Shloka 23
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात् काममोहितौ
atītāsv atha varṣāsu śaratkāla upasthite | prājāpatyena vidhinā viśvāsāt kāmamohitau, rājan |
भीष्म उवाच—अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात् काममोहितौ ॥ राजन्, तौ शकुन्तकौ परस्परं समागत्य प्रजोत्पत्तिविधिं चक्रतुः; विश्वासात् तस्य महर्षेर्मूर्ध्न्येवाण्डानि न्यधत्ताम्। स तेजस्वी विप्रः संशितव्रतः स्वजटास्वण्डनिक्षेपं ज्ञातवान्॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how steadfastness in vows and harmlessness can generate trust even among animals; it also frames procreation as a natural, Prajāpati-ordained order, while implicitly praising restraint and responsibility in the face of desire.
As the seasons change from rains to autumn, a pair of sparrows, driven by desire, mate and—trusting an unmoving ascetic—lay their eggs on his head, in his matted locks; the vow-keeping sage becomes aware of this.