Shloka 35
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
Devanagari script
प्राणिनां सर्वतो वायुश्रैष्टां वर्तयते पृथक् । प्राणनाच्चैव भूतानां प्राण इत्यभिधीयते,*वायुदेव प्राणियोंकी पृथक्ू-पृथक् समस्त चेष्टाओंका सम्पादन करते हैं तथा सम्पूर्ण भूतोंको अनुप्राणित (जीवित) रखते हैं, इसलिये “प्राण” कहलाते हैं
Transliteration
prāṇināṁ sarvato vāyuḥ śraiṣṭhāṁ vartayate pṛthak | prāṇanāc caiva bhūtānāṁ prāṇa ity abhidhīyate ||
Translation
प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टां वर्तयते पृथक् । प्राणनाच्चैव भूतानां प्राण इत्यभिधीयते ॥
Word by Word
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
सर्वतःon all sides; entirely
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
वायु-श्रेष्ठान्the best among the winds (vital airs)
वायु-श्रेष्ठान्:
Karma
TypeNoun
Rootवायु-श्रेष्ठ
FormMasculine, Accusative, Plural
वर्तयतेsets in motion; causes to function
वर्तयते:
Karta
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तयति)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
पृथक्separately; distinctly
पृथक्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
प्राणनात्from (the act of) vitalizing; because of enlivening
प्राणनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्राणन
FormNeuter, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भूतानाम्of beings; of creatures
भूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
प्राणःPrāṇa; vital breath
प्राणः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अभिधीयतेis called; is designated
अभिधीयते:
TypeVerb
Rootअभि-धा
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaV
VāyuP
PrāṇaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes