Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel

सध्वजा: सपताकाश्न सशरासनतोमरा: । रज्जुभिश्न विचित्राभि: सपाशा: सपरिच्छदा:

sadhvajāḥ sapatākāś ca saśarāsanato-marāḥ | rajjubhiś ca vicitrābhiḥ sapāśāḥ saparicchadāḥ ||

सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः । रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिच्छदाः ॥

सध्वजाःhaving flags/standards
सध्वजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्वज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सपताकाःhaving pennons/banners
सपताकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपताका (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सशरासनतोमराःhaving bows and javelins
सशरासनतोमराः:
Karta
TypeAdjective
Rootशरासन (प्रातिपदिक); तोमर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
रज्जुभिःwith ropes
रज्जुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरज्जु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
विचित्राभिःvariegated/various
विचित्राभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
सपाशाःhaving nooses/cords
सपाशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपाश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सपरिच्छदाःwith equipment/gear
सपरिच्छदाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरिच्छद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
dhvaja (standards)
P
patākā (banners)
Ś
śarāsana (bows)
Ś
śara (arrows, implied by śarāsana)
T
tomara (javelins)
R
rajju (ropes)
P
pāśa (nooses)
P
paricchada (equipment/supplies)

Educational Q&A

The verse highlights that war is sustained by preparation and apparatus—standards, weapons, and tools of binding and capture. Ethically, it points to the gravity of choosing conflict: once mobilization is complete, violence becomes systematized, making the prior commitment to dharma and restraint even more crucial.

The narrator lists the martial equipment carried by the forces: flags and banners for identification and morale, bows and missiles for combat, and ropes and nooses for binding or capturing—indicating an army fully outfitted and ready for impending confrontation.