Shloka 16
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
Devanagari script
सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विकुपुरोहिता: । महेष्वासा: स्थपतय: सांवत्सरचिकित्सका:,आचार्य, ऋत्विजू, पुरोहित और महान् धनुर्धरोंका तथा घर बनानेवालोंका, वर्षफल बतानेवाले ज्यौतिषियोंका और वैद्योंका यत्नपूर्वक सत्कार करे
Transliteration
satkṛtāś ca prayatnena ācārya-ṛtvij-purohitāḥ | maheṣvāsāḥ sthapatayaḥ sāṁvatsara-cikitsakāḥ ||
Translation
भीष्म उवाच— आचार्यान् ऋत्विजः पुरोहितांश्च प्रयत्नेन सत्कुर्यात्; तथा महेष्वासान्, स्थपतीन्, सांवत्सरगणकान्, चिकित्सकांश्च यथाविधि पूजयेत्। एतेषां ज्ञानं, यज्ञकर्म, रक्षणकौशलं, शिल्पं, कालगणना, औषधविद्या च समाजं धारयन्ति।
Word by Word
सत्कृताःhonoured / duly respected
सत्कृताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्कृत (सत् + कृत)
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
प्रयत्नेनwith effort / carefully
प्रयत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
आचार्यteachers
आचार्य:
Karta
TypeNoun
Rootआचार्य
FormMasculine, Nominative, Plural
ऋत्विक्sacrificial priests
ऋत्विक्:
Karta
TypeNoun
Rootऋत्विज्
FormMasculine, Nominative, Plural
पुरोहिताःhousehold priests / chaplains
पुरोहिताः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरोहित
FormMasculine, Nominative, Plural
महेष्वासाःgreat archers
महेष्वासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेष्वास (महान् + इष्वास)
FormMasculine, Nominative, Plural
स्थपतयःarchitects / builders
स्थपतयः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थपति
FormMasculine, Nominative, Plural
सांवत्सरastrologers (annual prognosticators)
सांवत्सर:
Karta
TypeNoun
Rootसांवत्सर
FormMasculine, Nominative, Plural
चिकित्सकाःphysicians
चिकित्सकाः:
Karta
TypeNoun
Rootचिकित्सक
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaĀ
ācārya (teacher)Ṛ
ṛtvij (priest)P
purohita (chaplain)M
maheṣvāsa (great archer)S
sthapati (master builder/architect)S
sāṁvatsara-cikitsaka (astrologer/almanac expert)C
cikitsaka (physician)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes