Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Adhyaya 49Primordial Human Creation, the Rise of Desire, and the Origins of Settlements, Measures, and Agriculture

ब्रह्मन् अन्वपरेषां तु पेतुः शाखा महीरुहाम् ।

वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्व् आभरणानि च ॥

brahmann anvapareṣāṃ tu petuḥ śākhā mahīruhām | vastrāṇi ca prasūyante phaleṣv ābharaṇāni ca ||

ब्राह्मण, अन्येषां तु महातरूणां शाखाः स्वयमेव पतन्ति स्म। वस्त्राणि च समुत्पन्नानि, भूषणानि च फलेषु प्रादुर्भवन्ति स्म॥

ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/संबोधन), एकवचन
अनुafter, following
अनु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/पूर्वपद (preverb) here used with अपरेषाम्: ‘after/next’
अपरेषाम्of others
अपरेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of others/others’
तुbut, however
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेद (adversative particle)
पेतुःfell down
पेतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘fell’
शाखाःbranches
शाखाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महीरुहाम्of the trees
महीरुहाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहीरुह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; समास: मही + रुह (‘earth-growing’ = tree) कर्मधारय
वस्त्राणिgarments
वस्त्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
प्रसूयन्तेare produced
प्रसूयन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + सू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘are produced/are brought forth’
फलेषुin the fruits
फलेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन
आभरणानिornaments
आभरणानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआभरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
Narrative voice addressing a Brahmin interlocutor (likely within a dialogue frameworkbut not determinable here)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Mythic ecologyAbundance economyPre-craft society

FAQs

When nature is generous and needs are met without exploitation, social labor and conflict are minimal; later, as scarcity/greed arises, humans resort to manufacture and defense.

Manvantara/yuga portrayal of living conditions; not sarga/pratisarga proper, but a ‘state of the world’ account.

Clothing and ornaments ‘growing’ suggests identity and status were once effortless and non-competitive; later, they become contested symbols.