Shloka 40

Adhyaya 23The Brahmin and His Wife

अविकार्यक्षयं दिव्यं परिणामविवर्जितम् ।

तवैत्तत्परमं रूपं यन्न शक्यं मयोदितुम् ॥

avikārya-kṣayaṃ divyaṃ pariṇāma-vivarjitam | tavaitat paramaṃ rūpaṃ yan na śakyaṃ mayoditum ||

अविकारमजरं दिव्यं विकारवर्जितमेव च। एतत्ते परमं रूपं वाच्यं नाहं समर्थवान्॥

अविकार्यunchangeable
अविकार्य:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नञ्-युक्त: ‘not subject to change’
अक्षयम्imperishable
अक्षयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नञ्-युक्त: ‘imperishable’
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
परिणामविवर्जितम्free from transformation
परिणामविवर्जितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरिणाम + विवर्जित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—परिणामस्य विवर्जितम् (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘devoid of transformation’)
तवyour
तव:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
परमम्supreme
परमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
रूपम्form; nature
रूपम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
यत्which
यत्:
Anvaya-sambandha (अन्वय-सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
शक्यम्possible; able to be
शक्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कृदन्त-भाव: शक् (धातु) + यत् (potential/fit to)
मयाby me
मया:
Karaṇa (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
उदितुम्to utter; to state
उदितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Infinitive complement)
TypeVerb
Rootउद् + वद् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive); धातु: वद् (to speak) उपसर्ग: उद्; अर्थः—‘to utter/say’
Hymn addressed to Devi

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devi (Mahadevi)
Devi as Nirvikāra Brahman (beyond change)
ShaktismApophatic theologyBrahmanTranscendenceIneffability

FAQs

The highest divinity is beyond conceptual capture; devotion matures into reverent silence and recognition of the limits of speech, even while hymns are offered.

Serves as theological foundation for 'Sarga/Pratisarga' by positing an unchanging absolute behind change; not itself a narrative lakṣaṇa passage.

The verse points to nirvikalpa contemplation: Devi’s ‘supreme form’ is not an image but the non-transforming reality, approached by withdrawing from discursive thought.