Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)

परितापो5भिहरणं हीनाशो5नार्जवं तथा । भेद: परुषता चैव काम: क्रोधो मदस्तथा,रूप, ऐश्वर्य, विग्रह, त्यागकका अभाव, करुणाका अभाव, दुःख-सुखका उपभोग, परनिन्दामें प्रीति, वाद-विवाद करना, अहंकार, माननीय पुरुषोंका सत्कार न करना, चिन्ता, वैरभाव रखना, संताप करना, दूसरोंका धन हड़प लेना, निर्लज्जता, कुटिलता, भेदबुद्धि, कठोरता, काम, क्रोध, मद, दर्द, द्वेष और बहुत बोलनेका स्वभाव--यह रजोगुणका समूह है। ये सारे भाव रजोगुणके कार्य बताये गये हैं। अब मैं तामस भावोंके समूहका परिचय देता हूँ, ध्यान देकर सुनो

yājñavalkya uvāca | paritāpo 'bhiharaṇaṃ hīnāśo 'nārjavaṃ tathā | bhedaḥ paruṣatā caiva kāmaḥ krodho madas tathā |

याज्ञवल्क्य उवाच—परितापोऽभिहरणं हीनाशोऽनार्जवं तथा । भेदः परुषता चैव कामः क्रोधो मदस्तथा ॥ एते रजोगुणकार्याणि; एभिर्नरः संघर्षं ग्रहणं च विवादीभावं च प्राप्नोति, विवेकं चाच्छादयति, धर्मसंयमं च शिथिलयति।

परितापःdistress, torment
परितापः:
Karta
TypeNoun
Rootपरिताप
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिहरणम्seizing, taking away
अभिहरणम्:
Karta
TypeNoun
Rootअभिहरण
FormNeuter, Nominative, Singular
हीनाशःone of diminished hope; despondency
हीनाशः:
Karta
TypeAdjective
Rootहीनाश
FormMasculine, Nominative, Singular
अनार्जवम्crookedness, dishonesty
अनार्जवम्:
Karta
TypeNoun
Rootअनार्जव
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भेदःdivision, dissension
भेदः:
Karta
TypeNoun
Rootभेद
FormMasculine, Nominative, Singular
परुषताharshness, roughness
परुषता:
Karta
TypeNoun
Rootपरुषता
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कामःdesire, lust
कामः:
Karta
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रोधःanger
क्रोधः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Nominative, Singular
मदःpride, intoxication
मदः:
Karta
TypeNoun
Rootमद
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

याज़्वल्क्य उवाच

Y
Yājñavalkya