Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Adhyaya 61The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

स्वायम्भुवं तथा ख्यातं मुने मन्वन्तरं मम ।

तदन्तराण्यहं श्रोतुमिच्छे मन्वन्तराणि वै ।

मन्वन्तराधिपान् देवानृषींस्तत्तनयान्नृपान् ॥

svāyambhuvaṃ tathā khyātaṃ mune manvantaraṃ mama |

tad-antarāṇy ahaṃ śrotum icche manvantarāṇi vai |

manvantara-adhipān devān ṛṣīn sattanayān nṛpān ||

भगवन् मुने, स्वायम्भुवो मन्वन्तरः मया यथावत् श्रुतः। इदानीं देवैः सहाधिष्ठातृभिः, ऋषिभिः, मनोः पुत्रैः, राजभिश्च सह, क्रमशः अन्यान् मन्वन्तरान् श्रोतुमिच्छामि।

svāyambhuvamSvāyambhuva (named)
svāyambhuvam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsvāyambhuva (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन); adjective qualifying ‘manvantaram’
tathāthus/also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)
khyātamknown/declared
khyātam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkhyāta (कृदन्त; √khyā प्रख्याने)
FormPast passive participle (क्त/ktá); Napumsaka, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; predicative with ‘manvantaram’
muneO sage
mune:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
FormPumān (पुंलिङ्ग), Sambodhana (सम्बोधन), Ekavacana
manvantaramManvantara (epoch)
manvantaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanvantara (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
mamaof me/my
mama:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana; genitive pronoun
tad-antarāṇithe subsequent (ones)
tad-antarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘tad-antara’ = ‘that-following’; Napumsaka, Dvitīyā, Bahuvacana
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPrathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
śrotumto hear
śrotum:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Root√śru (धातु; श्रवणे)
FormTumun infinitive (तुमुन्/infinitive)
iccheI desire
icche:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√iṣ (धातु; इच्छायाम्)
FormLaṭ (लट्, present), Prathama? actually Uttama (1st person/उत्तमपुरुष), Ekavacana; parasmaipada
manvantarāṇiManvantaras
manvantarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanvantara (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Bahuvacana
vaiindeed
vai:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya; particle/emphasis (निपात)
manvantara-adhipānlords of the Manvantaras
manvantara-adhipān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanvantara (प्रातिपदिक) + adhipa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘manvantarasya adhipāḥ’; Pumān, Dvitīyā, Bahuvacana
devāngods
devān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPumān, Dvitīyā, Bahuvacana
ṛṣīnseers
ṛṣīn:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormPumān, Dvitīyā, Bahuvacana
tad-tanayāntheir sons/descendants
tad-tanayān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + tanaya (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘teṣāṃ tanayāḥ’; Pumān, Dvitīyā, Bahuvacana
nṛpānkings
nṛpān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPumān, Dvitīyā, Bahuvacana
Krauṣṭuki to Mārkaṇḍeya (dialogue frame)
ManvantaraGenealogyPurāṇic chronology

FAQs

History is presented as sacred time: each era has guiding intelligences (devas, ṛṣis) and exemplary rulers. The implied ethic is that governance and social order should align with dharma as transmitted through these lineages.

Directly 'Manvantara' and also 'Vaṃśa/Vaṃśānucarita' (genealogies and dynastic accounts), since the request includes sons and kings.

Successive manvantaras can be read as cycles of collective consciousness, each with its own archetypal guides (devas/ṛṣis) and executive powers (kings).