Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः

Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry

सत्त्वं रजस्तम: काल: कर्म बुद्धिश्च भारत । मनःषष्ठानि चैतेषु ईश्वर: समकल्पयत्‌,भरतनन्दन! ईश्वरने इन प्राणियोंके शरीरोंमें सत्त्व, रज, तम, काल, कर्म, बुद्धि तथा मनसहित पाँचों ज्ञानेन्द्रियोंकी कल्पना की है

sattvaṁ rajas tamaḥ kālaḥ karma buddhiś ca bhārata | manaḥ-ṣaṣṭhāni caiteṣu īśvaraḥ samakalpayat bharatanandana ||

सत्त्वं रजस्तमः कालः कर्म बुद्धिश्च भारत । मनःषष्ठानि चैतेषु ईश्वरः समकल्पयत् भरतनन्दन ॥

सत्त्वम्sattva (goodness)
सत्त्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्त्व
FormNeuter, Nominative, Singular
रजस्rajas (passion)
रजस्:
Karma
TypeNoun
Rootरजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तमःtamas (darkness/inertia)
तमः:
Karma
TypeNoun
Rootतमस्
FormNeuter, Nominative, Singular
कालःtime
कालः:
Karma
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्मaction/deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
मनःmind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
षष्ठानिas the sixth (i.e., with mind as sixth)
षष्ठानि:
Karma
TypeAdjective
Rootषष्ठ
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एतेषुin these (beings/bodies)
एतेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
समकल्पयत्he arranged/created/ordained
समकल्पयत्:
TypeVerb
Rootसम्+कल्प्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
भरतनन्दनO descendant/delighter of Bharata
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira (implied by vocatives bhārata, bharatanandana)
I
Ishvara (the Lord)