Shloka 52

Adhyaya 75Slaying of Mahishasura

मार्कण्डेय उवाच ततोऽसावभवन् मौनी तेनोक्तः पृथिवीपतिः ।

ऋषिस्तथोद्यता कर्तुं तस्या वैवाहिकं विधिम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca tato 'sāv abhavan maunī tenoktaḥ pṛthivīpatiḥ / ṛṣis tathodyataḥ kartuṃ tasyā vaivāhikaṃ vidhim

मार्कण्डेय उवाच—ततः स राजा एवमुक्तः तूष्णीं बभूव। ऋषिश्च तस्याः विवाहसंस्कारं कर्तुं समुपचक्रमे।

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (thereupon/then)
असौhe
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मौनीsilent
मौनी:
Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमौनिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (असौ)
तेनby him
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
उक्तःaddressed/told
उक्तः:
Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootउक्त (कृदन्त; वच् धातु)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पृथिवीपतिः)
पृथिवीपतिःthe king (lord of the earth)
पृथिवीपतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपृथिवीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पृथिव्याः पतिः)
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)
उद्यतःready/prepared
उद्यतः:
Karta (कर्ता/Agent)
TypeAdjective
Rootउद्यत (कृदन्त; उद्-यम् धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP in sense ‘ready/raised’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ऋषिः)
कर्तुम्to do/perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (purpose)
तस्याःof her
तस्याः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वैवाहिकम्marriage-related
वैवाहिकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootवैवाहिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (विधिम्)
विधिम्rite/procedure
विधिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
Mārkaṇḍeya (narrator) describing king and rishi

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Narrative progressionRitual performanceSilence and consent/doubtGṛhastha dharma

FAQs

Silence here signals inner conflict or gravity; nonetheless, dharmic processes move forward under the guidance of a qualified rishi, emphasizing the role of ritual expertise in life transitions.

Vaṃśānucarita/narrative episode (not cosmological creation or manvantara chronology).

Mauna (silence) can indicate a threshold state—between intention and act—while the ‘vaivāhika vidhi’ represents the formalization of a new dharmic identity through rite.