Shloka 127
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
Devanagari script
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशाम्पते । आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत्,नरश्रेष्ठ राजन! बाहर आकर देखा तो उसी बरगदकी शाखापर उसी बाल-वेषसे सम्पूर्ण जगत्को अपने उदरमें लेकर श्रीवत्सचिह्लसे सुशोभित वह अमिततेजस्वी बालक पूर्ववत् बैठा हुआ है
Translation
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशाम्पते । आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत् ॥ बहिर्निष्क्रम्य पश्यामि तमेव बालवेषधरं तस्यैव न्यग्रोधशाखायाम्, कृत्स्नं जगदुदरे धारयन्तं पूर्ववत् उपविष्टम् ॥
Word by Word
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तस्यof that (tree)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शाखायाम्on the branch
शाखायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशाखा
Formfeminine, locative, singular
न्यग्रोधस्यof the banyan (nyagrodha)
न्यग्रोधस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootन्यग्रोध
Formmasculine, genitive, singular
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
Formmasculine, vocative, singular
आस्तेsits/remains seated
आस्ते:
TypeVerb
Rootआस् (आसीनभावे)
Formpresent, third, singular, ātmanepada
मनुजशार्दूलO tiger among men
मनुजशार्दूल:
TypeNoun
Rootमनुज-शार्दूल
Formmasculine, vocative, singular
कृत्स्नम्entire/whole
कृत्स्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
Formneuter, accusative, singular
आदायhaving taken/holding
आदाय:
TypeVerb
Rootआ-दा
Formabsolutive (क्त्वा/ल्यप्), active
वैindeed/verily
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
जगत्the world/universe
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
Formneuter, accusative, singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes