Shloka 2
Śuka’s Nirveda: Vyāsa’s Admonition on Dharma, Impermanence, and ‘Imperishable Wealth’ (अक्षय-धन)
Devanagari script
उपासीनमुपासीन: प्रणम्य शिरसा मुनिम् | पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम्,पास ही बैठे हुए मुनिको मस्तक झुकाकर प्रणाम करके वह राजकुमार उनके समीपमें ही बैठ गया। उसका नाम वसुमान् था। उसने महर्षिकी आज्ञा लेकर उनसे इस प्रकार पूछा --[
Transliteration
upāsīnam upāsīnaḥ praṇamya śirasā munim | paścād anumatas tena papraccha vasumān idam ||
Translation
उपासीनमुपासीनः प्रणम्य शिरसा मुनिम् । पश्चादनुमतस्तेन पप्रच्छ वसुमानिदम् ॥
Word by Word
उपासीनम्seated, sitting
उपासीनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउपासीन (उप-आस् धातोः क्तिन्/क्त participle-आधारित विशेषण)
FormMasculine, Accusative, Singular
उपासीनःbeing seated
उपासीनः:
Karta
TypeAdjective
Rootउपासीन (उप-आस् धातोः क्तिन्/क्त participle-आधारित विशेषण)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रणम्यhaving bowed down
प्रणम्य:
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
FormAbsolutive (Gerund)
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
मुनिम्the sage
मुनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Accusative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
अनुमतःpermitted, having obtained permission
अनुमतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनुमत (अनु-√मन्/√मन् ‘to approve’ से क्त/क्त participle-आधारित)
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby him (by the sage)
तेन:
Karana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Instrumental, Singular
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
TypeVerb
Rootप्र-√प्रच्छ् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
वसुमान्Vasumān (proper name)
वसुमान्:
Karta
TypeNoun
Rootवसुमत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इदम्this (question/statement)
इदम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaV
VasumānM
Muni (sage)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes