Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

धृतराष्ट्र-सेवा, राज्य-कार्य-विभागः

Service to Dhṛtarāṣṭra and Allocation of State Duties

उत्थायोत्थाय तत्‌ कार्यमस्य राज्ञ: पितुर्मम । सर्व भवद्धिः कर्तव्यमप्रमत्तैर्यथायथम्‌,तत्पश्चात्‌ शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले धर्मवत्सल धर्मात्मा युधिष्ठिरने विदुर, संजय तथा परम बुद्धिमान युयुत्सुसे कहा--“आपलोगोंको सदा सावधान रहकर प्रतिदिन उठ- उठकर मेरे ताऊ महाराज धृतराष्ट्रकी सेवाका सारा आवश्यक कार्य यथोचितरूपसे सम्पन्न करना चाहिये

utthāyotthāya tat kāryam asya rājñaḥ pitur mama | sarvaṁ bhavadbhiḥ kartavyam apramattair yathāyatham ||

वैशम्पायन उवाच—“उत्थायोत्थाय प्रतिदिनं तत् कार्यमस्य राज्ञः—मम पितुः—सर्वं भवद्भिः कर्तव्यम्; अप्रमत्तैः यथायथं यथाविधि च समापादनीयम्।”

उत्थायhaving risen / after getting up
उत्थाय:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउत्-स्था (स्था)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
उत्थायagain having risen (repeatedly)
उत्थाय:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउत्-स्था (स्था)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
कार्यम्duty / necessary work
कार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य (कृ + यत्)
FormNeuter, Accusative, Singular
अस्यof this (person)
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
पितुःof (my) father
पितुः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
ममmy
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
सर्वम्all / the whole
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
भवद्भिःby you (honorific, plural)
भवद्भिः:
Karana
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Instrumental, Plural
कर्तव्यम्to be done / should be done
कर्तव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकर्तव्य (कृ + तव्यत्)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अप्रमत्तैःby the vigilant / by the careful
अप्रमत्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअप्रमत्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
यथाas / in the manner that
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formtrue
यथम्properly / duly
यथम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथम्
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vidura
S
Sañjaya
Y
Yuyutsu

Educational Q&A

Dharma includes attentive, regular service to elders and dependents; duties must be performed without negligence (apramāda) and in a manner suited to each situation (yathāyatham).

After the war, Yudhiṣṭhira arranges for Dhṛtarāṣṭra’s care and instructs trusted attendants—Vidura, Sañjaya, and Yuyutsu—to carry out the king’s daily needs diligently and properly.