Previous Verse
Next Verse

Shloka 78

Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)

स्वाम्ये प्रयत्नं कुर्वन्ति त्रयो वर्णा यथाविधि । तस्मादेव मनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम्‌,इस प्रकार दण्डनीतिके प्रभावसे जब चारों वर्णोके लोग अपने-अपने कर्मोमें संलग्न रहते हैं, धर्ममर्यादामें संकीर्णता नहीं आने पाती और प्रजा सब ओरसे निर्भय एवं कुशलपूर्वक रहने लगती है, तब तीनों वर्णोंके लोग विधिपूर्वक स्वास्थ्य-रक्षाका प्रयत्न करते हैं। युधिष्ठिर! इसीमें मनुष्योंका सुख निहित है, यह तुम्हें ज्ञात होना चाहिये

svāmye prayatnaṃ kurvanti trayo varṇā yathāvidhi | tasmād eva manuṣyāṇāṃ sukhaṃ viddhi samāhitam |

त्रयो वर्णा यथाविधि स्वात्मरक्षणे प्रयत्नं कुर्वन्ति; तस्मादेव मनुष्याणां सुखं समाहितं विद्धि। यदा दण्डनीतेः प्रभावात् जनाः स्वधर्मे स्थिराः स्वकर्मसु च निरताः भवन्ति, तदैव सुखं दृढं प्रतिष्ठितं भवति।

स्वाम्येin sovereignty / in lordship (i.e., in the matter of rule)
स्वाम्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वाम्य
FormNeuter, Locative, Singular
प्रयत्नम्effort
प्रयत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, Accusative, Singular
कुर्वन्तिdo / make
कुर्वन्ति:
TypeVerb
Rootकृ
FormPresent, Indicative, Third, Plural, Parasmaipada
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
वर्णाःsocial classes (varṇas)
वर्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
यथाas / according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
विधिrule / prescribed manner
विधि:
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्मात्therefore / from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मनुष्याणाम्of humans
मनुष्याणाम्:
TypeNoun
Rootमनुष्य
FormMasculine, Genitive, Plural
सुखम्happiness / welfare
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
विद्धिknow (you should know)
विद्धि:
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
समाहितम्well-established / secured / properly arranged
समाहितम्:
TypeAdjective
Rootसमाहित
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira
T
trayo varṇāḥ (three varnas)