingship and ordered society.

Vaṃśānucarita: the requested boon directly shapes dynastic history; secondarily, Manvantara because the boon yields a Manu.

‘Unobstructed tapas’ indicates concentrated will free of inner impediments; when such will is offered outwardly, it becomes creative destiny for communities and ages.