Shloka 7

Adhyaya 42Origin of Species

तथोङ्कारमयो योगी त्वक्षरे त्वक्षरो भवेत् ।

प्राणो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म वेध्यमनुत्तमम् ॥

tathoṅkāramayo yogī tvakṣare tvakṣaro bhavet /

prāṇo dhanuḥ śaro hyātmā brahma vedhyamanuttamam

एवं योगी ओंमयः सन् अक्षरेऽव्यये निश्चलः भवति। प्राणो धनुः, आत्मा शरः, ब्रह्म परमं लक्ष्यं वेध्यं च॥

तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/अनुक्रमवाचक अव्यय (thus; in that manner)
ओङ्कार-मयःconsisting of Oṃ
ओङ्कार-मयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootओङ्कार + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ओङ्कारमय = consisting of Oṃ
योगीthe yogin
योगी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक अव्यय (but; indeed)
अक्षरेin the imperishable syllable (akṣara)
अक्षरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक अव्यय
अक्षरः(he becomes) the imperishable (one)
अक्षरः:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine, as personified), प्रथमा, एकवचन
भवेत्may become
भवेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद: may become/should become
प्राणःbreath; prāṇa
प्राणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धनुःbow
धनुः:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शरःarrow
शरः:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतुवाचक अव्यय (indeed/for)
आत्माself
आत्मा:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karma (कर्म/Object/Target)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र वेध्यरूपेण (as target)
वेध्यम्to be pierced; the target
वेध्यम्:
Karma (कर्म/Target)
TypeAdjective
Rootवेध्य (प्रातिपदिक; √व्यध् धातु से यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be pierced/aimed at’
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; न+उत्तम = unsurpassed
Unspecified in provided extract (didactic narration within Markandeya Purana’s philosophical instruction)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahman (Absolute)
YogaPraṇavaUpaniṣadic metaphorLiberation (mokṣa)

FAQs

Practice is framed as purposeful concentration: harness prāṇa, refine the self, and aim unwaveringly at Brahman—teaching disciplined intention rather than scattered religiosity.

Not a genealogical/cosmological unit; it is mokṣa-oriented instruction (dharma/upāsanā) embedded in Purāṇic discourse.

The bow-arrow-target triad encodes prāṇāyāma + mantra + samādhi: prāṇa steadies the ‘weapon’, ātman becomes one-pointed, and Brahman is ‘pierced’ as direct realization (aparokṣa-anubhava).