Shloka 43
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
Devanagari script
अकार्यकरणाद् भीत: कार्याणां च विवर्जनात् | अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत् पिबेत्,न करनेयोग्य काम करनेसे, करनेयोग्य काममें प्रमाद करनेसे तथा कार्यसिद्धि होनेके पहले ही मन्त्र प्रकट हो जानेसे डरना चाहिये और जिससे नशा चढ़े, ऐसी मादक वस्तु नहीं पीनी चाहिये
Translation
अकार्यकरणाद् भीतः कार्याणां च विवर्जनात् । अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत् पिबेत् ॥
Word by Word
अकार्यकरणात्from doing what should not be done (wrong action)
अकार्यकरणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअकार्य-करण
FormNeuter, Ablative, Singular
भीतःafraid
भीतः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीत (√भी)
FormMasculine, Nominative, Singular
कार्याणाम्of (proper) tasks/duties
कार्याणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विवर्जनात्from avoiding/neglecting
विवर्जनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविवर्जन
FormNeuter, Ablative, Singular
अकालेat an improper time / prematurely
अकाले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअकाल
FormMasculine, Locative, Singular
मन्त्रभेदात्from disclosure of counsel/secret
मन्त्रभेदात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमन्त्र-भेद
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
येनby which / with which
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
माद्येत्would become intoxicated
माद्येत्:
TypeVerb
Root√मद्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तत्that (thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
पिबेत्should drink
पिबेत्:
TypeVerb
Root√पा
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
विदुर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes